толлой диэнтэн бэй. туһ. Оҕо атаахтаан уоһа толлоллубут

толлой диэнтэн б
тэҥ. көстүү. Сүрүм-кутум долгуйбучча Ыллаан ыллаҥныы, Туойан толлоҥнуу олоробун. Болот Боотур

толлой диэнтэн холб. туһ. Гоша сэгэйбит уостара ньимийбиттэр, мэктиэтигэр толлоһон тахсыбыттар. В. Тарабукин

даҕ. Толлойбут, халыҥ (уос). ☉ Толстый, пухлый (о верхней губе)
Леночка толлостугас уостаах, сириксэн көрүҥнээх, маама соҕотох оҕото этэ. В. Гаврильева

сыһ. Үөһэ, аллара уостаргын толлойор гына чорбоччу холбуу тут. ☉ Вытягивать губы вперед, сложив их в трубочку
Эмээхсин өһүргэнэн уоһун дорбоччу тутунна. Роза уоһун дорбоччу туттан, мэктиэтигэр тыыммакка-хамсаабакка олорон кинигэ ааҕар. У. Нуолур

иэстээ диэнтэн дьаһ
туһ. Улуус хорохоото Толлой Уйбаан ол дайыымпаны иэстэтэ сылдьан туох баар дьыалалыын ууга түһэн өлбүтэ. П. Ойуунускай
Аны туран хаампат, үлэһит-хамначчыт аймаҕын дьаҕырыйбат буолан да баран, тула ыалларыттан иэһин иэстэтэ тэҥсик киһи ыыталаабыта. А. Сыромятникова

толлоччу тутун — уоскун толлойор курдук тутун. ☉ Надувать губы
«Эһээ, эн барбатаххына, дириэктэр миигин мөҕөрө буолуо», — диэн баран Ваня уоһун толлоччу тутунна. М. Тролуков. Светлана уоһун толлоччу туттубута. ВЛ РБЫ

сов. 1. что (воздухом и т. п.) үр, үрэн тыҥат; надуть мяч мээчиги үр; ветер надул паруса тыал баарыһы үрэн тыҥатта; 2. что, чего, безл. тип; ветром надуло пыль тыал быылы типтэ; 3. безл. разг. (вызвать простуду) дэлби үр; надуло в ухо кулгаахпын дэлби үр-дэрдим; 4. кого, разг. (обмануть) албыннаа, отуойкаҕа олорт; # надуть губы кыыһыран толлой.

I
дьүһ. туохт. Төрдүгүттэн тууллан, арахсан хаалыах курдук хамсаа, олоҕо суох, түөрэккэй буол; кыракыратык хардыылан, өрө көтүөккэлээн хаамп. ☉ Быть неустойчивым в своём основании, в точке опоры; ходить короткими шагами, как бы подпрыгивая. Сүгэм уга туллайбыкка дылы
□ Чэ, тукаам, сүүрэн туллайан ис. ПЭК СЯЯ
II
көр толлой
Бэйэтин кэрэтигэр олус эрэллээх тырыбынаабыт кыыс онуоха кыыһыран туллайбыта. «Чолбон»
Ийэтин түһэҕиттэн тайанан түөрт-биэс саастаах үчүгэйкээн кыыс оҕо туллайан олорор. ПНИ АДХ
III
1. даҕ. Түргэнник кэтиллэр-уһуллар, киэҥ айахтаах, кылгас остоох, уһуллаҥнас (атах таҥаһын туһунан). ☉ С широким коротким голенищем, просторный, болтающийся, легко скидывающийся (об обуви)
Торбос ыстааннаах, Туллай этэрбэстээх Саха киһитэ муҥнаах Саманнааҕар тымныы Сатыылаабыт кыһыннарын Туораамахтаабыт буолуохтаах. С. Тарасов
Арай, киэһэ хараҥаран эрдэҕинэ, туллай эрэһиинэ саппыкылаах киһи атаҕын тыаһа дурдам кэннигэр тиийэ таллырҕайдаан кэлэн тохтоото. «Чолбон»
2. аат суолт., эргэр. Нууччалар сутукаттан, туостан өрүллүбүт оһо суох былыргы атахтарын таҥаһа. ☉ Лапоть, лапти
Икки саха …… сутуканан, туоһунан туллай оҥостон, хаамсан иэҕэҥнэһэн истилэр. Н. Павлов
[Иван Иванович хоһуттан] сотору кэминэн үс оҕо туллайдарын тутан таҕыста. «ХС»
Дьоно, сабыс-саҥа сутука туллайдарынан муоҕу батары үктүү-үктүү, ардаҕы-самыыры аннынан кыраман ыраах аттаналлар. А. Фадеев (тылб.)

I
туохт., эргэр. Кимиэхэ эмэ кыйахан, кыыһыр. ☉ Сердиться, гневаться из-за чего-л., на кого-л.. Туохтан толлойдуҥ, кимиэхэ буурдуҥ?
□ «Буур» өссө биир өйдөбүллээх — кыыһыр диэн. Багдарыын Сүлбэ
II
1. аат.
1. Тайах, таба атыыра (биэс сааһыттан үөһэ өттө). ☉ Самец оленя или лося (старше пяти лет)
Кыстык хаар түһүөн иннинэ өссө биир бууру өлөрөн, саҥа булуустарыгар укпуттара — сайыҥҥы кыылларын этин кытта холбуу. Күннүк Уурастыырап
Уйбаанча дьон сээдьэлиир саҥаларын истээт, аатырбыт олох буурун миинэн онно барбыта. Н. Якутскай
Этэрээт наадатыгар диэн, биэс уонча бастыҥ буурдары Сэргэчээҥҥэ туттардылар. Болот Боотур
2. көсп. Киһи, дьон бастыҥа чулуута (үксүгэр тард. ф.). ☉ Лучшие из людей (обычно в ф. принадлежности)
Эдэр киһи салалтаҕа тахсарыгар күөх ыллык төһө да ытыллыбыт охтуу тардылыннар, бу үлэҕэ киһи буура буолан олордоҕо. С. Федотов
Ханнаный хойгуонан хайаны суулларар Эр бэрдэ дьонноргут, бухатыыр буурдара? Л. Попов
Бөҕөс бөҕөтө тустубут, Буурдьут буура буурдаабыт. Эллэй
2. даҕ. суолт. Саамай кырдьаҕас уонна улахан (тайах, таба атыырын туһунан). ☉ Самый старый и большой, матерый (о самце лося или оленя)
Сүүрэр атахтаах сур күүдээҕиттэн буур тайаҕар диэри …… бары кини суолун көрөөрү, уон үрэхтэр улаҕаларыттан үмүөрүһэн кэлэ сылдьыбыт курдуктар. Амма Аччыгыйа
Куруҥ ойуурга үүммүт талах ортотугар сүүнэ буур тайах турар эбит. Н. Якутскай
Арай биирдэ буур табаны сүүрдүүгэ Афанасий Христофоров тыһы табаны сүүрдүүгэ Николай Павлов чөмпүйүөннээтилэр. «ХС»
тюрк. бур, бугра
♦ Буур кэспит уутун испиккэ дылы — амтана суох, амтана биллибэтэх, миинэ барбатах (чэйи, миини этиллэр). ☉ Невкусный (обычно о чае, супе)
Оок-сиэ, бу чэйбит буур кэспит уутун испиккэ дылы буолан. «ХС»
III
аат., спорт. Сүүрэн кэлэн уһуну ыстаныы. ☉ Прыжок в длину (с разбега)
Буурга, куобахха М. Скрябин чөмпүйүөннээтэ. «Кыым»
IV
буур массыына — сири дьөлө үүттүүр массыына. ☉ Бурильная машина
Көмүс көрдөөн Ыстаал сэп чыҥкынаата, Буур массыына чуҥкунаата, Маҕыньыыттаах массыына бачыгыраата. Өксөкүлээх Өлөксөй