Якутские буквы:

Якутский → Якутский

тулалыы

сыһ. Кими, тугу эмэ эргийэ, төгүрүйэ. Вокруг кого-чего-л.
Дьүөгэлэр, ыанньыксыт кыргыттар, Кинини тулалыы көтөллөр. С. Данилов
Оҕолоор, доҕоттоор, Оргууйуҥ, тохтооҥ! Олоруҥ тулалыы, Остуоруйалыым! Баал Хабырыыс
Уһаайбаны тулалыы үрдүк тирэх мастар көстөллөр. Ч. Айтматов (тылб.)

тулалаа

туохт. Тула баар буол, төгүрүктээ. Окружать кого-что-л.
Бандьыыттар куораты тулалаан улам иһирдьэ сыҕарыйан истилэр. Амма Аччыгыйа
Кинилэри тулалаан турар күөх ойуур …… нуоҕалдьыйан хамсыы турбута. М. Доҕордуурап
[Маайыс:] Ити эйигин тулалыы сылдьар дьон эйигин бар дьоҥҥуттан тэйитэ сатыыллар. С. Ефремов
Сомоҕо домох дьиҥнээх лексическэй састаабын быһаарарга кини тулалыыр тылларын кытта сыһыана улахан оруоллаах. СЛСПҮО
Тулалыыр айылҕа — киһини тула баар от-мас, кыыл-сүөл барыта. Окружающая природа
Тулалыыр айылҕаҕа улахан хоромньуну оҥорбокко эрэ ханнык баҕарар бырамыысыланнаһы сайыннарыахха сөп. Софр. Данилов
Биһиги үлэбит былыр үйэтээҕитэ киһи үөскүөҕүттэн, тулалыыр айылҕаҕа тымныыттан хорҕойор сир көрдүөҕүттэн ыла саҕаламмыта. Н. Лугинов. Тулалыыр эйгэ — киһини тула баар көстүү, быһыы-майгы. Окружающая среда
Арыт тулалыыр эйгэ киһи ис туругар быһаччы сабыдыаллыырга дылы. Н. Лугинов
Тулалыыр эйгэбит барыта ыраас буоллаҕына олохпут уйгута тупсар. А. Фёдоров

Якутский → Русский

тулалаа=

окружать, окаймлять; куораты хайа тулалыыр город окружают горы; бүтэйинэн тулалаа = огородить что-л. изгородью; тулалыыр айылҕа окружающая природа.


Еще переводы:

тонотолоо

тонотолоо (Якутский → Якутский)

тоноо диэнтэн төхт
көрүҥ. Атырдьах ыйыгар тахсыбыт сибэккилэри тонотолоон иһэр ордук. ЕАМ ББКП
Тулалыы мин хаамтым тииттэри, Тонотолоон ыллым туораахтары, тииҥнэри. Н. Тарабукин (тылб.)

көлүччэ

көлүччэ (Якутский → Якутский)

көлүйэ диэнтэн аччат. Хобороос сыыр үрдүттэн аллара күлүмүрдүүр көлүччэтигэр тиэтэйбиттии сүүрэн киирдэ. И. Гоголев
Көлүччэттэн ыаҕайатынан уу баһан кутта. Т. Сметанин
Көлүччэни тулалыы үүммүт үөттэр төбөлөрүгэр күн күлүмүрдэс сырдыгын кутар. «Кыым»

кыһаҥа

кыһаҥа (Якутский → Якутский)

аат. Тугу эмэ тулалыы оҥоһуллубут хааччах буолар эркин. Бордюр вокруг чего-л.
Һык! — киһи, охтон иһэн, сыарҕа кыһаҥатыттан тутуста. Софр. Данилов
Ол хаптаһын кыһаҥалаах кумахха …… Вова Наумов уонна …… Валя Павлова мас кубиктарынан бэркэ кыһаллан-мүһэллэн дьиэ тутан букунаһаллар. С. Данилов

луглаҕар

луглаҕар (Якутский → Якутский)

даҕ., кэпс. Сонос соҕус намыһах. Невысокий и толст ый (напр., о дереве)
Долгуйар Туймаада Дьогдьойор саалыгар Туус маҥан сотолоох Луглаҕар хатыҥы Тулалыы анньан, Тө лкөлөөх түһүлгэни Төрүттээн кэллибит. С. Васильев

араамкалаа

араамкалаа (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Улахана суох, дьоҕус мэтириэти, хартыынаны уо. д. а. тугунан эмэ тулалыы туттар. Обрамлять чем-л. небольшой портрет, картину и т.п. Дьиэ кэргэн бары түспүт хаартыскатын араамкалаабыттар
2. Ханнык эрэ тиэкиһи эбэтэр уруһуйу түөрт муннуктуу тугунан эмэ тулалаа. Окаймлять чем-л. текст или рисунок в виде прямоугольника. Надя уруһуйун быламаастырынан араамкалыы тарта

бүүрүктэн

бүүрүктэн (Якутский → Якутский)

бүүрүктээ диэнтэн атын
туһ. Онтон хаары бүрүммүт хойуу ойуур улам арыттанан, сэндэҥэрэн баран, бөдөҥ бэстэринэн бүүрүктэнэн бүттэ. Амма Аччыгыйа
Маркс уҥуоҕа үрүҥ мыраамарынан тулалыы бүүрүктэммит. ЛВ МТА
Холкуос киинэ дэнэр бөһүөлэк хойуу үөттэринэн бүүрүктэнэн бүтэр тыа хоонньугар киирэн турар. П. Аввакумов

кылдьыылыы

кылдьыылыы (Якутский → Якутский)

сыһ. Туох эмэ кытыытынан эргийэ, тулалыы. Узкой полосой, каймой вокруг чего-л.
Кытыйаһыт Кыадьаҥныыр оҕонньор оҥорбут …… Кылдьыылыы алтаннаах, Кыһыл удьурҕай кытаҕын аҕалан Кынтаччы ууран кэбистэ. Күннүк Уурастыырап
Күөл тулата кылдьыылыы тоҥмут, ортото сиикэй. Н. Якутскай
Уута оҥойо уолбут күөл бадараанын саҕатыгар тирбэҕэ курдук кылдьыылыы үүммүт оту охсон, хомуйан баран, аҕатыныын дэлби куоһан, сөрүүн бадарааҥҥа олорбуттара. Н. Босиков

сэбириччи

сэбириччи (Якутский → Якутский)

сыһ. Тэҥэ суохтук саба, тулалыы (үүн). Неровно, неравномерно (расти — напр., о бороде, растениях)
Платон Платонович сэбириччи үүнэн хаалбыт маҥхайан эрэр баттахтаах улахан төбөтүн икки илиитинэн кырбаммыта. Далан
[Сылгылар] түү сэбириччи үүнэн, бастара саллаһан, кыччаан-оччоон аһылык көрдөөн аргыый хаар хаһан бокуҥнаһаахтыыллар. Далан. Хойуу отторунан уонна сибэккилэринэн сэбириччи үүммүт ыллык суол эрийэ-буруйа барара. Уот ч.

тэйит

тэйит (Якутский → Якутский)

тэй диэнтэн дьаһ
туһ. «Тыый!» — Эльвира Ыларовы хардары илиититтэн тутан тэйитэ аста. Р. Баҕатаайыскай
[Маайыс:] Ити эйигин тулалыы сылдьар дьон эйигин бар дьоҥҥуттан тэйитэ сатыыллар, бэл, төрөппүт кыыскыттан тэйитээри гыммыттар буолбат дуо? С. Ефремов
Мээчиги төкүнүтүөххэ, быраҕаттыахха уонна тутуохха сөп, муостаттан тэйитиэххэ сөп. ОСБОо

наҥначчы

наҥначчы (Якутский → Якутский)

сыһ.
1. Н аҥ на йа н кө стөр буола эбэтэр оннук гына. Так, чтобы приобрести низкую, но пышную ладную форму, фигуру
Тииттэр, хатыҥнар бэстэр тулалыы Тураллар наҥначчы таҥнан. Баал Хабырыыс
[Тойон Ньургун Ала Ньургун тойоҥҥо] Маанылаах кыыскытын Ох курдук оҥорон, Сир симэҕин курдук, Сиҥнэччи симээн, Таҥа ра табатын курдук, Наҥначчы та ҥыннаран Таһааран кулуҥ! ТТИГ КХКК
2. Хаптаччы, ньимси. Низко, приплюснуто
Уҥуор оттооһун бүтүүтэ, от наҥначчы сыппытын эрэ кэннэ тии йэбит. С. Федотов