ж. разг. см. тётка.

1) старшая сестра (родная); 2) старшая родственница (по линии отца или матери); тётка; 3) тётя, тётенька (обращение к женщине средних лет); 4) эвф. оспа.

I
аат. Күтүөккэ кэргэнин төрөппүттэрэ, бииргэ төрөөбүттэриттэн, чугас урууларыттан уонна тастыҥ даҕаны аймахтарыттан биирдэстэрэ (э. ахс. кыҥаттар, тард. аат. кынна, кылына). ☉ Кто-л. из родственников, кровной родни жены по отношению к мужу
Эн кыҥаттаргар …… аанньа сылгы төрөөбүтүн өйдөөбөппүн. Амма Аччыгыйа
Едлин сотору кылын буолуохтаах аҕабыыкка өрө-сала көппүтэ. Эрилик Эристиин
Ханна да быкпакка, кимиэхэ да биллибэккэ, кыннын аахха саһан сыппыта үһү. А. Бэрияк
Костя кылына оҕонньор умайбыт дьиэтин өрөмүөннээн, истиэнэтин сорох мастарын …… уларыталаан, муостатын олорчу саҥардан, дьиэ дьиэнэн оҥордо. С. Никифоров
◊ Аҕа кылын — 1) күтүөккэ кэргэнин аҕата. ☉ Отец жены, тесть
Аҕыйах хонуктааҕыта аҕа кылыным Киил оҕонньор чаас кэриҥэ мөҕөн «лигийдэ». Н. Лугинов
[Суоппар Укулаанапка:] Эйигин [массыынаны] көрдөппүтэ дииллэр дии. Даача туттар үһүгүн дуу? Аҕа кылыныҥ Суордаайап массыналары ыларга кыһанан-мүһэнэн биэрдэ. В. Протодьяконов; 2) кийииккэ кэргэнин бииргэ төрөөбүт эбэтэр тастыҥ убайа, абаҕата. ☉ Родной или двоюродный старший брат или дядя мужа
[Дьэбдьиэ] сүөһүтүнаһын даҕаны кыайан ииттиэ суох. Хата, аҕа кылына аах икки сүөһүнү босхо иитэннэр, ааспыт кыһын ынахтарын барытын сыл таһаарбыта. Болот Боотур. Тойчи эргэ таҕыстаҕын утаа аҕа кылынын аахха атыыһыт кэлбитэ. Уот. ч. Аҕас кылын — 1) күтүөккэ кэргэнин бииргэ төрөөбүт эбэтэр тастыҥ аҕаһа (эдьиийэ). ☉ Родная или двоюродная старшая сестра жены. Аҕас кынным уолун батыһан, Москваҕа тиийэн олорор; 2) кийииккэ эрин аҕатын аҕа саастаах аймахтара: төрөөбүт уонна тастыҥ эдьиийэ, саҥаһа. ☉ Старшие родственницы мужа: тетка, родная или двоюродная сестра. Альбина аҕас кынныттан элбэх оҕо баар буолуохтааҕа да, оччо уруурҕаспат этилэр. Аччыгый (балыс) кылын — кийииккэ эрин балта. ☉ Младшая сестра мужа. Хара сиэбэккэ кураҥхадыйан олордоҕуна, аччыгый кынна Маайаҕа куул собону ыытан абыраабыта. Ийэ кылын — 1) күтүөккэ кэргэнин ийэтэ. ☉ Мать жены, теща
Эн үчүгэй кийииккэ тиийэн ийэ кылын буол. Оттон биһиги Василий Михайлович ийэтин ылыах. Далан
Ордук Сургууһут Соппуруон уонна урукку бирикээсчик Микиэйэп ийэ кынна Мааппа эмээхсин сөбүлээбэт этилэр. Д. Таас
Ийэ кынным күтүөтэ «уордаран ыалдьарыттан» туһунан суол санааҕа түстэ. С. Федотов; 2) кэпс. көннөрү кэпсэтиигэ күтүөккэ кэргэнин дьахтар өттүнэн аҕа саастаах аймахтарын: эбэтин, эдьиийин (көр аҕас кылын), аҕатын, ийэтин эдьиийдэрин, балтыларын; абаҕатын, убайын, таайын кэргэннэрин (көр тастыҥ ийэ кылын) — эмиэ ааттыыллар. ☉ В просторечии может обозначать: бабушку жены, старшую сестру жены, тетку жены, жену родного или двоюродного брата жены, жену родного дяди жены
Ханныгын да иһин тастыҥ ийэ кылыным буоллаҕыҥ гынан баран, бүгүн куһаҕан тыллаах-өстөөх кэлбиккин. С. Курилов (тылб.). Кырдьаҕас аҕа кылын — кийииккэ эрин абаҕата эбэтэр бииргэ төрөөбүт убайдарыттан саамай аҕа саастаахтара. ☉ Дядя или самый старший из родных братьев мужа
Манчаары ийэтэ «Ол эрээри, дьиҥ-чахчы быстаран, өлөрхаалар күммэр, кырдьаҕас аҕа кынным Баһылай Слободчиков оҕонньор көрөн олорон, ама өлөрөр үһүө, баран тылланнахпына, көмөлөһөө ини», — диирэ, ол курдук эрэнэрэ. МНН. Сиэн кылын — күтүөккэ кэргэнин убайын эбэтэр сурдьун оҕото (үксүн уол оҕо туһунан). ☉ Сын старшего или младшего брата жены
[Дарыбыан Ганяҕа (кэргэнин тастыҥ сиэнигэр):] Сиэн кылын да буолларгын, эдэриҥ быһыытынан, сатаатар, бэлэм маһы уокка быраҕыа эбиккин. Н. Туобулаахап. Тастыҥ ийэ кылын — күтүөккэ кэргэнин абаҕатын, таайын ойоҕо. ☉ Жена родного дяди супруги. Тастыҥ ийэ кылыным сэттэ оҕолоох тулаайах хаалбыта. Тастыҥ кылын — күтүөккэ кэргэнин аҕатын, эһэтин бииргэ төрөө-бүт, тастыҥ даҕаны убайдара, бырааттара. ☉ Родные, двоюродные братья отца и дедушки жены. Тастыҥ кылыным оҕолоро хоно кэлбиттэрин билбэккэ гына сыстым. Уол (оҕо) кылын — күтүөккэ кэргэнин сурдьа. ☉ Младший родной брат жены
Мин уол кылыным бэрт тэтиэнэх киһи эбит.  [Марья Дмитриевна:] Эн [Пьер] ол уол кылыҥҥын мин ааппыттан Москваттан барарыгар, мин икки харахпар көстүбэтигэр бирикээстээ диэн көрдөстө. Л. Толстой (тылб.). Эбэ кылын — эр киһиэхэ кэргэнин эбэтэ, хос эбэтэ. ☉ Бабушка, прабабушка жены. Эбэ кылыммыт сиэннэрин көрөөрү, сотору-сотору кэлэр. Эһэ кылын — эр киһиэхэ кэргэнин эһэтэ, хос эһэтэ. ☉ Дед, прадед жены. Эһэ кылына былыргыга улахан баай киһи эбитэ үһү
ср. тюрк. кадын, каҕын, кайин ‘тесть’
II
аат. Дохсун майгы, быһыы. ☉ Суровость, строгость
Кылына бэрт. ПЭК СЯЯ
Ат таныытыттан сииктээх күдэн бурҕачыйан, тымныы кылынын кытта хатыһан, сыр-сыр гынар. Л. Габышев
ср. др.-тюрк. хылыҕ ‘поведение, характер, нрав; основные свойства, сущность, природа’, тув. хылых ‘вспылчивость, запальчивость, раздражительность’