аат. Кими эмэ кыһарыйыы, быраабын сарбыйыы, оҥорбут уйгутун апчарыйыы. ☉ Притеснение, угнетение, эксплуатация кого-л.
Тибиилээхтиһиктээх күннэргэ Тибийэн-табыйан тураммыт Баай дьон батталын барыахпыт, Барбах дьоннор барҕарыахпыт. П. Ойуунускай
Баайдар хараҥа батталларыттан, хааннаах хабалаларыттан биһиги-ни быыһыыллар. Амма Аччыгыйа
Дьиҥнээх саҥа олох, көҥүл олох кэлбитэ – сэбиэскэй былаас кыайбыта, кыра-хара дьоннор баай батталыттан босхоломмуттара. А. Бэрияк

туохт., кэпс. Тугу эмэ гынан, үлэлээн тибий-табый. ☉ Усердно трудиться, делать что-л. с усердием
Субу баардыы өйдүүбүн, Оҕом туһа дии-диигин, Сууйбуккун, түбүйбүккүн. Олус да үгүс үтүөлээх, Ааҕан сиппэт өҥөлөөх Аанньал киһи эбиккин. И. Гоголев
Үлэттэн үлэ ситимнэһэн оҕолуун-дьахтардыын түөрт уонча киһи, олорон-туран көрбөккө, түбүйэллэр. М. Доҕордуурап

туохт., поэт.
1. Өссө эбии сайдан-үүнэн, туругуран, тупсан ис. ☉ Прогрессировать, совершенствоваться, улучшаться
Тибиилээх-тиһиктээх күннэргэ Тибийэн-табыйан тураммыт Баай дьон батталын барыахпыт, Барбах дьоннор барҕарыахпыт. П. Ойуунускай
Баартыйа сирдьиттээх барҕара үүнэбит, Баараҕай күүс үлэнэн күүрэбит. Күннүк Уурастыырап
Аны да дьоруой норуоппут Ыстаал күдэҕэ барҕардын, Аны да биһи дойдубут Бастыҥ дойдунан аатырдын! Эллэй
2. көсп. Ситэн-хотон төлөһүй, тубус. ☉ Становиться зрелым, взрослым; мужать
Оҕо бэйэҕит улаатаарыҥ, Туҥуй бэйэҕит тураарыҥ, Баччыр бэйэҕит барҕараарыҥ, Көнчөх бэйэҕит көнөөрүҥ. С. Зверев
Манчаары буоллаҕына улаатан, барҕаран барбыт, ону кытары тэҥҥэ өйө-санаата сайдан испит. МНН
Монголия ыччата эт-хаан өттүнэн барҕара сайынна. И. Федосеев

I
1. даҕ. Бөрүкүтэ суох, үчүгэйэ суох, мөлтөх. ☉ Неважный, нехороший, посредственный
Барбах майгылаах, туора-тосту быһыылаах (өс хоһ.). Тибиилээх-тиһиктээх күннэргэ Тибийэн-табыйан тураммыт Баай дьон батталын барыахпыт, Барбах дьоннор барҕарыахпыт. П. Ойуунускай
Кини [Жюли] билигин олус барбах дьүһүннэннэ буолан баран, уруккум курдук үчүгэйбин, өссө ордук тубустум дии саныыра. Л. Толстой (тылб.)
2. аат суолт. Дьадаҥы, дьадаҥылар. ☉ Бедняк, бедняки
Холоон эрээри хоноһумсуйар, барбах эрээри маанымсыйар (өс хоһ.). Аар тойон аҕаттан айыллан Күн күбэй ийэттэн Барбахтары барҕардарга, Баттаммыттары быыһыырга, Биһиги дьолбут иһин Эн төрөөбүт эбиккин! С. Зверев
3. сыһ. суолт. Мөлтөхтүк, арыычча. ☉ Неважно, слабо, еле-еле
Таһырдьа хараҥа. Мастар, оҕуруоттар эҥиннэр барбах барыһан аҕай көстөллөр. Күндэ
Кутаа, маһа баранан, салгын хамсаатаҕына эрэ барбах кыламныы, күрэҥ күлүнэн бурҕаҥныы сытта. Софр. Данилов
Өһүөҕэ ыйаммыт лаампа өлбөөркөй сырдыга сайыҥҥы үрүҥ түүҥҥэ дьиэ иһин барбах сырдатар. А. Бэрияк
II
аат сыһыан т. Саҥарааччы сөбүлээбэт, сүөргүлүүр сыһыанын сымнаппыта буолан этэрин көрдөрөр. ☉ Выражает отрицательно-ироническое отношение говорящего (под видом смягчения высказываемого). Марска, барбах, табах тардан, Венераҕа – таарыйан Саха сорох поэттара Саймаархайгыт сүрэ бэрт. Күннүк Уурастыырап
Мин, барбах, киниэхэ сүгэһэрдьит эрэ этим. Суорун Омоллоон
Муҥар, дьиэбит иһэ кыйма курдук оҕо: барбах, ахсыалар эрэ! С. Федотов