сыһ.
1. Бэйэтэ билэринэн, хайдах саныырынан (тугу эмэ гынар). ☉ Как желает, как хочет (так и делает)
Миитэрэй …… талбытынан тылбаастаабытынан барар. Амма Аччыгыйа
Кыысчааны баай дьахтар талбытынан тутара: таптыы туран таһыйан имилиннэрэн барааччы, таһыйан иһэн таптыыра. А. Сыромятникова
Мин талбыппынан сылдьабын. М. Доҕордуурап
Сардаана улахан тойон оҕото буолан талбытынан көрүлүүр, сөбүлээбэт дьонун оннооҕор үлэлэриттэн үүрдэрэр адьынаттаах эбит. У. Ойуур
2. Сууту-сокуону, олохтоммут бэрээдэги, үгэһи тутуспакка. ☉ Как удобно самому, вопреки закону, общепринятому порядку, традициям
Эй-сиэ, доҕор, былыр куоластааһын диэн баар этэ дуо? Кинээс, кулуба талбытынан этэн кэбиһэрэ да — сөп буолар буоллаҕа дии. Онно утары бардаххына, киһи буолуоҥ дуо? Амма Аччыгыйа
Сокуону токурутуу, талбытынан толорбот буолуу, этэргэ дылы, ытык курдук эргитэ сылдьыы кимиэхэ даҕаны бэриллибэт! М. Попов
Тойоттор-баайдар мунньустан, Уопсастыба куттала суох буолуутун Ламма улууһунааҕы кэмитиэтин быыбарын талбыттарынан ыыппыттара. М. Доҕордуурап
◊ Талбытынан эттэххэ — үчүгэйи санаан эттэххэ, үчүгэй өттүн таллахха. ☉ По-хорошему
[Кууһума:] Хор, ол Ходьоох эмээхсини ылаары гынабын. Талбытынан эттэххэ, оҕо төрүүр дьахтара эбитэ буоллар бэрт буолуо этэ да, оннук табыллыбата. Суорун Омоллоон

көр бул
Кимтэн да урут турар Биир диэн саамай сытыылара, Тиэтэллээххэ барытыгар Наар кинини ыыталлар, Чаҕылҕанныы элэс гынар, Тугу бары булар-талар. «ХС»

туохт. Ким-туох эмэ куһаҕан өрүттэрин була сатаа, сириксэннээ, талымастаа. ☉ Выискивать недостатки в ком-чём-л., быть чрезмерно разборчивым
Киһини көрөөт сирбитинэнталбытынан барар табыллыбат. Амма Аччыгыйа
[Хобороонньо] Эмин испэт — сирэр-талар, Кэмпириэһин уһултарар. Күннүк Уурастыырап
Дьүдьэйэн, харааран барбыт да чэпчэки сыаналаах булт этин сирэ-тала барбатахтара, …… дьон кыра-кыра да буоллар атыылаһан барбыттара. А. Сыромятникова

туохт.
1. Элбэхтэн хайатын, төһөтүн эмэ араар, арааран ыл. ☉ Выбирать, отбирать лучшее из множества
Отут уйула суох Ордук саһылла талан Улахан бэрэмэдэйгэ уга тарт! А. Софронов
Кини, үлэлээн аралдьыйаары, энньэтигэр анаммыт ынахтарыттан түөрт саамай көрсүө ынаҕы талан ылан ыыр идэлэннэ. Н. Якутскай
Бурхалей биэс киһини талан ылан баран, булуллубут сирдьит киһини иннигэр бастатта. Эрилик Эристиин
△ Сөбүлээбиккин ыл. ☉ Избрать то, что по нраву (по душе, по сердцу), выбрать понравившееся
Тарбаххынан талан, сүрэххинэн сөбүлээн, хараххынан хайҕаан ыл (өс хоһ.). Мин кыргыттарбыттан талан, сөбүлүүргүн көрөн ойох ылан, атас-доҕор оҥостон, киһи-хара, ыал буол! Саха фольк. Харахтаах хайгыыр, сүрэхтээх сөбүлүүр, Тарбахтаах талар, Нарын үтүө дойду буолан Намылыйан таҕыста. Нор. ырыаһ.
2. Ханнык эмэ дуоһунаска кими эмэ быыбардаа, куоластаа. ☉ Избирать кого-л. на какую-л. выборную должность
Иккис сылыгар холкуоһа биэс уон хаһаайыстыба буолбутугар [Кууһуманы] бэрэссэдээтэлинэн талбыттара. А. Софронов
Мунньах бэрэссэдээтэлин уонна суруксутун талар мөккүөр турда. Амма Аччыгыйа
3. Типэгирээпийэҕэ тиэкиһи илиигинэн нобуордаа. ☉ Делать набор текста вручную. Типэгирээпийэҕэ нобуорсук буолан, сибиниэс буукубаларынан «Кыым» матырыйаалларын талара. Софр. Данилов
◊ Куһаҕанын таллахха — табыллыбат, куһаҕан өттүн сабаҕалаан эттэххэ. ☉ Если предположить худшее
Куһаҕанын таллахха, итинник саҥара сылдьаргын истэн, биир эмэ өһүөннээх санаалаах баайсан да туруон сөп. Н. Заболоцкай. Талар бэрт — ураты, муҥутуур үчүгэй. ☉ Отменно, прекрасно
— Кэпсээниҥ, хайдах олордугут? — Талар бэрт. Дьуон Дьаҥылы. Саҥа аллайыы: «Талар бэрт! Дьоһун!» Дьуон Дьаҥылы. Талбыт курдук — олус үчүгэй, эҥкилэ суох. ☉ Превосходно (во всех отношениях)
Маҥнай наадабын бүтүннүү хааччыйдылар. Барыта талбыт курдук үчүгэй. Н. Лугинов
Талбыт курдук олороммут Налбыһахтан баай сиэри, Эргэ биэрэ охсоммут, Ити буолан таҕыстаҕа. Күннүк Уурастыырап
др.-тюрк. талула, тюрк. талда, талла

1) выбирать, отбирать; үчүгэйи тал = выбрать лучшее; сиэмэни тал = отобрать семена; 2) выбирать, избирать; делегаттары тал = избрать делегатов.

v. to elect, choose, select; тал ба a. chosen, choice; талы мас a. choosy; тал ба p . comp. menu