с. (действие) (табах) тардыы, табахтааһын.

1. буортута; вредность курения табахтааһын буортута; 2. (вредные условия работы) буортулааҕа, буортулаах усулур-буйа.

м. 1. өстөөх; классовый враг кылаас өстөөх; 2. (противник чего-л.) өстөөх, утарааччы; враг курения табахтааһын өстөөҕө

айдаарыс диэнтэн хай
аата. Айдаарсыы күөдьүйэн таҕыста. Амма Аччыгыйа
Балыйсыы, айдаарсыы, Сырсыы бөҕө буоллубут. Дьүөгэ Ааныстыырап
Буолла күнүскү омурҕан, Табахтааһын, айдаарсыы. Баал Хабырыыс

кубулуй диэнтэн хай
аата. Говордарга үгүс бүтэйдэр мурун дорҕоонноругар кубулуйуулара баар буолар. ВМС СДО
Табахтааһын, арыгылааһын, кэмэ-кээмэйэ суох аһааһын кэмэлдьигэ кубулуйуута …… доруобуйаны айгыратар. ППА БЭХКК
Пешка кубулуйуутугар кини оннугар үксүн саамай күүстээх фигураны — ферзэни туруораллар. ПВН СБК

туохт.
1. Ырааһыр, сырдаа, үчүгэйдик көстөр буол (хол., былыттаах халлааны, туманы, буруону этэргэ). ☉ Сделаться ясным, прояснеть, просветлеть (напр., о небе, очистившемся от облаков, тумана, дыма)
Былыттаах халлаан дьайҕаран, толору ый көһүннэ, ыйдаҥа сырдатта. Болот Боотур
Туман арыый дьайҕарбыкка дылы. Суорун Омоллоон
Табахтааһын тохтообута, салгын арыый дьайҕарбыта. Далан
Халлаан сырдаан, дьыбар күүһүрэн барда, илин диэки дьайҕарбыт чараас былыт сардаҥа уотунан кытара кыыста. Н. Заболоцкай
2. Сырдаа, сырдаан кэл (хол., хараҥа түүн кэнниттэн). ☉ Становиться светлым, светать (о наступлении утра)
Дьаҥха түүн дьайҕаран, Саабыла биитинии, Сарсыарда чаҕылыс гыммыта. Эллэй
Сааскы түүн барахсан, Дьайҕара сырдаата. Күннүк Уурастыырап
«Тохтоо! Ким иһэрий?»- өссө да ситэ дьайҕара илик борук-соруктан саҥа көбдьүөрдэ. Н. Кондаков
3. көсп. Дьэҥкэр, тарҕан, аас (киһи санаатын, утуйар уутун туһунан). ☉ Рассеиваться, становиться яснее, отчетливей, проясниться (обычно о мыслях, сознании, сне)
Томмот тойон уһугунна. Арааһа сарсыарда чугаһаабыт: уута дьайҕарбыт. Софр. Данилов
Настарыанньа маҥнай лүҥкүрэн баран, кэлин син дьайҕарда. Н. Лугинов
Бастакы ыксамар санаалар арыый дьайҕарбыттар. Далан

даҕ. Күн ортотунааҕы. ☉ Дневной, обеденный
Хамначчыт Харытыана эрэйдээх уу баһа барыан иннинэ хотуннаах тойонугар күнүскү чэйдэрин бэлэмнээн баран: «Чэ, чэйгитин иһиҥ», — диэбитэ. П. Ойуунускай
Бииктэр Тыаһыты кытта сэргэстэһэн иһэн Тоҕой Сэлэ күннээх күнүскү салгынын, кымыс курдук ыйырбахтыыр. Л. Попов
Уу-чуумпу. Ол үрдүнэн күнүскү аһылыктан киэһэ биир да кырдьаҕас үлэтигэр тахсыбата. И. Сосин
◊ Күнүскү омурҕан — от үлэтигэр күнүс аһыыр кэм. ☉ Дневной, обеденный перерыв на сенокосе
Күнүскү омурҕан саҕана Ипатий Ханчыыһап уонна Лука Иванов хааллылар. М. Доҕордуурап
Буолла күнүскү омурҕан, Табахтааһын, айдаарсыы. Баал Хабырыыс. Күнүскү ыам (ынах) — күнүс ынах ыанар үлэтэ (үксүн сайыҥҥы кэмҥэ). ☉ Дневной удой (обычно в летнее время)
Бастаан кэллэхтэрин утаата, күн аайы биир кырдалга мустаннар, күн уоттаныаҕыттан күнүскү ыам бүтүөр диэри үҥкүүлүүллэрэ, ыллыыллара. Болот Боотур
Ийэлэрэ күнүскү ынахха тахсыбытын кэннэ, Чүөчээски малын-салын барытын хомунна. Суорун Омоллоон
Күнүскү ыамын ыан баран Хобороос, үүттээх ыаҕайатын туппутунан киирэн, хаҥас диэки ааһар. А. Бэрияк
Күнүскү ынах ааһан эрдэҕинэ, бастакы омурҕаҥҥа муһуннулар. М. Доҕордуурап

возвр. от табахтаа=.

побуд. от табахтаа=.

совм.-взаимн. от табахтаа=.