I
туохт. Дойдугар, дьоҥҥор куһаҕаны оҥорон, өстөөххө көмөлөс, кини диэки буол. ☉ Предавать кого-что-л., изменять кому-чему-л. «Батаакап баай өнүгэстэрэ саха норуотун таҥнардылар буолбаат?!» — Абыраамап кыбдьыгыраан саҥарар. Л. Попов
Эһиги Ийэ дойдугутун таҥнарбыт быстах бандьыыттаргыт. Хата, бэйэҕит сэбиэскэй былааска бэриниҥ. С. Никифоров
Ийэ дойдуну таҥнаран биэрии — норуот иннигэр саамай ыар буруйу оҥоруу. ССРС К
II
туохт. Тугу эмэ иҥнэри тутан иһигэр баарын сүөкээ (хол., сыарҕа таһаҕаһын); түҥнэри тут. ☉ Перевернув, опорожнить что-л. (напр., свалить сено с саней); опрокинуть, перевернуть что-л. кверху дном
Миитэрэй кыбыытыгар тиийэн, били чохчооһун отун сыыһын таҥнарда. Амма Аччыгыйа
Туркубун таҥнаран хахха гынан Табаларбын хоонньоһон Сыттым хаары бугунан. С. Данилов
ср. бур. таҥгэ ‘падать (валиться) на спину’, др.-тюрк. төҥдэр ‘переворачивать’
III
туохт., кэпс. Үрэх, өрүс аллараа өттүн диэки, сүүрүгү батыһа бар. ☉ Идти вниз по течению реки
Ньукулайым үрэҕи өксөйдө, мин таҥнардым. С. Федотов
Ол күнтэн үс хонон баран биир улахан үрэҕи батыһа таҥнаран истим. Тумарча

көр иҥнэритаҥнары
Санаатыгар, сирэ күөгэҥнииргэ, куталдьыйарга дылы, хараҕа ирим-дьирим буолуталаата, куула тыа иҥнэр-таҥнар барыталаан көһүннэ. Болот Боотур
Онно-манна иҥнэр-таҥнар үктэнэн, оронугар кэлэн, «тимис» гынан хаалбыта. И. Федосеев
Ыгылыйбыт, буочара быһытталанан, буукубалара иҥнэр-таҥнар барыталаабыттар. В. Яковлев

аат. Эрэй, муҥ, эрэйдэнии. ☉ Мучение, страдание, мука. Муҥун-таҥын этэр
ср. др.-тюрк. муҥ тар ‘тяготы, горе, страдание’

I
туохт.
1. Туох эмэ оҥоһугу, массыынаны чаастарын хомуйан, холботолоон, үлэлиир, туттуллар гына аттаран оҥор. ☉ Собирать, соединять различные части изделий, механизмов, машин в одно целое, приводить в рабочее состояние
Балыыһа оттуллар систиэмэтэ алдьанан …… кылгас кэм иһигэр барытын уларытан, саҥалыы таҥнылар. Д. Бубякин
Сылайан уонна генератордарын таҥалларыгар сорох чаастара тиийбэт буолан, кини киҥэ-наара холлон олорор этэ. «ХС»
Арыыга ыһылла сытар косилканы таһааран, хас эмэ күн таҥмыттара. Ходуһа х.
△ Тугу эмэ баай, өр (хол., илими); тус-туһунан сылдьаллары туттуллуохтаах бэрээдэгинэн сааһылаан, баайталаа, силбээ (хол., баайыллыбыт муҥхаҕа кынаттарын ийэтигэр холбоо, хотоҕосторун таастыганнарын ситимигэр баайталаа). ☉ Плести (напр., рыболовную сеть); соединять по установленному порядку отдельные части чего-л. путём связывания, завязывания, зашнуровывания (напр., части невода, прикрепляя при этом крылья к мотне, грузила, поплавки к нижним и верхним бечёвкам)
Кини муҥханы сатаан таҥарынан …… бу диэки кэрэхсэммит кырдьаҕас. Н. Габышев
Биир сүүрбэччэлээх кубаҕай сирэйдээх, ыарыһах көрүҥнээх уол илим таҥа олорор. «ХС»
Л.И. Корякин салайар балыксыттарын биригээдэтэ муҥхалары өрөмүөннүүр, таҥар. «Кыым»
2. Тугу эмэ чаас-чаастартан аттаран, сааһылаан оҥор. ☉ Собирать, составлять что-л. в одно целое из отдельных частей, фрагментов
Суруйааччы кыра-кыра, лоп-бааччы этиилэринэн таҥан айымньытын сүрүн идиэйэтин ис хоһоонун кыра ааҕааччыларын өйдөрүгэр-санааларыгар тиийэр гына суруйбут. «ХС»
Эспэнээттэри таҥан оҥоруу бэйэтэ сыаллаах-соруктаах буолар. «Кыым»
П.А. Лазарев салалтатынан уу оҕуһун дьардьаматын таҥан мусуойга туруорбуттар. ВПВ ИК
Үөрэнэр кинигэни таҥан оҥорорго саха тылын үөрэтиигэ оскуолаҕа олохсуйбут үгэһи сүнньүнэн тутустубут. ПНЕ СТ
ср. др.-тюрк., тюрк. таҥ ‘завязывать, связывать, вязать’
II
тыаһы үт. т. Чараас, хатан тимир охсуллар тыаһа. ☉ Подражание звуку, возникающему при ударе по какому-л. полому металлическому предмету.
ср. туркм. таҥ ‘подражание грохоту, лязгу’

сыһ.
1. Бэрээдэгэ суох, күөрэ-лаҥкы, өрө-таҥнары. ☉ Беспорядочно, хаотично, вверх дном
Түөрт улахан бааҥка оҕурсу кэнсиэрбэтэ түҥ-таҥ угуллубут сиэккэтин уҥа илиитигэр тэйгэччи туппут. Н. Габышев
Оонньуу кэмигэр түҥ-таҥ түспүт олох мастары туруортуур тыастара тиһигирээтэ. Эрилик Эристиин
△ Туора-маары (көр). ☉ Криво-косо (смотреть)
Быйыл Климентий Сергеевич Саахарап оскуолаҕа учууталлаан түҥ-таҥ көрө сылдьар эбит. П. Аввакумов
2. Үтүөлүү-анньыалыы былаастаан, охторо сыһа-сыһа. ☉ Так, чтобы уронить, сбить с ног (толкать, трясти)
Мааҕын миигин түҥ-таҥ илгиэлээбитиҥ олус этэ. П. Ойуунускай
Оҕонньору түҥтаҥ анньан икки саллаат таһаараллар. С. Ефремов
3. көсп. Киһи өйдөөбөт гына (хол., саҥар); өйдөөбөтөх курдук, өйдөөбөтөхтүү (хол., көр). ☉ Несвязно, бестолково, невпопад (напр., говорить); непонимающе (напр., смотреть)
Оҕонньор нууччалыы түҥ-таҥ да буоллар билэр эбит. Амма Аччыгыйа
Түксү, уурай, эмээхсиэн, Түҥ-таҥ туойдуҥ, сөп буолла! Күннүк Уурастыырап
Байбааскылаах түҥ-таҥ таҥнан булумахтаһаллар. А. Фёдоров
♦ Түҥ-таҥ түс — ыксалынан тугу эмэ оҥор. ☉ Делать что-л. в спешке
Түҥ-таҥ түһэн дьиэлэрин хомуммута буоллулар. Амма Аччыгыйа. Түҥ-таҥ эрдэр (туойар, тыллаһар) — 1) мээнэмээнэ саҥар, буолары-буолбаты мээрилээ. ☉ Говорить что попало, что взбредёт на ум
Сэргэчээн …… кэнникинэн түҥ-таҥ туойан барда. Болот Боотур; 2) өй-мэй буолар кэмҥэр ону-маны тыллас (улаханнык ыалдьа сытан). ☉ Бредить, говорить несвязно (находясь в болезненном состоянии). Бэргээбит кэмигэр түҥтаҥ туойар буолан хаалла

мучение, страдание, мука; муҥун-таҥын этэр он сетует на свой страдания.

1) переворачивать (кверху дном); сваливать (вниз); сыарҕатын таҥнарда он перевернул сани; 2) перен. предавать кого-что-л., изменять кому-чему-л.

түҥ-таҥ тыллас= говорить несвязно, бестолково; түҥ-таҥ бар= терять сознание.