побуд. от тоҕонохтоо =.

совм.-взаимн. от тоҕонохтоо =.

сов. тоҕонохтоо; облокотиться на подоконник түннүк сэҥийэтигэр тоҕонохтоо.

тоҕонохтоо диэнтэн холб. туһ. Оҕо эрдэҕинэ тобурҕатыһан, тоҕонохтоһон кэбиһэрин саныы истэ. С. Дадаскинов

сов. что тоҕонохтуу уур; облокотить руки на стол икки илиигин остуолга тоҕонохтуу уур.

дьүһ. туохт. Илиилэргин тоҕонохтуу туттуталаан икки өттүгэр киэҥ-киэҥник биэтэҥнэт; киэҥкиэҥник хардыылаан икки өттүгүнэн иэҕэҥнээн хаамп. ☉ Широко и размеренно двигать в стороны руками, согнутыми в локтях; шагать широко, вразвалочку
Өрүөстээх иччитин тылын өйдөөбүттүү ойуур саҕатын диэки хааман сайгылдьыйда. И. Гоголев
Мадьалдьыйан-хапталдьыйан, илиитэ-атаҕа босхо сайгылдьыйан, дьэ, кини киһи бэйэтин аатыгар хамсаныылаах үҥкүүһүт этэ. Э. Соколов
ср. туркм. яйкылдамак, яйканж 'ырамак ‘идти неторопливой походкой, слегка раскачивая стан (чаще о женщине); важничать’

1. тоҕонохтоо 2 диэнтэн бэй. туһ. Тыымпылыырап үс мастаах үүт бүтэй күрүөтүгэр тоҕонохтонон турар. Е. Неймохов
   [Витя] оронугар хаста да эргичийбэхтээн ылла уонна сыттыгар тоҕонохтонон кэбистэ. Н. Заболоцкай
   Серпилин остуолга кэлэн олордо, тоҕонохтонон баран, сирэйин ньухханна. К. Симонов (тылб.)
2. Тугу эмэ токуччу туттубут илиигэр тут, тоҕоноххор иилин. ☉ Держать, нести что-л. на согнутой руке
   Кыргыттар ыаҕайаларын тоҕонохтонон тахсан тыаҕа отоннообуттар. Саха ост. I
   Туос ыаҕаһы тоҕонохтонон, Эркээни эмээхсин киирэр. И. Гоголев
   Сиэнньэ ыаҕайатын тоҕонохтонон абаҕатыгар тиийэр. В. Миронов

1. иэх диэнтэн бэй. туһ. Ардах кэнниттэн арылы кустук иэҕиллэн тахсар. Л. Попов
   Баттаҕын сүүмэхтэрэ сүүһүгэр иэҕиллэн түспүттэр. А. Федоров. Өрүс тас салаата, тоҕонохтоон тахсан суолга чугаһаан баран илин диэки иэҕиллэн түһэ турда. «ХС»
2. көсп. Хайа эрэ диэки халыйан бар (хол., кэпсэтэн иһэр тиэмэҕиттэн). ☉ Сворачивать, уклоняться в другую сторону
   Онтон кэпсэтии Талба нэһилиэгин олоҕор бэйэтэ иэҕиллэн кэлэ турар. Амма Аччыгыйа
   Санаата наар бу аттыгар олорон иһэр кыыска иэҕиллэн кэлэ турар. А. Сыромятникова
   Сэлэһиибит бастаан үлэ-хамнас туһунан саҕаланна, онтон булка иэҕилиннэ. Р. Баҕатаайыскай

туохт.
1. Туох эмэ кытыытынан дьураа, сурааһын курдук дьирбиилэн, оннук буолан көһүн. ☉ Выделяться узкой полосой вдоль чего-л.; окаймляться
Өрүс тас салаата, тоҕонохтоон тахсан суолга чугаһаан баран, талах уонна хахыйах кылдьыыланан, илин диэки иэҕиллэн түһэ турда. «ХС»
Табаһыттар сарсыардааҥҥы чэйдэрин иһиэхтэригэр диэри халлаан илин сиксигэ арыый арыллан, болоорхой сырдык балаһа кылдьыыланна. А. Кривошапкин (тылб.)
2. Халтаһаҥ биилээх буол. ☉ Иметь складки на верхних веках
Бүөтүр эдэр ыраас сэбэрэтэ дьүдьэйэн, киэҥ саһархай харахтара кылдьыыланан бардылар. Эрилик Эристиин
«Мин тиийэр кыахтаахпын», — диэтэ Борис табаҕын уматына-уматына. Хараҕа кылдьыыламмыт. П. Егоров

даҕ.
1. Ким, туох эмэ дьэгин өттө, уҥа өттүн утарыта. ☉ Левый, левосторонний
Ырыаһыт кырдьаҕас Хат этиппэккэ, хап-сабар Хаҥас атаҕын сөһүргэстээтэ, Илин иэйэхситтээх халлаан диэки Иннинэн эргилиннэ. Өксөкүлээх Өлөксөй
Болот оһох хаҥас чанчыгар бэркэ ууһун киллэринэн, талах ынах оҥосто олорбута. Н. Заболоцкай
Иван хаҥас илиитин остуолга тоҕонохтоон, сыҥаах баттанан олорон, кэрэ-чуор куолаһынан ыллаан унаарытан киирэн барда. М. Доҕордуурап
2. Туох эмэ хоту диэки өттүгэр баар, хоту өттүнээҕи. ☉ Находяшийся на северной стороне чего-л.
Бастаан киирэн тугу да саҥарбакка олордо. Онтон уоскуйан баран дьонугар: «Дьэ абааһыны иһиттим, хаҥас ойуурга дьахтар кыланна», — диэн кэпсээтэ. Күндэ
Балаҕан хаҥас өттүгэр аҕамсыйа барбыт дьахтар кылбаа маҥан куобаҕы тириитин сүлэ олороро. Н. Якутскай
Дьиэ хаҥас өттүнэн [өтөх] биллэр-биллибэт ыллык тахсан барда. И. Данилов
◊ Хаҥас (хара) дьиэ көр дьиэ I
Бэкирийэ Хара хаҥас дьиэттэн лиһиргээн кэлэн өҥөс гына түһээт, төттөрү сүүрдэ. П. Ойуунускай
Ыл, Хабырыыс, манан хаҥас дьиэҕэ аас: онно эт буһарбытым. С. Никифоров
Мин онно наар хаҥас дьиэҕэ (хотон дьиэ диэки өттүгэр, билии эркин кэннигэр оһохтоох, муостата суох, икки оронноох хоспоххо) олорбутум. СДТА. Хаҥас оҕун (халый, халыт) полит. — хаҥас бэлитиичэскэй баартыйаларга чугаһаа. ☉ Становиться более левым по политическим взглядам, леветь
[Бассабыык барахсан] Кэннинэн соҕус кэхтэн, Олус уҥа диэки охтубакка, Хабаана суох хаҥас диэки халыйбакка Элбэх киһи эрэйин сэрэйдэҕинэ Үчүгэй үөскүүрэ дуу. Өксөкүлээх Өлөксөй
Өскөтүн буруйа дакаастаммакка хааллаҕына, баайсан бэйэтин сэмэлэтиэ, былааскын үрдэппиккин, хаҥас халыйбыккын диэхтэрэ. Болот Боотур
[Өлөксөй] Бэлиитикэни хаҥас халытан, Биир холкуоһу ыспыта. С. Васильев
Хаҥас орон көр орон II. Уол хаҥас ороҥҥо ыалдьа сытар ийэтин улаҕатыгар ыстанна. Амма Аччыгыйа
Лоокуут түһээн көрдөҕүнэ, Ньургуһун хаҥас ороҥҥо олорон эрэн иистэнэн килбик маҕан тарбахтара иннэни субуйа хамсыыллара. Дьүөгэ Ааныстыырап. Огдоойо эмээхсин утуйан, хаҥас ороҥҥо муннун тыаһа сыыгыныыра. А. Сыромятникова. Хаҥас үлэлээ калька. — сүрүн үлэҥ таһынан кэбэҕэстик эбиискэ хамнастанар быстах үлэни үлэлээ. ☉ Подрабатывать дополнительно, иметь левый заработок
Тутулуннаҕына мөҕүллүө турар эбээт, хаҥас үлэлээбиккин, халтурщиккын диэхтэрэ. Э. Соколов
Сорох суобаһа суох тырахтарыыстар эрдэ буолуохтааҕар, лаппа хойутаан гараастан тахсаллара, путёвканы укта сылдьан хаҥас үлэлиир түбэлтэлэрэ тахсара. ТССКС
ср. п.-монг. хаҕас ‘половина’