көтөҕүлүн 4 диэнтэн дьаһ
туһ. Сүргэбин долгуппут, Сүргэбин көтөҕүлүннэрбит, Үөлээннээх саастаах Үтүө доҕорум, үчүгэй Өрүүскэ!.. Саха нар. ыр. II
Бэкээринэҕэ килиэп көтөҕүлүннэрэллэр. БК БК

аат. Суунарга уонна паарданарга анаан оҥоһуллубут тутуу. ☉ Баня
Аҕыйах сыллааҕыта Лоҥкууда үрэх тумулугар оскуола дьиэлээх, талбыт табаардаах лааппылаах, сылаас паардаах суунар баанньыктаах бөһүөлэк тутуохпут диэн ким эмэ санаабыккыт дуо? М. Доҕордуурап
Оҕонньор, эмиэ кэтэмэҕэйдээн баран, баанньыкка суунар, ыраас таҥаһы таҥнар. Н. Якутскай
Типовой хотон, маҥхааһай тутуллубутун таһынан, балыыһа, баанньык, бэкээринэ, маҕаһыын дьиэлэрэ тутуллуталаабыттара. Г. Колесов
русск. диал., устар. байник (от байна ‘баня’)

сыһ. Олус үчүгэйдик, наһаа табыллан. ☉ Превосходно, прекрасно
Бу бэркэ табыллыбыт, ис хоһооно дириҥник бэриллибит, тыла-өһө талбатык сааһыламмыт бастыҥ тылбаас этэ. ЯНС ДьДьТ
Баҕар, бэйэтин бэкээринэтин тас өттүн көрөртөн талбатык тутара буолуо. «Кыым»
Олус маанытык, талбатык таҥнар …… уонна хаһыаты сурунар да, соччо-бачча аахпат. И. Тургенев (тылб.)

аат.
1. Атыылыырга, атастаһарга анаан оҥоһуллубут мал, атыыэргиэн мала. ☉ Товар для продажи, обмена. Табаар оҥорон таһаарыы. Табаар дьааһыга. Табаары тиэйэн аҕалыы
□ [Кирилл Романович:] Күннээҕи, нэдиэлэтээҕи, ыйдааҕы ылбыт-биэрбит табаары иннэтигэр тиийэ бэлиэтэнэн, чөмчөтөн истэхпинэ эрэ төбөм эрэйдээх бүтүн хааларыгар тиийэр. И. Находкин
Бу күннэргэ саҥа табаар тахсан, киһи-сүөһү үгүс, үлэ-хамнас элбэх. Д. Таас
Кумааҕы кэмчититтэн, болоорхой, табаар суута кумааҕыга бэчээттэммит кыракый кинигэттэн ылан, ол ырыаны ыллыырбыт. «ХС»
2. Астан-үөлтэн ураты атыыга-эргиэҥҥэ сылдьар мал. ☉ Промышленные товары
Баайаҕа отделениетын киинигэр орто оскуола, …… табаар уонна ас-үөл маҕаһыыннара, бэкээринэ уонна да атын тэрилтэлэр бааллар. ПДН ТБКЭ
3. түөлбэ. Сатаҕай (миэтэрэлээх) таҥас. ☉ Ткань
[Ньукулай оҕонньор:] Бу табаар суоҕар, бэйэҕит хантан да сатаан табаар булан таҥыннарбаккыт. Күндэ
Ампаар үөһээ мэндиэмэнэ барыта арсыынай табаар, чэй, табах этэ. Н. Якутскай
Тоҥус кулубата Торуой уолуттан кыһын аайы табаар, чэй, табах, арыгы, хоруоҥка тиэйэн тахсан тоҥустартан саарба хомуйар эбит. Н. Павлов

аат.
1. Ханна эмэ (хол., маҕаһыыҥҥа), туохха эмэ ким хаһыс кэлбитинэн, ким кэнниттэн буолбутунан бэрээдэктэнэн турар дьон; оннук бэрээдэктэнэн турууга ким эмэ миэстэтэ. ☉ Группа людей, вставших один за другим в последовательном порядке с какой-л. целью где-л. (напр., в магазине), очередь; чьё-л. место в таком порядке, черёд
[Миитэрээс:] Уочаратынан бурдугу маныыбыт. Бу түүн кини маныыр уочарата. Амма Аччыгыйа
[Паромҥа] Икки сүүнэ «МАЗ» массыына, Эмискэччи, үтүрүйэн, Уочараты көҥү көтөн, Урут киирэ оҕустулар. Күннүк Уурастыырап
Бородуукта маҕаһыыныгар киирэр ааны бүөлүү иһирдьэнэн-таһырдьанан улуу уочарат. КФА СБ
Никита уочарата чугаһаата. «ХС»
2. Утумунан оҥоһуллар улахан тутуу үлэтин сорох бүппүт чааһа, сорҕото. ☉ Отдельный завершённый участок, часть в последовательном строительстве, сооружении чего-л., очередь
Метро бастакы уочарата уон үс килэмиэтир усталаах буолуохтаах. С. Руфов
Бу манна [Бүлүү өрүһүгэр] гидростанция иккис уочарата тутуллуохтаах. И. Данилов
Саҥа суол икки уочаратынан …… тутуллуоҕа. «ХС»
3. байыан. Сэрии сэбинэн (хол., бүлүмүөтүнэн, аптамаатынан) тохтоло суох субуруччу ытыы. ☉ Стрельба, залпы, продолжающиеся без остановки определённое время, очередь (напр., пулемётная, группы артиллерийских орудий)
Быыстала суох аптамааттар уочараттара тачыгырыыр. Н. Якутскай
Утары иһэр өстөөххө кылгас уочарат биэрдэ. В. Протодьяконов
Кини үрдүк хайа анныгар бүлүмүөтүнэн сыалга боевой уочараттары оҥоро сытан таптыыр дьоруойун Чапаев уонна кини доҕорун Петька тустарынан санаан кэлэрэ. А. Олбинскай
♦ Ойоҕос тостор уочарата көр ойоҕос. Эргэ бэкээринэҕэ килиэпкэ куруук ойоҕос тостор уочарата буолааччы

аат.
1. Тугу эмэ уулларан баран кутан оҥорор киэп. ☉ Форма для литья
Арарбаас «тарбаҕа» алтаны кыбытта. Араас суол халыыбар түһэрэн халытта, Эҥин суон тимири тиэстэлии мэһийдэ. Таллан Бүрэ
Тимир халыыптар түгэхтэригэр «БСС» диэн буукубалар хомурута охсуллубуттара. «ХС»
Скульптура — туойу мэһийэн, тааһы эбэтэр маһы суоран, металы уулларан, халыыпка кутан уус-уран айымньылары оҥоруу ускуустубата. КФП БАаДИ
△ Туох эмэ оҥоһукка киэп (хол., килиэп буһарарга). ☉ Форма для чего-л. (напр., для выпекания хлебобулочных изделий)
Кыыстаах уол иннигэр кэрдиистээх халыыпка кутуллан буһарыллыбыт килиэп уонна минньигэс бөрүөк туруоруллубут этэ. Ойуку
Дыраһааҥкыны халыыпка кутарга буспут сымыыты төгүрүк гына элийтэлээн угуохха сөп. Дьиэ к. Аны бэкээринэ суоҕа
Килиэп халыыбын биэрэннэр, оһохпутугар бэйэбит буһарынабыт. ОҮҮА
△ эргэр. Саа буулдьатын кутан оҥорорго аналлаах хаптаҕай чыскы: биир өттүгэр буулдьа кээмэйигэр сөп түбэһэр хаһыллыбыт оҥхойдоох, онно ууллубут сибиниэһи кутан, сойутан баран атыттахха, бэлэм буулдьа холкутук түһэр. ☉ Форма для отливки пуль: тиски, с одной стороны губок которых высверлено углубление, соответствующее величине и форме пули
Залив в это углубление расплавленный свинец и дав ему остыть, тиски разжимают, тогда готовая пуля свободно выпадает. Сибиниэс кылааккын Элийэ суоруоҕум: Уулларан ыламмын Халыыпка кутуоҕум. С. Васильев
2. тыл үөр. Грамматическай пуорма. ☉ Грамматическая форма
[Аат туохтуур] сирэйдэнэр халыыба этиигэ кэпсиирэ буолар. СБТМ
Сыһыат халыыба аат тылтан, солбуйар ааттан уонна аат туохтууртан буолуу сыһыатын үөскэтэр. ФГГ СТ
3. көсп. Куруук биир мээрэй, биир киэп. ☉ Шаблон, стандарт, модель
Соторутааҥҥа диэри үөһэттэн халыып курдук ыйаах наһаа элбэҕэ муҥнуура. П. Егоров
Уруок оҥкула биир халыып буоларын ирдиир сатаммат. СОТТҮө
Уонча сыллааҕы халыыбынан кэпсэтии бара турар. «Кыым»
Саха төрүт итэҕэлэ дириҥ силистээх-мутуктаах, элбэх өрүттээх буолан, биир халыыпка кыайан киирбэт. ВВЕ СТИ
◊ Тыл халыыптара — халыыбы үөскэтэр уонна тылы уларытар өлүүскэлэр биирдэмнэрэ. ☉ Единицы словообразующих и словоизменяющих морфем
Тыл халыыптара бары биир халыыбынан уларыйаллар. СБТМ. Халыыпка баттааһын эргэр. — үрүҥ көмүһү анал халыыпка кутан, баттатан, таптайан киэргэл, симэх оҥорор саха көмүсчүттэрин (симэх-тиэрбэс уустарын) туттар ньымалара. ☉ Приём обработки серебра давлением или чеканкой у якутских мастеров-серебряников (кузнецов-мастеров по мелким украшениям), штамповка. Билигин халыыпка баттааһын ньымата умнуллубут
тюрк. калып