тиэһин диэнтэн тиэт
көрүҥ. Давид Романович горкомҥа тиэстимэхтээбит, Аргыловы көмүскэһэн сүүрбүт-көппүт. В. Протодьяконов

тиэһин диэнтэн хай
аата. Саҥа күөлү көрөр баҕаттан манна тиэстии элбээтэ. Н. Заболоцкай

туохт. Элбэхтик сырыт, тиэһин. ☉ Ходить (ездить) много раз; ходить взад-вперед. Баран-кэлэн дьэ сырыыны кыайар уол диэтэҕиҥ

туохт. Элбэхтик кэл-бар, тиэһин. ☉ Таскаться взад-вперёд, туда-сюда
Тэппэй алаастан алааска төттөрү-таары мэскэйдэнэн өр да эрэйдэммитэ. Далан
Үһүөн тыыны соһон киллэрэн ууга түһэрдилэр уонна бэйэлэрин өттүлэрин кытылынан хаста да төттөрү-таары мэскэйдэннилэр. Н. Якутскай
Иккилии этээстээх уопс а й д а р т а н , бэрт өр төттөрү-таары мэс кэйдэнэн, туһааннаах дьиэлэрин нэһиилэ буллулар. Тумарча

1. таскайдаа диэнтэн бэй., атын. туһ. Биһиги таһаҕаспытын таскайдана сылдьыбыппыт. «Чолбон»
2. кэпс., сөбүлээб. Ханна эмэ элбэхтик кэл-бар, тиэһин (үксүгэр ыраах, эбэтэр баҕарбакка эрэ, эбэтэр туһата суохха). ☉ Ходить, ездить куда-л. (обычно далеко или без желания, без надобности), таскаться
   Кыһыны быһа муспут харчыбыт таах сибиэ соҕуруу таскайданарга эрэ баранар. Далан
   Ол сыл хомсомуол тэрилтэтин сэкэрэтээрэ оҥороннор, учууталыскайга таскайданан тахсыбытым. «ХС»
   Кырдьаҕас киһи дэриэбинэттэн биэс биэрэстэлээх сиргэ, кыһыҥҥы тымныыга субу-субу таскайданара, төттөрү-таары сатыы тиэстэрэ оҕо оонньуута үһү дуо? «Кыым»

туохт.
1. Сүрэҕэлдьээбиттии бытааннык, көһүүннүк хамнаа. ☉ Двигаться медленно, как бы нехотя
Гришалара оргууй туран дьону быыһынан аалыҥнаан, бэрт өр айаннаан остуолга чугаһаата, ааттаһардыы дьону эргиччи көрдө. Амма Аччыгыйа
Буокай оҕонньор биир кэм аалыҥнаан ааһан иһээччи. А. Сыромятникова
Лифт сүрэҕэлдьээбиттии аатын эрэ аалыҥнаан, аллара диэки айаннаан барда. С. Федотов
2. Төттөрү-таары иэрэҥ-саараҥ кэлбар; киһи хараҕын аалар курдук үгүстүк сырыт, тиэһин. ☉ Ходить взад-вперед, мельтешить перед глазами
Сахаар оҕонньор үрэх мууһугар дьара сирин ыйан биэрэн баран, быһа аалыҥнаан, мэскэйдэнэн дьонун таһыттан арахпатаҕа. В. Яковлев
Сыһыы муҥунан атыыр аалыҥныыр. Н. Түгүнүүрэп

1. аат., истор. Туох да анал сыала-соруга суох сиридойдуну кэрийэ сылдьар, эстэ быстыбыт дьиэтэ-уота суох киһи. ☉ Бродяга
   Хара сордоох. Син ааныҥ боруогун атыллыыр күннээх эбиккин дии. Тоҕо кыыл, бырадьаага барымына кэллиҥ? Н. Неустроев
   Биир бырааккыт, Арамаан, тайҕаҕа бырадьаага баран турар, хаһан кэлэрэ, өлбүтэ-тыыннааҕа биллибэт. Суорун Омоллоон
   Мин суол бырадьаагата буолбатахпын, мин учууталбын! — Аласов массыына аанын ыһыктыбакка туран, бэрэссэдээтэлгэ хайыста. Софр. Данилов
2. даҕ. суолт. Олохтоох дьиэтэ-уота суох, биир сиргэ түптээн олорбот, кэрийэ сылдьар (киһи туһунан). ☉ Бродячий
   Маннааҕы умнаһыт Туорахчаан бырадьаага уола Өлөксөй Ойуурап тахсан дьаһайталыырын кэтэһэрэ буолуо диэн этэбин. Амма Аччыгыйа
   Ити бырадьаага дьахтар тыла хайдах эрэ эҕэлээххэ дылы. Н. Якутскай
   Бу сааһым тухары бырадьаага киһи ама, тиэһинним аҕай ини. А. Сыромятникова. Тэҥн. кэрэдэк, кэриим киһи

туохт.
1. Туохтан эмэ бэрт нэһиилэ, бытааннык тур. ☉ Подниматься откуда-л. с трудом или очень медленно
Өссө да таалан сыппахтаан баран, оронуттан орҕостон турда. Н. Заболоцкай
Ол эмээхсин [БрешкоБрешковская] олбоҕуттан нэһиилэ орҕостон туран, туос көтөхпүт. П. Филиппов
2. Сууллуох курдук иҥнэри бар (хол., тиэйиилээх оту этэргэ). ☉ Валиться на бок (напр., о возе сена). Сыарҕалаах от орҕостубут
3. Олус уһун буол (таҥаһы этэргэ). ☉ Быть слишком длинным (об одежде). Орҕостубут сонноох оҕонньор
4. көсп. Сүөргү улахан уҥуохтаах буол. ☉ Быть долговязым, нескладным. Ньукулай олус улахан орҕостубут киһи
5. көсп. Элбэхтик сырыт, тиэһин, сыбыытаа. ☉ Постоянно ходить или ездить взад и вперёд (по одному и тому же месту)
Манан [Дьааҥылыыр айан суолунан] ыраахтааҕы былааһын тойотторо, атыыһыттар орҕостоллоро. П. Филиппов
Куруук манан орҕостоллор — сирдьит оҕонньор лейтенаҥҥа сибис гынна уонна илиитин уһаты тутан суолу ыйда. Д. Кустуров

туохт.
1. Туохха да тиэтэйбэккэ, аралдьыйбакка уонна түбүгүрбэккэ бытааннык, холкутук хамнан (хол., хомун, айаннаа, аһаа-сиэ). ☉ Двигаться очень медленно, без суеты, спокойно; быть медлительным
Эмээхсин дьиэтин диэки сэниэтэ суохтук хааман айгыста турда. М. Доҕордуурап
«Чэ, чэ, ээх айгыстыма. Һай-һай», — диэн Витя тиэтэттэ. Ынах онно ымыттыбата, хонуу отун ахсарбатахтык «тур-тар» тардан көрдө, онтон дьэ аргыый хааман айгыһынна. Н. Заболоцкай
Аа-дьуо таҥнан айгыһынна, Оргууй ахан оҥостон нусхайда. Өксөкүлээх Өлөксөй
△ Онтон-мантан тардыллан, бүтэн биэрбэккэ, уһаа-тэний, барыах буоллар барыма. ☉ Мешкать, медлить, задерживаться, долго собираться
Бүөтүр от тиэйэ барыахтааҕа да, кини киһи айгыстан, онтун-мантын булумуна, хачымахтанан баран, дьэ тэринэн аттаммыта. Н. Якутскай
2. Улаатымсыйан, дархаһыйан, соруйан күүттэрэрдии бытаар. ☉ Быть медлительным, церемонным; демонстративно мешкать, медлить, заставлять ждать себя
Атыыһыт, өр соҕус көһүттэрэн баран, утуйар хоһуттан айгыстан тахсар. Н. Якутскай
Били куораттан тахсан иһэр диэн өртөн сураҕырбыт, кэтэһиннэрбит ыспыраанньык тойон бэйэтинэн бу айгыстан тиийэн кэлбитэ. Н. Заболоцкай
3. Төттөрү-таары элбэхтик кэл-бар, тиэһин (үксүгэр элбэх киһи кэлиитинбарыытын, былыргы обуос, көтөл айанын этэргэ). ☉ Часто ходить, ездить (обычно толпой или громоздким обозом)
Атахтаах айгыстыбыт, тиҥилэхтээх тибилийбит. П. Ойуунускай
Тимир иҥэһэлээхтэр тиэстибиттэр, алтан иҥэһэлээхтэр айгыстыбыттар — омук-омуктан, улуус-улуустан бары мустубуттар. Саха фольк. Хас да сыл сырдык эрэллээх бу дьиэҕэ айгыстан тиэстибитэ. Н. Габышев
Адаар эт тиэйиилээх, Арыы-сүөгэй кэлгиэлээх, Айгыстар сүүнэ обуоһу Аллаҥҥа анаатылар. С. Васильев
4. Киэҥ сиринэн тайаан сириэдийэн, ньир-бааччы, дьоһуннук олохсуй. ☉ Обосноваться солидно, крепко; иметь крепкое хозяйство, пускать глубокие корни
[Сынаҕы баай] бүгүн мин суон сурахпын сууйаары Ол алта маҥан туос ураһанан Айгыстан түһэн олорор. И. Гоголев
Быр курдук, маанытык, дьиҥ куораттыы айгыстан ахан олорор ыал эбит. Н. Габышев
△ Оҥостон, аҥнанбохтон тугу эрэ оҥор. ☉ Заниматься каким-л. солидным делом; делать что-л. предварительно подготовившись
Мин сир солоон айгыстыбатах киһибин. М. Доҕордуурап
Аан-дархан алгыһы Алҕанаары айгыһынным. А. Софронов
Мин эмиэ дьахтар буолан, оҕо төрөтөн сылдьыбытым, бу эн курдук айгыстыбат этим. Эрилик Эристиин
5. Дьоһуннук, дэлэгэйдик нэлэһий (улуу өрүстэр, күөллэр, алаастар, аартыктар тустарынан). ☉ Раскинуться, простираться широко (о больших водоемах, трактовых дорогах)
Арҕаа диэки өттүн одуулаан турдахпына — Аҕыс үөстээх Араат байҕаллаах эбит, Аҕыс күннүк сиртэн Аарыгыра-айдаара, айгыста турар эбит. Ньургун Боотур
Мин үйэм улуу хорук тымырдара буолан, Айгысталлар аараан аартыктар. С. Данилов
Күн ыраас уутун сүүрүккэ биэрэн Айгыста сытар эбэбит Лена. И. Чаҕылҕан
Оһуор-дьарҕаа ойуу сапта Айгысталлар, ону тэлгэнэ, Аҥаат-муҥаат алаастар. И. Эртюков
6. Дьоһуннанан, оҥостон, сорунан айаннаа, кэл-бар. ☉ Серьезно подготовившись, ехать, идти куда-л. с какой-л. целью
«Эмиэ хайа тойоммут айгыстан, аарыгыран кэллэҕэй?» — дии-дии Андриан түннүгүнэн көөртө, Никифоров кинээс уолунуун кэлбиттэр. М. Доҕордуурап
Туора улуус биллэр баайа үөрэхтээх уолунуун айгыстан кэлэннэр көмүһү ыйыттардылар. И. Гоголев
Күһүн от үлэтэ бүппүтүн кэннэ, бото болдьох туолан, Төҥкө уолунаан Таакалаахха иккиһин айгыстан кэлэллэр. Р. Кулаковскай