прил. тартарар, шгнир тартарыылаах; үөс тартарыылаах; судорожные рыдания үөһү тартаран ытааһын.

1. прич. от захватывать I; 2. прил. тартарыылаах, киһини тардар; захватывающий рассказ тартарыылаах кэпсээн.

раздвоённый 1. прич. от раздвоить; 2. прил. икки аҥы хайдыбыт, икки салаалаах, ыыраахтаах; раздвоенное копыто ыыраахтаах туйах; 3. прил. перен. (икки аҥы) хайыта тартарыылаах (хол. санаа).

даҕ. Кыҥнары тартарыылаах, сөрүөстүгэс соҕус. ☉ Искривленный, скособоченный
Кылдьыр киһи. Кылдьыр муостаах ынах.  Кыһыл тараах, Кылдьыы харах Тордуох тумус, Ньуолах бытык, Кылдьыр атах Тааҕыр тарбах Бэлиэ бэлэс, Бөҕө куолас Өтөс-мөтөс Бөтүүк бөтөс. ВСП ТЭ

сыһ. Тартарыылаах туох эрэ ис санааҕа саймааран, саймаарбыт быһыынан. ☉ Рассеянно, невнимательно, думая о своём
Тоня саймаархайдык эппиэттээтэ: «Суох, баҕар, Виктор мин саныырбынааҕар ордук чиэһинэй киһи буолуо». Н. Островскай (тылб.)

тэбэнэтир диэнтэн хай
аата. Эһиги ортоҕутугар өһөс да оҕолор бааллара, эҥин араастаан тэбэнэтирии, сүрэҕэлдьээһин [да баара]. У. Нуолур
Ити [күлүү] доҕордуу дьон истиҥ сыһыаннарын бөҕөргөтөр, киэргэтэр, тартарыылаах оҥорор, үйэтитэр тэбэнэтириилэрэ! «Кыым»

даҕ. Тартарыылаах; имэҥнээх. ☉ Буйный; страстный, пылкий
Киниэхэ атын дууһата — аччыктаан киҥнэммит торҕон кыыл дохсун, эрсэҥнээх дууһата уһуктара. М. Горькай (тылб.)
◊ Эрсэҥнээх тиэргэн эргэр. — төрүүр-ууһуур, элбэх сүөһүлээх тиэргэн. ☉ Плодовитый скотный двор.

атаххын оллооннуу уур (кэбис) — оллоон кэбис диэн курдук (көр оллоон)
Оҕонньор, дьоһуннаан кэпсэтэр быһыынан, атаҕын оллооннуу уурунна, туос холтуунун таһааран, ойоҕоһун тыгыалаата. Амма Аччыгыйа
Оҕонньор атаҕын оллооннуу ууран, тобугуттан тардыстан олорон, кыыһырбыт-абарбыт дьахтар ойууннуу тартарыылаах куолаһынан бу курдук ыллаан барда. Эрилик Эристиин
Чэ, буоллун даҕаны — оҕонньор кэпсиирдии оҥостон, атаҕын оллооннуу ууруммута. И. Федосеев

даҕ.
1. Элбэх, ыарахан таһаҕаһы тардар күүстээх, кыахтаах (көлө). ☉ Имеющий хорошую тягу, с хорошей тяговой силой
Дьон [кулунчугу] ийэтин Буурҕаны утумнаабыт, быһый атахтаах, тардыылаах бөҕө ат тахсыаҕын дьылҕалыыллар. В. Иванов
Эҥин бэйэлээх сэлиик аттар, кур оҕустар, тардыылаах көлөлөр киниэхэ бааллар. Бэс Дьарааһын
Тардыылаах ат оҕус эрэ кыайан соһор муҥхата. И. Гоголев
2
тартарыылаах диэн курдук. Талан, тылы дьүөрэлиир Тардыылааҕын баҕаһын, Үлүһүйэн үлэлиир Үчүгэйэ алыһын! Күннүк Уурастыырап
Бусаров …… бэйэтин украиналыы тардыылаах тылынан этиитин саҕалаата. Эрилик Эристиин
Айылҕа күүһэ тардыылаах даҕаны буолар эбит. Тумат. — Искусство, айар үлэ тардыылаах! А. Сыромятникова
Поэт «Бу кэрэ, бу орто дойдуга» диэн ааттыын да олоҥхоҕо тардыылаах поэматын устуруокалара күөрэйэн тахсарга дылы гыналлар. «ХС»

1. сыһ. Эбэҥки тылынан. ☉ По-эвенкийски
   «Биһини», — диэн Куммаа эбэҥкилии хоруйдаан баран, наартаҕа кэлэн олорон, табах тарта. Н. Габышев
   Василий Степанович эбэҥкилии дуу эбэтэр олохтоох тартарыылаах да буоллар сахалыы үчүгэйдик саҥарар. ПНИ АДХ
   Кини ийэтинээн тугу эрэ эбэҥкилии кэпсэттилэр. СЮ ЫБ (тылб.)
   △ Эбэҥки курдук, эбэҥки киһитэ оҥорорунан. ☉ На эвенкийский манер, как эвенк. Дьуона атаҕын үрдүгэр эбэҥкилии олорунан кэбиспитэ. Н. Габышев
2. даҕ. суолт. Эбэҥки тылынан бэриллэр, эбэҥкилэргэ оҥоһуллар, туттуллар. ☉ Эвенкийский, на эвенкийском языке
   Ахсым тыалым ыраах илдьэр Эбэҥкилии ырыаны. С. Данилов
   Эбэбит эмээхсин тикпит эбэҥкилии эриэн-ньээдэрэс оһуордаах таҥастарын …… нэһилиэкпит мусуойугар туруораары ылбыппыт. Д. Апросимов
   Киистээтэхтэринэ, убайдыы-бырааттыылар күнүс чэйдээбэттэр. Ити хос эһэлэрин саҕатыттан эбэҥкилии үгэстэрэ. «ХС»