Якутские буквы:

Якутский → Якутский

сөпсөһүү

сөпсөс диэнтэн хай
аата. Мин тоҕо толору өйдөһүүнү эрэйбэппиний? Сүнньүнэн, сөпсөһүү баар да бүттэ. Н. Лугинов
Сөпсөһүү ситимэ тыл үөр. — баһылатар тыл баһылыыр тыл грамматическай форматыгар сөп түһэсиһиитэ. Согласование
Туһаан уонна кэпсиирэ бэйэ бэйэлэрин кытта ыкса сибээстээхтэр, сөпсөһүү ситиминэн холбоһоллор. ННН СТМО
Сөпсөһүү ситимэ туһаан уонна кэпсиирэ икки ардыгар баар. ЧМА СТС СЭ

сөпсөө

туохт. Кими, тугу эмэ сөбүлээ, искэр киллэр. Одобрять когочто-л., быть довольным кем-чем-л.
Мин тус бэйэм эн этиилэргин сөпсүүбүн. Суорун Омоллоон
Киһим онуоха хоруйдаһа барбакка, сөпсөөбөтөх дуу, атыҥыраабыт дуу курдук саҥата суох атын сир диэки хайыһан кэбистэ. Н. Заболоцкай
[Өксүүчэ] Сөпсүүр уолун куоттарбыта — Сүрэҕин ытарҕата сөллүбүтүн курдук. С. Васильев
ср. монг. зөвшөөх ‘одобрять, находить правильным, соглашаться’

сөпсөс

туохт. Кимниин эмэ биир санаалааххын биллэр, сөбүлэс. Соглашаться с кем-чем-л.
Кэбиис, мин Вильямы кытары сөпсөспөппүн! В. Яковлев
Мин кинилэр кэпсэтиилэригэр орооспотоҕум, бүтэйдии сөпсөһө санаабытым. Сэмээр Баһылай
Баһылай сөпсөһөрүн биллэрэн саҥата суох төбөтүн тоҥхолдьутта. У. Ойуур
Кимниин эмэ туохха эмэ сөп түбэсиһэр буол. Подходить друг другу, совпадать, сходиться с кем-л. в чём-л. (напр., в интересах)
[Аҕам уонна Киил оҕонньор] сатаан тэҥнэммэт адьас атын мээрэйдээх, атын өйдөбүллээх дьон. Онон наһаа үгүс сөпсөспөт өрүттэрдээхпит быһыылаах. Н. Лугинов
Кутуковтар саҕа сөпсөһөр ыал ахсааннаах быһыылаах. Н. Лугинов
Тэҥэ суох дьон сөпсөспөттөр эбээт. ПБН ОПТ
Кийииппит хайдах курдук намыыный, өйдөөҕүй! Эт-хаан сөпсөстөҕүнэ өрүү итинник буолааччы. С. Сарыг-оол (тылб.)


Еще переводы:

салайыы

салайыы (Якутский → Якутский)

  1. салай диэнтэн хай. аата. Көтөр аппарааты салайыы. Кэлэктииби салайыы
    М.К
    Аммосов …… кыһыл армыайастары бэлиитикэ өттүнэн иитиигэ, бойобуой операциялары ыытыыны салайыыга быһаччы кыттыбыта. П. Филиппов
  2. тыл үөр. Этиигэ баһылыыр тыл баһылатар тылы сөптөөх ойоҕос түһүккэ туруоран ситимнэһиитэ. Управление (падежное)
    Баһылатар ситимнэр түөрт араастаахтар: сөпсөһүү, салайыы, сыстыы, тардыы. ЧМА СТСАКҮө
согласование

согласование (Русский → Якутский)

с. I. (по гл. согласовать 1, 2) сөп түбэһиннэрии, дьүөрэлээһин, сөбүлэһин-нэрии; согласование проекта бырайыагы сөбү-лэһиннэрии; 2. (по гл. согласоваться 1) сөп түбэсиһии, дьүөрэлэһии; 3. грам. сөпсөһүү (этиигэ баһылатар тыл баһылыыр тыл ханнык родка, ахсааҥҥа, падежка эбэтэр сирэйгэ турар да, сол родка, ахсааҥҥа, падежка эбэтэр сирэйгэ туру у та).

сөбүлэҥ

сөбүлэҥ (Якутский → Якутский)

аат.
1. Туохха эмэ сөпсөһүү, сөбүлэнии. Согласие
Дьэ ол гынан эпэрээссийэҕэ сөбүлэҥмин биэрбитим. В. Иванов
Кинини үөрэххэ ыларга ректор сөбүлэҥин биэрдэ. И. Федосеев
Павлов бэйэтин этэрээтин кытта бэринэргэ сөбүлэҥин биэрбитэ. Идэлги
2. Тугу эмэ кимтэн эмэ көҥүллэтии, тугу эмэ гынарга көҥүллээһин. Разрешение, позволение
[Тутуу саҥа бырайыагар] урукку сиэрийэҕэ бэрт кыра уларытыы киллэртэрэн баран, ону адьас саҥа көрүҥ быһыытынан тутарга сөбүлэҥ ылылынна. Н. Лугинов
Үҥүс да хайаа, бу баар борокуруор тутарга, дьэҥдьийэргэ биэрбит сөбүлэҥэ. Е. Неймохов
Сойууһунай өрөспүүбүлүкэ территорията бэйэтиттэн сөбүлэҥэ суох уларытыллыан сатаммат. ССРС К

тардыы

тардыы (Якутский → Якутский)

  1. тарт диэнтэн хай. аата. Дьаакыптаахха бу киэһэ Таас тардыыта буолбута. Күннүк Уурастыырап
    Билигин наар остуолбалары туруорууга, боробулуоханы тардыыга күүстэрин ууран үлэлииллэр. М. Доҕордуурап
    Төһө да кырыйдарбын, төрөөбүт тайҕам тардыыта Сүрэҕим тэбиитин тэтимниирэ, Сүһүөҕүм күүһүн эргимниирэ. С. Зверев
    Сыл аайы биирдии тардыыга отутчалыы-түөрт уончалыы куорам собо кэлэр. А. Фёдоров
    Ыччаты профессиональнай-техническэй үөрэхтээһиҥҥэ тардыыга балачча үлэ барар. И. Пахомов. Кыстык бириэмэтигэр үөр табалары бөрө тардыытыттан өрүһүйэр дьаһаллары эрдэттэн олохтуур наада. ТСА ТС
    Кыргыттар уонна уолаттар уу отун тардыытыгар барбыттара. «ББ»
  2. Көлөҕө (хол., оҕуска, акка) тиэйиллэр таһаҕас. Воз, который тянет упряжной скот
    Сынньаммыт табалар тардыыларын ыарырҕаппакка бэрт чэпчэкитик айанныыллар. И. Данилов
    Бастакы кыра холкуостар тэриллиилэрин үктэһэ таһаҕас тардыытын былаана диэн булгуччулаах сорудах тириэрдиллэрэ. АНП ССХТ
    [Аҕа] бу олорорун көрдөххө — сайыҥҥы куйааска тардыытын таппатах оҕус курдук иһин түгэҕиттэн өрө мэҥийэ олорбут. ПЭК ОНЛЯ I
    Көлө төһө таһаҕаһы ылар кыахтааҕа (мээрэй быһыытынан). Тяговая сила, тяговые возможности упряжного скота (как единица меры)
    [Болтоһо:] Биир сыл тайҕаҕа баран сылдьан, оҕус тардыытынан көмүһүхарчыны аҕалан, соҕотохто күөс үллэрин курдук, аатын билбэт буола байан олорор. А. Софронов
    Оҕус тардыытынан тиэйэн аҕалбыт аһын-үөлүн иһиттэргэ угуталаабыта. «Чолбон»
    Хайа, уонна тиит сыарҕа ыараханын оҕото сыттаҕа дии — бэйэтэ биир тардыы. ВВ ЫСЫ
  3. Өрүс, күөл тула уу ылар сирэ, өрүс, күөл диэки түһүүлээх сир. Бассейн реки, озера
    Мастар быыстарынан Индигиир тас үөһэ тардыылара эҥэлдьиһэн көһүннүлэр. Т. Сметанин
    Бүлүү тардыыта алмааһынан эрэ буолбакка, атын даҕаны туһалаах хостонооччуларынан эмиэ баай. И. Данилов
    Өрүстэр тардыыларын киэҥэ араас буолар. МНА ФГ
  4. эргэр. Нэһилиэнньэттэн хомуур, нолуок. Подать, налог
    [Дьэллиикэп Дьэкиим:] Сылгы сүөһүгэ эмиэ тардыы түһүөх тустаах. П. Ойуунускай
    Суут ороскуота диэн ааттаан, бүтүн нэһилиэк үрдүнэн тардыыны тарҕаппыт сурахтаахтара. Болот Боотур
    Үлэлээбэппин даҕаны, тардыыны даҕаны биэрбэппин. Бэс Дьарааһын
    Оччотооҕуга кинээс өлбүгэтэ диэн тардыы нолуок баара үһү. ФГЕ СТС
  5. Оһох буруота үөлэһинэн үөһээ диэки тахсар хаамыыта. Тяга (в печи)
    Сыгынньах ойуун үс сиргэ чоххо уурбут сыалара ууллан сырдьыгыныыллар, борооххой буруо буолан, эриллэ-эриллэ, оһох үөлэһин тардыытынан таһырдьа субуруйаллар. Н. Якутскай
    Оһох тардыыта үчүгэй. Сотору буолаат, умайан тиҥинээн-таҥынаан барбыта. «ХС»
  6. Хотууру угар олордон баран хамсаабат гына чараас тимиринэн кэлгийэ эрийии. Обмотка пятки косы с косовицей, сделанная из тонкой железной полоски
    [Хотуур] «олоруута көллөгөр, кэтэҕэр ытаһа охсуохха бэрт эбит. Тардыыта сылаабай, дууската үөһэ», — дии санаата. Э. Соколов
    Ыстапаан Саабыс …… эргэ хотуурун булан, тардыытын кытаатыннаран, биитин таптайан биэрдэ. КФА СБ
    Бэл илии хотуурун тууратын үрдүнэн самалык тардыы тимирэ суох от оҕустарбат буолара. «ХС»
  7. Уһаныыга тимири (хол., биилээх сэп биитин) чараас гына тэнитэ таптайыы. Ковка в тонкую пластину, полоску (напр., лезвия режущих предметов)
    Киэҥ хочо налыыта Кииллиппит эйигин, Хотууруҥ тардыыта Хоп курдук ол иһин. А. Бродников
    Лариса көмүстэн оҥоһуу тиэхиньикэтин баһылаабыт диэххэ наада. Кутууну, таптайыыны, тардыыны, дьөлөн-эргитэн киэргэтиини, солотууну киһилээбэт эбит. «Кыым»
  8. муус. Биир дорҕоону уһуннук тардан ыллааһын, уһатыы (ырыаҕа). Протяжное произношение звука, протяжность (в пении)
    Сахалыы ырыа диэн бэрт буолар эбит ээ, ол эрээри дьигиһитиитэ, тардыыта суох буолар эбит дии? Т. Сметанин
    Алгыһын киһи эрэ тыынакыаҕа тиийбэт, Кыыл Уолун аатырар сэттэ кылыһахтаах тардыынан түмүктээн баран, чуумпуну иһиллээбиттии төбөтүн хоҥкутан турда. Э. Соколов
    Николаев бэртээхэй ырыаһыт, …… нэксиэлээх тэлиэгэҕэ олордоҕуна, ырыатын дьигиһитиитэ, тардыыта күүһүрэр. КНЗ ТС
    Тардыы көмүс (тимир) көр кө- мүс II
    [Сөмөлүөт] тардыы тимир Тараһата дарылаата. С. Васильев
    Ол [ыҥыыры] бүрүйэр көмүстэрин тардыы көмүс дииллэрэ. «ХС»
    Тардыы көмүс биһилэх Тарбаҕар кэккэлэспит. А. Пушкин (тылб.). Тардыы ситимэ тыл үөр. — туох кимиэнэ эбэтэр туох киэнэ буоларын көрдөрөр ситим. Принадлежность, притяжательность как способ связи слов
    Баһылатар ситимнэр түөрт араастаахтар: сөпсөһүү, салайыы, сыстыы, тардыы. ЧМА СТСАКҮө
    Холбуу тыллар ордук үгүстүк сыстыы уонна тардыы, ол кэнниттэн салайыы ситимнэринэн үөскүүллэр. АПС СТЛ. Тардыы сыһыарыыта тыл үөр. — туох кимиэнэ эбэтэр туох киэнэ буоларын көрдөрөр сыһыарыы. Аффикс принадлежности
    Предмет кимиэнэ буоларын көрдөрөр тардыы сыһыарыыта -быт араастарын булуҥ. ПНЕ СТ
    Судургу аат тыл тардыы сыһыарыыта суох буолар. ФГГ СТКТҮК
    Быһа тардыы көр быһа. [Амма Аччыгыйа «Алдьархай» диэн сэһэниттэн] быһа тардыылары аҕалтаатыбыт. ПБН КСКТ
син

син (Якутский → Якутский)

I
сыһ.
1. Сөбүгэр соҕус, сөп буолар курдук. Довольно, достаточно
Үлэлээбитим син өр буолла. С. Васильев
Бэйэтин син «сытыы-хотуу» дэнэр киһи этэ. Н. Якутскай
Кыыс дьоно син сэнэх, орто баай соҕус ыал эбиттэр. «ХС»
2. кэпс. Ыйытыыга хоруй быһыытынан «ортотук, куһаҕана суохтук» диэн суолтаҕа туттуллар. Употребляется в значении «ничего, сносно» при ответе на вопрос (напр., «как жизнь?»). Хайдах олороҕут? — Син, этэҥҥэ. — Үөрэҕиҥ хайдаҕый? — Син
Синигэр түстэ (тиийдэ) — тугу гынарыгар, кэлиҥҥитэ хайдах буолан тахсарын кэрэйбэт буолла. Ему стало всё равно, стал безразличным к кому-чему-л. «Оттон мин сирбэр эн хас сыл олордуҥ этэ?» — диэтэ Дьөгүөрдээн синигэр түһэн туран. Амма Аччыгыйа
Сорохтор синнэригэр түһэн, дириҥ дьэбэрэҕэ төннүбэттии тимирэллэр. И. Федосеев
«Эн бастыҥ ойоҕуҥ ыйанан өлбүтэ дии. Ону ууһаабат инигин?» — эмээхсин синигэр түһэн хап гыннарда. А. Сыромятникова
Син биир — 1) туох да буолбутун иннигэр, ханнык да түбэлтэҕэ. соотв. несмотря ни на что, в любом случае
Мин син биир үтүөрүөм. Суорун Омоллоон
[Хаайыылаах:] Эһиги миигин хайааҥ даҕаны, син биир тугу да этиэм суоҕа. С. Ефремов
Син биир дьиэ туттуохпут! М. Доҕордуурап; 2) биир тэҥ, туох да уларыйыыта суох. Одинаково, без разницы
Эйиэхэ эт да этимэ, син биир. Н. Неустроев
Хараҥа олох халбарыйарын иннигэр Ханна да сылдьаммыт Хааммыт тохторо Син биир буолбаат?!! П. Ойуунускай
[Варвара:] Тоойуом, эн ойох ылан, оҕолонон да олордоххуна, ийэ санаатыгар син биир кыра оҕо буола туруоҥ. С. Ефремов
II
сыһ., сыһыан т.
1. Ханныгын да иһин, кэм оннук, оннук буолуон сөп диэн чугуҥнатан этиини көрдөрөр. Выражает уступительно-противительное отношение говорящего по поводу высказываемой мысли (всё же, всё-таки, как-никак)
Биэрэллэрэ буоллар сыл тахсар оппутун, син, оттонон көрүөхпүт эбитэ буолуо. Амма Аччыгыйа
Киирдим ээ, син! В. Яковлев
Чэ, син, орто баайыыга киирсиэҥ. А. Сыромятникова
Билигин мин син эписиэр чыына чыыннаах киһи буоллаҕым дии. С. Ефремов
2. Саҥарааччы көҥүллээһинин, сөпсөһүүтүн көрдөрөр (кэпсэтиигэ тут-лар). Выражает позволение, разрешение, согласие говорящего (употр. в диалоге)
— Сөп дуо, культурненько? — Чэ, син, син. Суорун Омоллоон
«Син!» — Иван Николаевич мичээрдиир. Н. Якутскай
— Баларга эрэниэххэ син дуо? — Син. С. Ефремов

таспаҥнаа

таспаҥнаа (Якутский → Якутский)

таспай диэнтэн б
тэҥ. көстүү. [Албан:] Сөпсөөбүккүн ылынан, сирбиккин тибэн, талбыккынан таспаҥнаары гынаҕын дуо?! Күннүк Уурастыырап

недовольный

недовольный (Русский → Якутский)

прил
сөпсөөбөт; хомноох

спеться

спеться (Русский → Якутский)

сов. 1. (в хоре) бииргэ ыллыы үөрэн (хорга эрчиллэн); 2. с кем, перен. разг. сөпсөс, табыс.

сөпсөһүөр

сөпсөһүөр (Якутский → Якутский)

даҕ.
1. Сөп соҕус. Вполне достаточный. Ол быһаарыы сөпсөһүөр буолуо. Бүгүҥҥү үлэбит бэйэбитигэр сөпсөһүөр буолла
2. кэпс. Соччото суох, мөлтөх соҕус, мөлтөһүөр. Неважный, посредственный. Өрө туппут киһигит сөпсөһүөр да соҕус үлэһит эбит
[Кутузов] нуучча аармыйатын сөпсөһүөр эписиэрдэриттэн быданнык үрдээбитэ. ЛВИ БУӨ

ньимиһин

ньимиһин (Якутский → Якутский)

ньимий диэнтэн бэй
туһ. Энкончик чараас алын уоһа ордук ньимистибит этэ. Н. Абыйчанин
Кини сөпсөөбүттүү ньимистэн, сыыгыначчы тыынар. Пьесалар-1960.