Якутские буквы:

Якутский → Якутский

тааҕытыйыы

тааҕытый диэнтэн хай
аата. Ыалдьыбыт табаны түүтэ тоһутталанарынан, тааҕытыйыытынан, тириитэ сүһүрүүтүнэн билиэххэ сөп. МСИ ТЫ

тааҕытый

туохт. Тааҕы буол, иилиһин, мөчөхтөс (үксүн түү туһунан). ☉ Сваляться, спутаться, взлохматиться (обычно о шерсти животных)
Халыҥ арҕаҕын сүргэйэн таҕыста, Аччык күтүр ас көрдөөн хаамта, Тааҕытыйбыт түүтүн талахха ыста. Л. Попов
Өскөтүн [кырса] кур түүлэрин ылбатахха, онтулара үүнэ сатаан баран тааҕытыйар, саҥа үчүгэй түү үүнэрин мэһэйдиир. ИПС ЭКИи
Халлаан кырдьаҕас уучах арҕаһын тааҕытыйбыт түүтүнүү ыдьырык боруҥуй. «ХС»

Якутский → Русский

тааҕытый=

сваливаться, сбиваться, спутываться (о шерсти на животном).

Еще переводы:

сваляться

сваляться (Русский → Якутский)

сов. разг. тааҕытый; у лошади грйва свалялась ат сиэлэ тааҕытыйбыт.

түүкэркэй

түүкэркэй (Якутский → Якутский)

даҕ. Сахсаллан тахсыбыт, тааҕытыйбыт (түүнү этэргэ). ☉ Свалявшийся, взлохмаченный, утративший гладкость (о шерсти)
Буоһаабатах ийэ таба түүтэ куһаҕан, түүкэркэй буолааччы. ДФС КК

олооҕос

олооҕос (Якутский → Якутский)

аат., түөлбэ. Ороҥҥо, сиргэ олорорго тэлгэтиллэр олбох, сыттык. ☉ Коврик, подушка для сидения
Ыал аайы ылар ыалдыт Ырдыыланан кэлэр буолта, Оҕолоох оҕонньор аатыран, Толбонноох түүлээҕинэн Олооҕос кээстэрэн Олоҕор туһаны оҥостубута. С. Зверев
◊ Олооҕос буол — элэй, тааҕытый (олбох түүтүн этэргэ). ☉ Сбиваться, сваляться (о шерсти подушки, коврика для сидения). Олорбут сир олооҕос буолла, сыппыт сир тааҕытыйда. Өс хоһ.

күүкэнньик

күүкэнньик (Якутский → Якутский)

аат., кэпс. Тааҕытыйан, өлбөөдүйэн көөбүл курдук буолбут баттах, түү. ☉ Свалявшиеся, ломкие, утратившие живой блеск волосы, шерсть
Байбал маа бэйэлээх хап-хара куударатыттан дьүдьэх күүкэнньик буолбут аҕыйах түү хаалбыт этэ. Д. Кустуров
Кынаты тутан көрдөххө, тарбахха үрүҥ күүкэнньик хаалар. ББЕ З

сахый

сахый (Якутский → Якутский)

дьүһ. туохт. Хойуу тааҕытыйбыт түүлээх буол (ыты этиллэр). ☉ Иметь густую, но неровную, сбитую в комки шерсть (о собаке). Сахыйан түһэн, дьэ ыт дии!
ср. монг. сахы ‘растрепаться’, калм. сахаа ‘быть бородатым’

олоҕос

олоҕос (Якутский → Якутский)

I
даҕ. Аалыллан элэйбит (түүнү этэргэ). ☉ Затёртый, протёртый (о мехе, шерсти)
Олорбут сирэ олоҕос буолла, сыппыт сирэ тааҕытыйда. Өс хоһ. Ыал аайы ыар ыалдьыт буолан Ырдыыланан кэлэр буолта, Оҕолоох оҕонньор аатыран, Толбонноох түүлээҕинэн Олоҕос кээстэрэн Олоҕор туһаны оҥостубута. С. Зверев
II
аат., бот. Өтөх сирдэргэ үүнэр сибэккилээх сыыс от. ☉ Звездчатка. Олоҕос араас көрүҥэ биллэр, холобур: сардаҥа олоҕос, ортоку олоҕос, зонтиктаах олоҕос, кыламаннаах олоҕос, лаглаҕар олоҕос, бадараан олоҕоһо. Баҕа батаһа, бадараан олоҕоһо үүммүт кута сир

түүкэрий

түүкэрий (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Сахсаллан таҕыс, ньалҕаархайгын сүтэрэн тааҕытый (хол., түүнү этэргэ). ☉ Трепаться, мохнатиться, теряя гладкость (напр., о шерсти животных)
Сайылык ат түүлүүн түүкэрийэн хаалбыт. А. Сыромятникова
Үөһүрбүт ньирэй тас көрүҥүттэн биллэр, түүтэ өрө түүкэрийэн хаалар. МСИ ССНьЫаУО
2. кэпс. Эргэрэн онон-манан кыракый хомуохтанан хаал (хол., сиэрис таҥаһы этэргэ). ☉ Покрыться катышками (напр., о шерстяной одежде). Сибиитэрэтин сиэҕэ түүкэрийбитин ылгыы олордо
□ Түүкэрийбит фризовай хаптааны кэтэрэ, онтуката сиикэй эт сытынан аҥылыйара. И. Тургенев (тылб.)

халтаҥнаа

халтаҥнаа (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Мэччиллэн, тэпсиллэн эбэтэр курааннаан куурхат, халтаҥ буол (мэччирэҥи, ходуһаны этэргэ). ☉ Лишаться растительности, оголяться (о пастбище, земельных угодьях)
Тукаам, билигин сайылык халтаҥнаан, ынах үүтэ тардар кэмэ кэлэн барыа. М. Доҕордуурап
Мэччирэҥиҥ хайдаҕый, алааһыҥ халтаҥнаабыт дуу? С. Васильев
Үрдүк, чөллөөх аҕай сирбитигэр от аанньа үүммэт, халтаҥныыр. Д. Апросимов
Мэччирэҥнэр эрдэ халтаҥнаабыттара. ТССКС
2. Түүтэ суох буол, соролон, чарааһаа. ☉ Облезть, истончиться, ободраться (о шкуре)
Халтаҥнаабыт таба тэллэҕи …… сүгэн барар буолла. Амма Аччыгыйа
[Аянитов] онон-манан халтаҥнаабыт эһэ тириитэ сабыылаах намыһах кириэһилэҕэ лах гына суулунна. Софр. Данилов
Кырса тириитин бастааҥҥы түүтэ уһуннук тааҕытыйбыт сирдэригэр кыһыҥҥы уһун уонна ньуолах түүтэ кэбирэх буолар, ол түмүгэр халтаҥныыр. ТВА ККИи
3. Тараҕай буол, тараҕайдан. ☉ Становиться лысым, лысеть
Егор Николаевич икки илиитинэн халтаҥнаан эрэр төбөтүн харбанар. Далан
4. көсп. Аччаа, аҕыйаа (хол., харчы туһунан). ☉ Становиться меньше, уменьшаться (по количеству — напр., о деньгах)
Кэргэммэр Маайаҕа харчым халтаҥнаан, икки солкуобайдаах биһилэх аҕалтым ээ. Н. Габышев

ымынаҕыр

ымынаҕыр (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Кыһыылаах ымынаҕынан ыарый. ☉ Болеть чесоткой
Ымынаҕырбыт таба түүтэ үксэ түһэр, бааһыттан олус эмсэҕэлэнэр буолан, сотору бириэмэнэн ырар. МСИ ТЫ
Ынах ымынаҕырар кэмигэр түүтүн төрдө тааҕытыйар, тириитэ кытаран итийэн тахсар. МСИ ХСИи
Сүөһү ымынаҕыран ыалдьар сибикитэ түүтүгэр ымынах клеһэ киирбитин кэннэ икки нэдиэлэ буолан баран биллэр. СИиТ
2. Кыһыйар быдьыгынас кыһыл ымынаҕынан бүрүлүн. ☉ Покрываться мелкой зудящей сыпью
Сымыыт үрүҥүн сиэтэҕинэ сорох оҕо ымынаҕырар. Оччоҕо сымыыты сиэтэри ууратыллар. Дьиэ к. Кыһыл оҕо тириитэ олус чараас, намчы буолар
Бэрт кыраттан сылтаан бааһырыан, быһыта сиэһиэн, ымынаҕырыан эҥин сөп. Дьиэ к.
3. т.-х. Буор сыстыбытын курдук бөлтөгөр хара эбирдэринэн бүрүлүн (хортуоппуй ыарыытыгар). ☉ Покрываться тёмными пятнами в виде бородавок (напр. о клубнях картофеля)
[Хортуоппуй] хаҕа ымынаҕырар уонна баалаттаҕына лабах курдук бааһырар. ФНС ОАҮүС