сущ
тоноҕосчут, тэмэлдьигэн

ж. тоноҕосчут, тэмэлдьигэн.

күөрэлдьий диэнтэн тиэт
көрүҥ. [Тоноҕосчут] үүт-үкчү сөмөлүөт курдук …… өрө көтөн тахсар, тайаарбахтаат, күөрэлдьийбэхтээт, эмиэ суптурута түспэхтиир, сурулаамахтыыр. И. Сосин

аат., түөлбэ. Тоноҕосчут. ☉ Стрекоза
[Кырбый] чиэрбэлэринэн, аһыҥкаларынан, тэмэлдьигэннэринэн, кутуйахтарынан аһылыктанар. Далан
Сөмөлүөттүү сарайан, Сапсыммакка салаллан, Тэмэлдьигэн тэрэйэр, Тэлээрийэр, эргийэр. Е. Васильев

1) позвонок; позвоночный столб; моой тоноҕоһо шейный позвонок; сис тоноҕоһо спинной хребет; 2) вид якутского орнамента, напоминающего позвонки; тоноҕос ойуу узор в виде позвонков # тоноҕос баһах см. тоноҕосчут ; тоноҕос эриэн фольк. пёстрый (о масти рогатого скота).

тыаһы үт. туохт. Биир тэҥ уһуннук «дарр-дарр» диэн улахан сатархай тыаһы таһаар. ☉ Издавать равномерный дребезжащий звук, громко дребезжать
Ороспуой Гитлер полкалара Орудие уотунан уһууран, Тааҥка тыаһынан дарылаан …… Урусхаллыы туруммуттара. Эллэй
Дьарапалаан сарайан Дарылаан ахан кэлбитэ. С. Тимофеев
Сотору тыаны үрдүнэн аҕай, тоноҕосчут курдук, көтөр аал тайааран иһэрэ көһүннэ. Уталыппакка субу дарылаан кэлэн, дьону үрдүнэн сараадыйан ааспыта. Айталын

тайаар диэнтэн төхт
көрүҥ. Дайан эрэр кус оҕотун курдук тайаарбахтаан тиийэн, убайын моонньуттан кууһан ылла уонна иэдэһиттэн уураамахтаата. Л. Попов
Иэйэр-туойар нарын куолас, чараас түү кынаттарынан тайаарбахтаан кэлэн, Джаган сүрэҕин ыгыта кууспаҕалаата. А. Фёдоров
[Тоноҕосчут] үүт-үкчү сөмөлүөт курдук аллара сурулуур, …… өрө көтөн тахсар, тайаарбахтаат, күөрэлдьийбэхтээт, эмиэ суптурута түспэхтиир, сурулаамахтыыр. И. Сосин

дьүһ. туохт. Түргэнник сүүр, хаамп, хамсан (оҕону, кыра уҥуохтаах, кылгас таҥаһы кэппит киһини эбэтэр кылгас кутуруктаах кыылы этэргэ). ☉ Двигаться быстро, проворно, ходить, быстро перебирая ногами (о ребёнке, низкорослом человеке, о человеке в очень короткой одежде или о короткохвостом животном)
Хонууга ийэтин көрдөөн Кулунчук тойторуйуоҕа. И. Эртюков
Тоончук [оҕо аата] Тоноҕосчуту эккирэтэн, Тойторуйа сүүрэр. Эрчимэн

1. даҕ. Туох эрэ бэлиэни илдьэ сылдьар, тугунан эмэ бэлиэтэммит. ☉ Меченый чем-л., имеющий метку, с меткой
   Отутугар тиийэ илик эдэр көрүҥнээх. Бойобуой уордьаннаах. Инженер бэлиэлээх. Амма Аччыгыйа
   Охсуһууга көлүйэр Улуу модун тааҥкабыт Хааман лүһүгүрээтэҕин аайы Хара свастика бэлиэлээх, Хаан олбохтоох Хараҥа күүс хампарыйдын! П. Тулааһынап
   2
   көр кырынаас. [Тоноҕосчут:] Бэлиэлээҕим биэс сүүс, кыһыл саһылым кырыымчык — аҥаардас алта уонча. А. Софронов
   Бүлүү тыаларыгар кылааннаах түүлээх: тииҥ, солоҥдо, бэлиэлээх, саһыл элбэх. И. Данилов. Түбэ иһигэр онон-манан куобах орохторо, өрдөөҕүтэ бэлиэлээх туора-маары бырдааттаабыт суоллара көстөллөр. Я. Семенов

туохт.
1. Кынаты быластаан, оргууй салгыҥҥа уйдаран бытааннык көт. ☉ Медленно лететь, парить, распластав крылья
Сотору тыаны үрдүнэн аҕай, тоноҕосчут курдук, көтөр аал тайааран иһэрэ көһүннэ. Айталын
Алааспар дьиэрэҥкэй эйээрэр, Үрдүбүнэн кыталыктар тайаараллар. И. Мигалкин
Тапталым күүһүттэн Тайаара көттөрбүөн. М. Хара
2. Түргэнник, чэпчэкитик, нарыннык хамсан (үксүгэр эдэр дьахтары этэргэ). ☉ Двигаться, ходить легко, плавно, изящно (обычно о молодых женщинах)
Үүйэ — мончуукка түһээри кынаттарын ыһыктыбыт кус курдук, икки илиитин даллаччы туттаат эргичийэн тайаарар, бэйэтэ бэйэтигэр күлэр. Л. Попов
Олохтон хаалбакка Олус үчүгэйдик таҥнан, Тайааран хааман иһэрин Таҥара табатыгар холууллар. Р. Баҕатаайыскай
Киэҥ ходуһаҕа үүнэн долгуйбут ача оту балыс массыына — нарын косилка кэлэн охсон тайаарыа буоллаҕа! Амма Аччыгыйа