аат. Тугу эмэ ситиһэргэ дьулуйан туран баҕарыы; туохха эмэ дьулуһуу. ☉ Настойчивое желание добиться чего-л., осуществить что-л.; стремление к чему-л. [Саллааттар] киһи бэркиһиэх төһө да …… өлүк, буорах сытынан тыынналлар, сүрэхтэрэ-быардара тыыннаах, үчүгэйгэ, үрдүккэ, ырааска, сырдыкка талаһыылара хата ордук күүһүрбүккэ дылы. Т. Сметанин
Оччотооҕуга Фёкла Павлова көмүс үлэтэ диэни төрүт билбэтэр да, дьолго талаһыыта бары мунчаарыытын кыайар күүстээҕэ. А. Сыромятникова
Ыччат үрдүк идэҕэ талаһыыта билиҥҥи кэмҥэ саамай сөптөөх. И. Аргунов
Ити ыар түбэлтэ [инбэлиит буолуу] Тит эмчит буоларга талаһыытыгар мүччүрүйбэт биир бигэ дьулууру үөскэппитэ. «ХС»

туохт. Кимтэн эмэ тугу эмэ күүс өттүнэн илэ (дьон көрөрүгэр даҕаны) туура тутан ыл. ☉ Грабить, отнимать силой что-л. у кого-л.
Хабырыылайап суруксутуом, үөлээннээх доҕоруом, дьэ, урукку хонукпар улахан ороскуоттаах курдук этим да, эйигин былдьаан-талаан ылла диэбэппин. Саха фольк. Дьэ уонна кэллэхтэринэ даҕаны, биһигиттэн туохпутун былдьаанталаан барыахтарын сөбүй? Н. Заболоцкай
Олоҥхоҕо бухатыырдар охсуһар охсуһууларын төрүөтүнэн кини [дьахтар] буолар. Итиниэхэ, оччотооҕу дьон атын аҕа уустарыттан кыыһы уоруулара, эбэтэр күүс өттүлэринэн былдьаан-талаан илдьэ барыылара ахтыллар. Эрчимэн. Тэҥн. халаа, талаа

аат., фольк. Кимтуох эмэ ханарытан ааттаммыта (хол., таабырыҥҥа киһи, кини күлүгэ). ☉ Образное загадковое название кого-чего-л. (напр., человека, его тени). Киһини үтүктэр Килэс-талас баар үһү. (тааб.: киһи күлүгэ)

туохт.
1. Кимтэн эмэ күүскүнэн эбэтэр саанан, сэбинэн куттаан былдьаан, халаан ыл. ☉ Отнимать силой что-л. у кого-л., грабить кого-л. [Суруксут:] Ылбыт харчыбын талаан ыллылар диир [Бэһиэччик]. А. Софронов
Үгүстүк биллибит, талбыттан талааммыт тамахха таптайбыт, талаанньыт аатырбыт …… биэлэйдэр бэртэрэ биһиги этибит. П. Ойуунускай
2. Туох эмэ сыаналаах ууруллубутун (үксүгэр дьиэни, ампаары, ыскылааты) күүскүнэн алдьатан киирэн илдьэ бар. ☉ Похищать, грабить путём взлома; расхищать казённое имущество; разбойничать
Лааппытын талаары гыммыттарын кини сир аайы ууһумсуйан олорон кэпсиир. Амма Аччыгыйа
Куорат иһинээҕи кэпэрэтииптэри, сэбиэскэй эргиэн сууттарын барытын талаан аһаабыттар. Эрилик Эристиин
Охуоскай, Айаан, Ньылхаан устун күрээн сылдьар үрүҥ эписиэрдэр, баандалар нэһилиэнньэни, кэпэрэтииптэри, таһаҕастаах борокуоттары талыыллар. Д. Токоосоп
3. көсп. Халабырдаах сэриинэн киир, оннук сэриини күөртээ. ☉ Разорять войной
[Биһиги дойдубут дьолун-соргутун] билигин ким кэҕиннэриэн, талыан, ууга-уокка уматыан баҕарарый? Суорун Омоллоон
Тастан киирэр Талыыр күүстэн Хаарыан ийэ дойдубутун Харыстаһан тураммыт, Иҥсэ мэнэгэй бэлэһи Иҥнэрэргэ бэлэммит! А. Абаҕыыныскай
Ньиэмэстэр талыы кэлбит сэриилэрин славяннар кыдыйталаан кэбиһэллэрэ. АЕВ ОҮИ
♦ Аттаахтан кымньыытын халыыр, сатыыттан тайаҕын талыыр — аттаахтан кымньыытын, сатыыттан тайаҕын ылбыт диэн курдук (көр тайах II)
Аттаахтан кымньыытын халыыр, Сатыыттан тайаҕын талыыр Албынкөлдьүн ыраахтааҕы …… Ар-бур тыла сатаарыйда. Эллэй
ср. др.-тюрк., тюрк. тала ‘грабить’, монг. талах ‘конфисковать; грабить’

туохт. Күүскүнэн былдьаан ыл (баайы-дуолу, малысалы); күүскүнэн киирэн алдьат, кураанахтаа, суйдаан ыл (хол., сэриинэн — атын сири-дойдуну). ☉ Силой отнимать, похищать (чужое имущество); силой разрушать, разорять, обирать (напр., чужую территорию, страну)
Талыыр-халыыр сэриигэ таластылар. С. Зверев
Эйигин [Бүлүү эбэни] ким да туора сиртэн кэлэн талаан-халаан да, илдьи тэпсэн, иҥнэри үктээн да барбата. Г. Нынныров

I
талаа диэнтэн холб. туһ. Бу уолаттар маҕаһыыны таласпыттар үһү
II
туохт.
1. Ханна эмэ барыаххын олус баҕар. ☉ Сильно желать отправиться куда-л., стремиться куда-л. Үөрэҕин бүтэрэн баран Максим салгыы үөрэнэ куоракка барарга талаһар. П. Филиппов
Бу үһүс сайынын куоракка талаһан эрэр. Т. Нутчина
Итиннэ, ити икки дьиэҕэ, үс-түөрт ыал дьукаахтаһан кыстыыбыт. Сайын бултаах, балыктаах …… былыргы сайылыкпытыгар талаһабыт. «ХС»
△ Түргэнник хайа эрэ диэки дьулус, бар. ☉ Устремляться куда-л. [Нартаахап] тиэтэлинэн таҥнан хачыгырайан таһырдьа таласпыта. Софр. Данилов
Этэрбэһин уутун сүөкээн, онон-манан бобута туппахтаан, ыктыбыта буолан баран, туох баар кыл тыынынан дьиэтин диэки талаһар. И. Федосеев
Арыпыана, уулуссаны туоруу охсоору, уолун икки илиитинэн хам кууһан баран, кытыы диэки таласта. М. Попов
2. Тугу эмэ ситиһэргэ, ким эрэ буоларга, туохха эрэ дьулуйан туран күүскэ баҕар, тардыс. ☉ Настойчиво добиваться, сильно желать чего-л., стремиться к чему-л.
Кини үөрэҕи батыспыт, науканы баһылыырга таласпыт, кылгас гынан баран, чаҕылхай суола ити курдук саҕаламмыта. П. Филиппов
Улахан кыыһа ыал буолбута ыраатта да, оҕолонуон баҕарбат, дуоһунаска эрэ талаһар. У. Ойуур
[Дэмикирээттэр] соҥнообут көҥүл быыбардарын сыарҕатыгар олорсон, былааска харса суох таласпыттара. Н. Борисов
Октябрина бу үлэҕэ [милииссийэ үлэтигэр] олус да талаһан, өр да сыралаһан туран кэлбитэ ээ! М. Попов
3. түөлбэ. Тугу эрэ гыныаххын баҕар. ☉ Иметь желание, намерение (делать что-л.)
Итинник хомолтобун мин мунньахха этиэхпин талаһабын. ДСЯЯ

туохт. Ким эмэ баайын-дуолун күүскүнэн былдьаан ыл. ☉ Воровать, красть, грабить кого-л.
Утуйа сытар киһини Уоран-талаан өлөрдөхпүтүнэ, Күөрт ыт күлүүтүгэр түбэһиэхпит. П. Ойуунускай
Уот тыыннаах Уһутаакы Уоран-талаан барда эбээт!.. Суорун Омоллоон

проявлять большое желание; илэһэ-талаһа аһаатым я поел с большим удовольствием; атым илэһэ-талаһа айаннаата моя лошадь идёт споро (напр. почуяв жильё, место стоянки).