1) побуд. от уоп =; 2) перен. разг. ударить, треснуть, хватить кого-л.; сирэйгэ уоптар = треснуть по лицу.

харк гын = звукоподр. однокр. резко хрустнуть, треснуть (напр. о раздавленной сухой берёсте, ветке, кости).

I быть в годах, войти в лета; сааһырбыт дьахтар пожилая женщина.
II треснуть, дать трещину; ыстакаан сааһырбыт стакан треснул.

1) сдвигать что-л., образуя толстые складки (напр. при сильном ударе, снятии шкуры с забитого животного); 2) груб. двинуть, треснуть (напр. по лицу.

биирдэм тыас туохт. Бүтэйдик кылгастык тыаһаа (туох эмэ чэпчэкитик алдьанар тыаһа). ☉ Треснуть, переломиться, порваться с легким треском
[Чучунаа] тайах тириитэ таҥаһа алдьанар тыаһа кир гына түспүтэ. Н. Абыйчанин
Туох эрэ тыаһа кир гына түстэ. М. Попов

биирдэм тыас туохт. Туохха эмэ таарыллан, охсуллан «хачыр» диэн тыаһаан ыл. ☉ Хрустнуть, треснуть, зашуршать
Семён Ильич, тугу да саҥарбакка, үөмэр курдук туттан хайыһарыгар тиийдэ уонна хачыр гына хоҥнору тардан ылла. Амма Аччыгыйа
Ойуурга абырҕал хачыр гыммыта. Н. Габышев

туохт. Кытыыгынан, бүүрүккүнэн сиритин, сиритэ бар. ☉ Расщепиться, треснуть, расколоться по краю от износа, повреждения. Сарымтыбыт саар ыаҕас. Айаҕа сарымтан хаалбыт чаанньык
□ [Уйа] иһиттэн саппараҥ кутуруктаах, сарымта сытыйбыт кынаттаах дьүдьээки элиэ тахсан эргийэ көтө сырытта. Амма Аччыгыйа
Онтон сарымтыбыт чаампылаах улахан ампаар дьиэ аһаҕас түннүктэрэ чөҥөрүстүлэр. Д. Таас
Суор таһыгар мэкчиргэ олорон …… таҥалайын тыаһатан таҥырҕатара уонна эмиэ бүк түһэн сарымтыбыт кыһылы тардыалаһара. Т. Сметанин
ср. тюрк. йарыл ‘треснуть, расколоться, расщепиться’

биирдэм тыас туохт. «Хачыгыр-хачыгыр» гынар курдук хатыланар тыаһы таһаар. ☉ Хрустнуть, треснуть, зашуршать
Оҕонньор …… чааскытын түҥнэрэн хачыгыр гына антах анньар. Амма Аччыгыйа
Дьиэ өһүөтэ сааллан хачыгыр гынна. Болот Боотур
Оҥочобут тыынар тыыннаах курдук, аҕыйах бириэмэҕэ утарыласпахтаан көрдө, өрө дьигиһийэ турда, онтон хачыгыр гынаат, эмискэ хайа ыстанна. В. Арсеньев (тылб.)

туохт.
1. Үөһэттэн баттыыр ыараханы уйбакка кэдэй, аллараа өттүгүнэн тоһун (хол., өһүө туһунан), булгу бар, тоһун (хол., сылгы, таба сиһин туһунан). ☉ Надломиться, треснуть; сломаться, переламываться
[Боруллуону] үс эрэ ат уйар, атын сылгылар систэрэ бэттэн өлөллөр үһү. Саха сэһ. I
Ньыгы-ньыгы ньыгыйыкпын Ньыкырдыыра далбарайбын Соҕотох соххор хараҕым Тэстэ илигинэ, Аҥаардас аҥаар атаҕым Алдьана илигинэ, Билгэлээх биир илиим Бэттэ илигинэ Биэрэрим аата суох. П. Ойуунускай
Кыргыһыы бөҕө кытаанаҕа турда, Кырыылаах кырыылаахха кыыратынна, Биилээх биилээххэ бэтиннэ, Уһуктаах уһуктаахха уйадыйда. П. Ядрихинскай
2. көсп. Тулуурдаах буол, олох эриирин-мускуурун, охсуутун эмсэҕэлээбэккэ тулуй. ☉ Быть выносливым, стойко переносить невзгоды
Ороскуоттаах курдугун иһин, холкуос хаассатыгар биллибэтинэн-көстүбэтинэн өлгөм үбү кута турар. Оччоҕо эн дьылҕа хаан тыйыс да охсуутугар бэттэн, кэдэйэн биэриэҥ суоҕа. С. Федотов
Ханнык да соллоҥ күүс, Хаһан да кэлэн түс! — Тахсыбыт күн киирбэт, Туппут дьол бэттибэт, Баар олох кэхтибэт! Дьуон Дьаҥылы
Үлэҕэ, кэрэҕэ дьаныары, Дойдуга маҥнайгы тапталы Эр санаа бэттибэт тэтимин Эн миэхэ харыстаан ииппитиҥ, Оо, күүһүн эбитин, Күн көмүс ийэкээм! И. Алексеев

1. тыаһы үт. туохт. «Харк» диэн биирдэм тыаһы таһаар (хол., хаппыт туоһу үктүүргэ). ☉ Произвести негромкий, короткий треск, хруст, треснуть, хрустнуть, хрупнуть (напр., о звуке раздавленной сухой берёсты)
   [Кулун Куллустуур] Хата мүһэлэрин силиитин харк гына обортолоон ылбыта. ТТИГ КХКК
   Тайах мас кини [Болот] даллаҕар кулгааҕын сиирэ-халты солоон, санныгар кэлэн сырбатта уонна икки аҥыы харк гынан хаалла. Н. Заболоцкай
2. туохт., кэпс. Эмискэ өлөн хаал, суох буол. ☉ Внезапно умереть
   Кырдьаҕас киһи үлэлии сылдьан биирдэ харк гынан хаалыам буоллаҕа. И. Сосин
   Бу сырыыга киһибэр атын кыыс-намчы уолчаан холбоспут. Бып-быыкаайык, хапхатыҥыр. Хайдах эрэ субу харк гынан хаалыах курдук. С. Федотов
   «Хайа, мин хаһан эрэ харк гыннахпына хайдах соҕотоҕун бу ураһаҕын иччилээн хаалыаҥый, — диэбитэ аҕата. «Чолбон»