и. д. от тилин=; үөн-көйүүр тил-лиитэ пробуждение насекомых (весной).

1) оживать; үөн-көйүүр тиллибит насекомые ожили (после зимней спячки); өлбүт тиллибэт мёртвый не воскреснет; 2) разг. поправляться; ыарыһахпыт тиллибит больной поправился.

тилин диэнтэн хай. аата. Үөн-көйүүр тиллиитэ
□ Өйбөрсүрэхпэр тиллэн кэллэ өлүү, тиллии ыар кэмэ. Эллэй
Талахха саспыт чыычаахтар …… чуор куоластарынан олох тиллиитин, күөх чэлгийиитин туойдулар. Н. Заболоцкай
Ахтабын айылҕа тиллиитин, от-мас, сир көҕөрө ситиитин. Дьуон Дьаҥылы

туохт.
1. Өлөн баран иккистээн тыыннанан уруккуҥ курдук баар буол. ☉ Оживать, воскресать. Өлбүт тиллибитин курдук санаатыбыт. Таҥара [Христос] тиллибит күнэ
△ Уҥан баран тыынна киллэр. ☉ Приходить в сознание (напр., после обморока)
Биирдэ хайыһарынан хайаттан түһэн иһэн болбуктаҕа …… быарбын быһа түһэн уһуннук уҥан баран тиллибитим. С. Данилов
Хачыгыр урут хотун ыҥырыытын уһаттаҕына хаста да уҥан тиллэрэ. Эрилик Эристиин
△ Ыалдьан баран үтүөр. ☉ Поправляться после болезни
Биир ый иһигэр оҕобут тиллээ ини. А. Софронов
Сөдүөччүйэ …… Маайа кыыһын төрөтөн баран, ситэ тиллибэккэ муҥнаммыта ый кэриҥэ буолла. Амма Аччыгыйа
Быыкаанныыр, тиллэн эрэр киһи быһыытынан, сып-сап аһаан кэбистэ. Н. Павлов
2. көсп. Кыһыҥҥы иһийииттэн, утуйууттан уһугун (харамайы, үүнээйини этэргэ). ☉ Оживать, пробуждаться после зимней спячки (о растениях, живых существах)
Айылҕа уһуктан тиллэрэ, Айылгы силигэ ситэрэ. Күннүк Уурастыырап
Сотору бырдах түһэр, тигээйи тиллэр. Н. Якутскай
Сайын кэлиэ: эмиэ от-мас тиллэн, Көҕөрүө үрэхпит, алааспыт. Дьуон Дьаҥылы
Балык кыһын ууну кытта муус быыһыгар тоҥон хаалар, оттон саас буоллаҕына муус уулуннаҕына ирэн, тиллэн кэлэр. ДьДьДь
3. көсп. Хат чөлгөр түс, уруккуҥ курдук буол (хол., эргэ тиэхиньикэ). ☉ Быть восстановленным (напр., о технике), оживиться (напр., о производстве)
Быраҕыллыбыт эргэ карьер тиллибит, уһуктубут курдук буолбута. В. Яковлев
Уум мотуора иккиһин тиллибититтэн Саабаҕа муҥура суох махталбын тириэрпитим. МАП ЧУу
Ааспыт үйэлэргэ умнуллубут былыргы култуура иккиһин тиллибит курдук буолбута. Ол иһин саҥа култуура үөскээбит кэмэ Возрождение диэн ааттаммыта. АЕВ ОҮИ
4. көсп. Киһи санаатыгар саҥалыы көбөн кэл. ☉ Вновь приходить на ум, всплывать, возникать, оживать в сознании (о мыслях, воспоминаниях)
Мин санаабар тиллэллэр Оччотооҕу дьулаан күннэр, Төһө даҕаны өллөллөр, Бэриммэтэх дьоруой дьоннор. С. Данилов
Халыма хомунаардара сэһэммитигэр өссө тиллиэхтэрэ. Н. Габышев
5. көсп. Туох эмэ туһалаах, төлөбүрдээх буол (хол., киһи үлэтин, эрэйин этэргэ). ☉ Быть оплаченным, вознаграждённым (о труде, усилиях и т. д.), воздаться
Мин сааһым тухары тохпут хара көлөһүнүм дьэ тиллээрэй. Амма Аччыгыйа
Ханнык да үлэ эрэйэ тиллэр буоллаҕына үчүгэй куолута. С. Ефремов
Оҕуруот аһын олордууга төгүрүк сыллаах кыһамньыгыт тиллэн, өлгөм үүнүүлэниҥ. ЕАМ ББКП
6. көсп., кэпс. Туохха эмэ (хол., дьээбэҕэ) ордук көхтөн, актыыбыр. ☉ Быть падким на проделки, проказы
Максим диэн итинник. Ким да буоллун, аҥаар кырыы ухаживайдаан иһэр. Көннөрүгэ дук-дах бэйэтэ, онно тиллэр. Н. Лугинов
Роман Иванович эмиэ дьээбэҕэ тиллэн «һэ-һэ-һэ» дии-дии күлэн сэһигириир. Л. Попов
Арай кини хаадьыга тиллэн, харахтыын үөрэн, мичээрдээн кэлээччи. М. Доҕордуурап
ср. др.-тюрк. тирил ‘жить; оживать, воскресать’, тирилмэк ‘оживать, воскресать; пробуждаться’, каракалп. тирилиу ‘ожить’

v. to come to life, be revived