ынах хотоно, хотон (кыһын ыизх сүөһү турар тутуута. Үксүн 100-200 төбөдө анаан биир тииптээх (типовой) бырайыагынан туталлар.)

прил. 1. (типовой) стандартней, стандартаах; стандартная мебель стандартаах миэбэл; 2. перен. разг. (трафаретный) биир халыып, хал буолбут; стандартные фразы бищ> халыып этиилэр.

сир I диэнтэн хай
аата. Сирииттэн сүөм түһэн, Сэнэнэ санаама. Күннүк Уурастыырап
Типовой, серийнэй тутууну сирии диэн — аныгы индустриялаах олоҕу утарыы. Н. Лугинов
[Мэхээлис:] Ол мин Арамааным урукку өттүгэр сириитэ суох үлэһит этэ. С. Ефремов

туохт. Өр туттуллан эргэр, хаарбах турукка киир. ☉ Устареть, износиться
Хаһан эрэ соҕотуопка пууннара оҥостубут ыскылааттара хаарбахсыйан бүттүлэр. П. Егоров
Типовой бырайыага суох, сахалыы харах холооһунунан оҥоһуллубут тутуулар уһун үйэлэммэттэр, түргэнник хаарбахсыйаллар. АДГ СКУо

аат. Суунарга уонна паарданарга анаан оҥоһуллубут тутуу. ☉ Баня
Аҕыйах сыллааҕыта Лоҥкууда үрэх тумулугар оскуола дьиэлээх, талбыт табаардаах лааппылаах, сылаас паардаах суунар баанньыктаах бөһүөлэк тутуохпут диэн ким эмэ санаабыккыт дуо? М. Доҕордуурап
Оҕонньор, эмиэ кэтэмэҕэйдээн баран, баанньыкка суунар, ыраас таҥаһы таҥнар. Н. Якутскай
Типовой хотон, маҥхааһай тутуллубутун таһынан, балыыһа, баанньык, бэкээринэ, маҕаһыын дьиэлэрэ тутуллуталаабыттара. Г. Колесов
русск. диал., устар. байник (от байна ‘баня’)

аат. Килиэп астыыр дьиэ. ☉ Пекарня
Киэһэлик аҕата били маҥан кыырпахтаах кууллары массыынаҕа тиэйэн, холкуос бэкээринэтигэр аҕалар. Суорун Омоллоон
Суох, ити дьиэ хайдах да бэкээринэҕэ маарыннаабат. Н. Якутскай
Типовой хотону, маҥхааһайы таһынан, балыыһа, баанньык, бэкээринэ, маҕаһыын дьиэлэрэ тутуллуталаабыттара. Г. Колесов
Тоттоххо сыа да сымсах дииллэрэ кырдьык. Билигин биирдэ эмэ бэкээринэ өрөөн, алаадьылаатахха сиир киһи суох. ДьИэБ

кыһан диэнтэн хай
аата. Кини [Кууһума] күүстээх кыһаныытынан билигин массыына, сэп-сэбиргэл, дьиэ, типовой хотоннор барыта толору баар буоллулар. А. Софронов
Эбэтин кыһанар кыһаныыта наар сиэнин уотуу этэ — аһын бастыҥын хатаҕалаан аһатара. Далан
Тыл …… бараммат баайын үөрэтии, баһылыырга кыһаныы — суруйааччы мүччүрүйбэт иэһэ. Күннүк Уурастыырап

даҕ. Биир тустаах бэлиэҕэ, өрүккэ олоҕуран үөскээбит, оҥоһуллубут көрүҥнээх, пуормалаах. ☉ Соответствующий определённому образцу, типу, типовой
Ыраах мастар быыстарынан икки мэндиэмэннээх оскуола уонна атын саҥа тииптээх дэриэбинэ дьиэлэрэ көстөллөр. С. Ефремов
Билигин буоллаҕына, куораттар, куораттыы тииптээх тыа бөһүөлэктэрин дьиэлэрэ улам биир буолан иһэллэр. МАЕ ЛИИПС
Бу оскуола — аныгылыы тииптээх, икки мэндиэмэннээх дьиэ. «ББ»

аат. Туох эмэ хаачыстыбата, бэлиэтэ биир халыыпка сөп түбэһиитэ. ☉ Типовой образец, которому должно соответствовать что-л. по своим признакам, качествам, стандарт
Таҥаһы тикпит паабырыкалар ыстандаарт туруорар көрдөбүллэрин чахчы билэр дьоннор көмөлөрө наада этэ. М. Попов
Тирии толору сыанатын ылар туһугар сөпкө сүлүөххэ, ыстандаарт быһыытынан тиириэххэ наада. ПГН НХҮөС
Олоххо-дьаһахха туттуллар тиэхиньикэни оҥорон таһаарыыга ыстандаарт көрдөбүллэрэ толору тутуһуллубаттара арыллыбыта. «Кыым»

туохт. Тугу эмэ олус кэрэхсээн, умсугуйан, тартаран туран оҥор, гын. ☉ Делать что-л. увлечённо, азартно, с огоньком
[Костя:] Фантазия диэххэ дуу, баҕа санаа диэххэ дуу — баар. Туохха да аралдьыйбакка, уу чуумпуга үлүһүйэн туран үлэлээбит киһи. И. Семёнов
Кини [Өксөкүлээх Өлөксөй] төрөөбүт норуотун тылын, тылынан уус-уран айымньытын, араас итэҕэлин, битин-билгэтин, сиэрин-сигилитин, үтүө үгэстэрин үлүһүйэн туран үөрэппитэ, чинчийбитэ. «ХС»
«Олус булка үлүһүйдүгүт!» — Баһылай сөбүлээбэтин биллэрэ олордо. «ХС»
△ Туохха эрэ дьулус, тугу эрэ ситиһэ сатаа, эккирэтис. ☉ Стремиться к чему-л., гнаться за чем-л., добиваться чего-л.
Үпкэ үлүһүйэн, Үтүө быһыыларын, Үҥсэр сууттарын Өйдүөбэт буоллулар. Өксөкүүлээх Өлөксөй. Үчүгэй туспа бырайыак олус аҕыйах, үксүгэр типовой, серийнэй тутуунан үлүһүйэбит. Н. Лугинов
Инникитин аны эн саҥаны киллэрэ сатааһынынан ордук үлүһүйбэккэр сүбэлиибин. В. Яковлев
ср. туркм. өлүшмек ‘жадно набрасываться на что-л.’