побуд. от таабырыннаа =.

совм.-взаимн. от таабырыннаа .

гл
таабырынныыр

таабырыннас диэнтэн хай
аата. Сытан эрэн таабырыннаһыы Киэһэ уот умуллуор диэри. Баал Хабырыыс
Бэрдиэн окко утуйар! …… Быччыҥ ыалдьар минньигэстик. Остуоруйалаһыы, таабырыннаһыы. И. Гоголев

таабырыннаа диэнтэн бэй
туһ. Олох арыт үгүс таайыллыбатах таабырыннанар. Н. Лугинов

таабырыннаа диэнтэн дьаһ
туһ. Биир тойон Москва таһыттан кэлбитэ. Ырыалары суруйара, Өс хоһооннорун истэрэ, Таабырыннатар да этэ. Н. Некрасов (тылб.)

остуоруйалас диэнтэн хай
аата. Бэрдиэн окко утуйар! Быччыҥ ыалдьар минньигэстик. Остуоруйалаһыы, таабырыннаһыы. И. Гоголев
Киэһэ ахсын бырыычыка оонньуута, таабырын таайсыыта, остуоруйалаһыы. «ХС»
Сир санаа саныыр, сылаастык нухарыйар, Уһун түүнэ остуоруйалаһыы кэмэ. К. Кулиев (тылб.)

таабырыннаа диэнтэн холб. туһ. Оҕолор бэйэ-бэйэлэригэр хонсоллоругар хоонньоһон утуйаллара, киэһэ хойукка диэри кэпсэтэ, күлсэ, таабырыннаһа, оонньуу сытар буолаллара. Дьүөгэ Ааныстыырап
Кыра сылдьан, киһини өйдүүр буолаат, остуоруйалаһар, таабырыннаһар киэһэлэртэн биирдэстэригэр истибит …… суол туһунан таабырына, дьэ, бу быйыл саас дьиҥнээхтик таайылынна. Н. Босиков
Билиҥҥи улахан дьоннор остуоруйалаһар, таабырыннаһар дьарыгы хаалларбыттар. «ХС»

туохт. Кими, тугу эмэ ханнык эмэ сыһыанынан, маарынныыр өрүтүнэн туохха эмэ тэҥнээн, уус-ураннык ойуулаан көрдөр, туой. ☉ Образно изображать кого-что-л., сравнивая с кемчем-л. [Даарыйа] бултуур сэби-сэбиргэли араастаан чуолкайдык хоһуйан таабырынныыр. Амма Аччыгыйа
Кыыс оҕону, арай кинини, ханнык баҕарар омук күҥҥэ тэҥниир, сибэккигэ холоон хоһуйар. Суорун Омоллоон
Төрөөбүт дойдутун айылҕатын хоһуйарга холумматах суруйааччы, бука, суох буолуо. ФЕВ УТУ
ср. др.-тюрк. хошуҕ ‘стихотворение, поэма’

I
аат.
1. Ууга түһэр, аһыыр, кэтит тумустаах, атахтарын тарбаҕар сарыылардаах көтөр. ☉ Утка
Дьөгүөрдээн онтон булдунан оҕо оонньууруттан куттанар да, куһу былдьаан оҕотун хомотуон эмиэ кэрэйэр. Амма Аччыгыйа
Бараары сылдьар кустар чычаас ууга аһаан айахтарын тыаһа чабыгырас, уу тыаһа чалыгырас, саҥалара маатырҕасмээтирҕэс буолаллара. Т. Сметанин
♦ Кус быһый, ат бөҕө — олус кытыгырас уонна күүстээх киһи. ☉ Резвый, быстроногий и сильный человек
Толору толуу куҥнаах, Кус быһый, ат бөҕө оҕо Ордук буолуо этэ. Өксөкүлээх Өлөксөй
Манчаары Баһылай диэн алыс кус быһый, ат бөҕө киһи үөскээн эрэр. МНН. Кус (куобах) сүрэх — олус куттас киһи; куттас, хоргус. ☉ Очень боязливый человек; трус
Куттас киһи — кус сүрэх (өс хоһ.). «Дьоммут ат үрдүттэн тутта үөрэхтээхтэр дуо?.. Сатаммат... — Хайдах!.. Кус сүрэх!» — диэн Бурхалей өксөйө саҥарда. Эрилик Эристиин
Кус сүрэх! Букатын ханан да эписиэр быһыыта суох. С. Ефремов. Кус сыгынньах — букатын таҥаһа суох, ийэттэн төрүү сыгынньах. ☉ соотв. в чем мать родила
Үстээх үөдэн, Түөртээх төбөт, Биэстээх бэдик буолуор диэри Кус сыгынньах куталыйда. Өксөкүлээх Өлөксөй
Сылабаардара, кырдьык даҕаны, «оһох чанчыгар кус сыгынньах оҕо куталлан туран ыллаан сыыгыныыр үһү» диэн таабырынныылларын курдук эбит, оҕо саҕа. Болот Боотур. Кус уҥуоҕун уҥуохтанар — улаханнык ырбыт, дьүдьэйбит. ☉ Сильно исхудать, истощиться
Сылгыһыт Сүөдэр күнүн аайы холлон, кус уҥуоҕун уҥуохтанар. Н. Якутскай. Кус хаҥыл — айааһана, көлүүргэ, ыҥыырга үөрэтиллэ илик (сылгы туһунан этэргэ). ☉ Необъезженная (о лошади)
Ити кус хаҥылы сатаан тутуо суохпун. М. Доҕордуурап
◊ Кус аһылыга бот. — төгүрүктүҥү эбэтэр ньолбоҕордуҥу бытархай сэбирдэхтээх күөл кытыыларын бүтүннүү кэриэтэ саба үүнэр от үүнээйитэ. ☉ Ряска (водное растение)
Көлүйэлэргэ уонна күөллэргэ уу үрдүгэр көҥүл уста сылдьар дьоҕус сибэккилээх үүнээйилэр бааллар. Ол кус аһылыга [ряска] уонна куйуур от [пузырчатка]. КВА Б. Кус олоҕо бот. — биир сиртэн үүнэн тахсыбыт уһун уктаах үстүү сэбирдэхтээх, үрүҥ эбэтэр тэтэркэй өҥнөөх киистэлии бөлөхтөспүт бытархай сибэккилэрдээх силиргэхтээх бадараан үүнээйитэ. ☉ Вахта (разновидность болотного растения)
Кус олоҕо ветеринарияҕа, гомеопатияҕа эмиэ туттуллар. — Саха эмчиттэрэ кус олоҕунан тиис ыарыытын эмтииллэрэ. МАА ССКОЭҮү
ср. тюрк. куш ‘птицы’
II
тыаһы үт. т. Салгыны чыпчаххайынан (кымньыынан) быһа охсуу тыаһа. ☉ Подражание резкому короткому звуку, похожему на свист (напр., возникающему от резкого удара плетью по воздуху).