туохт. эб.
1. Мунааран, билэргэ баҕатыйан ыйытыыны көрдөрөр (буолуоҕай уонна буолуомуй, буолуоҥуй, буолуохтарай диэн курдук с., ахсаан ф. туттуллуон сөп, бу да, атын да суолт. ый. солб. ааттарынан күүһүрдүллэр, туохт. ф-ларын кытта тут-лар). ☉ Выражает вопрос с оттенком желания узнать что-л. (в этом и др. значениях усиливается вопросительными мест., употр. с гл. ф.)
Тоҕо ол курдук гынара буолуой? Н. Якутскай
Маннык модун тиит туохтан охтубута буолуой? «ХС»
2. Хайааһын буоларын сыһыан мэлдьэһии көмөтүнэн бигэргэтиини көрдөрөр (ый. солб. ааттардаах этиигэ тутлар). ☉ Выражает утверждение положительного смысла действия путем модального отрицания (употр. в предложении, в к-ром имеются вопросительные мест.)
Бачча улахан сыанаҕа хайдах биэрбэт буолуой? Эрилик Эристиин
Эдэр дьон, таптаһар дьон тоҕо уураспат, тоҕо сылласпат буолуохтарай? П. Ойуунускай
Хайдах таптыыр кэргэнин Санаабаттаах буолуоҕай? П. Тобуруокап
3. Этиллэр санааны бигэргэтэр, күүһүрдэр. ☉ Выражает утверждение, усиление высказываемой мысли
Нуучча норуотун чулуу уолаттара, кыргыттара атын норуоттар батталтан босхолонууларын, көҥүлү ылыыларын иһин, төһөлөөх мөлүйүөнүнэн охтоннор, сырдык тыыннарын толук уурбуттара буолуой? Суорун Омоллоон
«Эдэр эрдэхтэн төһө элбэх күн, чаас итинник туһата суох ааспыта буолуой», — дии санаата Байанай. Софр. Данилов
4. Суланыыны, кэмсиниини, сэмэлэниини, хомойууну көрдөрөр. ☉ Выражает досаду, сетование, самоосуждение, огорчение говорящего
«Тоҕо куотан сорумуҥу көрбүтүм буолуой», — дии-дии ытыы сытта. И. Данилов
Дьэ, бу кини, Кылбанов, туох буруйугар бүрэ дьүһүннэнэн төрөөбүт буолуой? Софр. Данилов
«Тоҕо кытылга кэлбиттэрин биллэрбэтэҕим буолуой?» — диэн бэйэтин сэмэлэнэр. Н. Якутскай

I
ыйыт. солб. аат. Киһиттэн ураты тыынар уонна тыыммат предмети ыйытан бэлиэтиир тыл. ☉ Вопросительное местоимение, указывающее на предмет речи (животное, неодушевлённый предмет): что? Туох көтө сылдьарый?
II
аат сыһыан т.
1. Этиллэр предмет бэлиэтин иэйиилээх күүһүрдүүнү көрдөрөр. ☉ Выражает эмоциональное усиление признака предмета речи: что за. Туох үчүгэй оҕотой! Туох күүстээх ардаҕай!
□ Бу туох элбэх сибэккитин үргээтиҥ? М. Доҕордуурап
«Туох иҥсэлээх кутуйахтарай!» — диэн Олоо кыланна. Т. Сметанин
2. Сөбүлээбэккэ, түгэх түһэн, кыыһыран ыйытыыны көрдөрөр. ☉ В вопросе или восклицании выражает недовольство говорящего: что за, какой
Оо, туох муҥун көрдөмүй? П. Ойуунускай
Ол мин туох үлэтин кыайыам буоллаҕай? С. Ефремов
Эн миэхэ туох сүбэһит көһүннүҥ? Н. Островскай (тылб.)
♦ Туох баарынан көр баар I. Уол туох баарынан сүүрдэ. Туох да эгэлгэтэ суох кэпс. — ол-бу диэбэккэ, мунньаҥнаабакка, кубулҕаттаммакка, көнөтүнэн. ☉ Без всяких капризов, вздорных требований, каких-л. выходок (делать что-л.)
Туох да эгэлгэтэ суох бүгүн бурдук быһыытыгар бар. ГНС СТСДТ. Туох иннигэр (иһин) (сөбүлэммэт, буолуммат, баҕарбат) — олох, букатын (аккаастыыр). ☉ Ни за что, ни в какую (не соглашаться)
Таһаҕас тиэйэ барарга туох иннигэр сөбүлэммэт. НАГ ЯРФС II
Туох иһин бу дойдуттан барыан баҕарбат. НАГ ЯРФС II. Туох тэһэ анньан кэпс. — тугу эрэ гынарга эмискэ санаа киирэн (ону гыммыттан үөрүү эбэтэр кэмсинии). ☉ соотв. с какой стати; какого дьявола (чёрта, беса, лешего, шута)
Аата абаккам да эбит, туох тэһэ анньан оонньоон сытыйбытым буолуой? А. Софронов. Туохха да уурбат — кими, тугу да сыаналаабат, аанньа ахтыбат. ☉ соотв. ни во что не ставить кого-что-л. [Ыларов:] Миигин олох туохха да уурбат, хоҥоруутугар хоннорбот эбит ээ. «ХС». Туох эрэ саҕа саныыр — кыраны да оҥорбутун улаатыннарар, өҥө туттар. ☉ Считать особой заслугой своё незначительное участие в чём-л., возвеличивать сделанное самим собой
[Көстөкүүн:] Дьоннор мабылысаассыйаҕа биир-икки күн үлэлииллэрин туох эрэ саҕа саныыллар. Күндэ
◊ Туох баара көр баар I
Туох баара барыта түөрт сыллааҕыта саҕаламмыта. В. Яковлев
Туох (тугу) баҕарар диэ — туох да диэ диэн курдук. Барбытым кэннэ туох баҕарар диэтиннэр. Софр. Данилов
Туох да диэ көр диэ. Чэ, туох да диэ, ити эн дьыалаҥ буолбатах. С. Ефремов. Туоххунан истэҕин сөбүлээб. — киһи этэрин хайдах өйдөөбөккүн. ☉ Выражает недовольство с оттенком недоумения (букв. чем же ты слушаешь). «Туоххунан истэҕин?!» — диэн ийэтэ оҕотун мөҕүтүннэ

туох аатай диэн курдук
Туох аата буоларый, киһини ыттааҕар куһаҕаннык көрөр диэн! Н. Якутскай
Туох аата буоларый! Миигин сөбүлээбэт буолан баран, тоҕо ойох ылбыккыный? «ХС»

саҥа алл., сыһыан холб. Абарыыны-сатарыыны, абааһы көрүүнү, бырачыаһы, сөбүлээбэт сыһыаны көрдөрөр. ☉ Выражает возмущение, негодование, протест, недовольство (куда это годится, боже мой, что за чёрт, что за безобразие)
Итинник түбэлтэҕэ саҥарбакка хаалар диэн туох аатай! Софр. Данилов
Туох аатай, ханнык эрэ таас иһин... Бэйи, ол эрээри, кырдьык алмаас буоллаҕына, оччо даҕаны сыаналаах буолуон сөп. Н. Якутскай
Тугу да өйдөөбөппүн. Туох аатай! С. Ефремов
Бу кыысчааҥҥын буой, киһини мэнээк үөхтэримэ. Туох аатай! «ХС»

туох аатай диэн курдук
Туох аатай доҕор, барыттан-бары куттана, хайыҥ охсуна сылдьар диэн. Софр. Данилов
Туох аатай доҕор, оннук быһыыланар! «ХС»

туттул. сыһыан. холб. Саҥарааччы олус уһаабыт, салгыппыт көстүүгэ сөбүлээбэт сыһыанын ардыгар мунаарар, билэ сатыыр дэгэттээх көрдөрөллөр. ☉ Выражает неодобрительное отношение, иногда с оттенком недоумения, по поводу чего-л. неожиданного или надоевшего (неужели, что так). Ыалга тахсан баран, туох айылааҕын өр буоллуҥ?
□ Дьэ үлүгэр эбит
Ити туох ааттааҕын, атын сир баранан, биһиги улуустарбытыгар кинилэри ыыталлара буолуой? Н. Якутскай
Туох айылаах буоллуҥ, ол? Д. Таас

туттул. сыһыан холб.
1. Саҥарааччы ким-туох эмэ уһулуччу хаачыстыбатын сөҕөрүн-махтайарын көрдөрөр. ☉ Выражает восхищение исключительным качеством кого-чего-л. (до чего)
Бу туох ааттаах бултаах сирэй. П. Ойуунускай
Туох ааттаах үчүгэй суолай. Н. Заболоцкай
2. Саҥарааччы абаккатыйарын, сөбүлээбэтин, суланарын көрдөрөр. ☉ Выражает негодование, недовольство, сетование (что за)
Туох ааттаах доппуруостаан хааллаҕай. Суорун Омоллоон
Туох ааттаах хара сорой! Бу туох икки муостааҕа искэр киирбитин этэн абыраарыый! «ХС»
Туох ааттаах муҥнаах олоҕо эбитэй! Ч. Айтматов (тылб.)

саҥа алл. сыһыан холб. Сөбүлээбэт, сэмэлиир сыһыаны ардыгар кыыһырыы былаастаан этэри көрдөрөр. ☉ Выражает возмущение, негодование (какого чёрта)
Туох абааһытын, итинник сымыйа хоту кэпсии сылдьаҕын! Туох абааһытын, тыаны булан, бүгэн сытаҕын. Н. Габышев

сыһыан холб. Тугу эмэ сөбүлээбэккэ абааһы көрөн, сэмэлээн этэри көрдөрөр. ☉ Выражает резкое неодобрение, осуждение чего-л. (какого дьявола, какого же чёрта, да ну его)
Туох абааһытын баран, маны да ылыам суоҕа. Туох абааһытын баран, дьыалалаһан хааллыгыт? «ХС»
Ол, туох абааһытын баран, Лариса бачча күрүлүүр күнүс Витька-мотуруоһу кытары арыгы иһэ олороро буолуой! В. Яковлев

туох ааттааҕын

туох ааттааҕын

туох аатай диэн курдук
Биир да күн сынньанар кыах суох. Бу туохха түбэстим. Бу туох булкуурай, туох алдьархайай! Суорун Омоллоон

туох баҕайытай

саҥа алл., сыһыан холб. Сөҕүүнү мунаарыы дэгэттээх көрдөрөр. ☉ Выражает интерес с оттенком недоумения (что же это такое)
Туох баҕайыный доҕоор! Тоҕо кэллиҥ? Суорун Омоллоон
«Туох баҕайыный доҕоор! Тоҕо дьиктитэй!» — диэн ботугуруу-ботугуруу, маһынанотунан күлүктэнэн, олох ыкса кэлбитэ: симилээҥки буолан хаалла. Г. Колесов

саҥа алл., сыһыан холб. Сөбүлээбэт сыһыаны, дьиксиниини көрдөрөр. ☉ Выражает страх, сомнение (что это такое)
«Хааным бэркэ хамнаата, сүрэҕим бэркэ мөҥүһүннэ! Туох баҕадьытай?» — дии санаан баран, иккиэннэрин ойоҕолуу хааман иһэн саҥара истэ. Ньургун Боотур

саҥа алл., сыһыан холб. Абарыыны-сатарыыны, абаккаланыыны көрдөрөр. ☉ Выражает возмущение, негодование (что это такое, что за безобразие)
Туох баҕайытай доҕор, бииргэм хоойго киирээри гыммыт хоноһо курдук, тула эргийэн хаалламый. Суох, уум кэлиэ суох! Суорун Омоллоон
Туох баҕайытай доҕор, мин тылбыттан иҥнэн хааллаҕай! Софр. Данилов
Түксү! Түксү! Туох баҕайытай доҕоор. Мунньах ахсын кириитикэһиттэринэн умайар уот айахтар, оттон үлэ тирээн кэллэҕинэ, аккаастанартан атыны билбэттэр. С. Ефремов
Туох баҕайытай, эдэр киһи үлэлээн-хамсаан иһиэхтээххин. Сырдык аартыгынан сылдьыахха, туох баҕайытай. Д. Таас

туох абааһытын диэн курдук
Ээ кэбис доҕор, туох баҕайытын, эмиэ саҥарсан бардыгыт. Н. Неустроев
Тууй-сиэ, туох баҕайытын, дьааһыйан хаалламый доҕоор. Суорун Омоллоон

ким билэр диэн курдук
Туох билиэй, доҕу-ур, дьоннор туох-туох буолалларын. Күндэ
Туох билиэй, онно ханныкханнык уларыйыылар киириэхтэрин. В. Яковлев
Туох билэр, киһи-киһи тустуспа, аҥаардас баай ымсыыта сиэппэтэ ини. А. Сыромятникова

туох билиэй

туттул. сыһыан. холб. Саҥарааччы баар быһыыгамайгыга, инники этиллибиккэ улахан буолбатах, тулуйуллар дьыала диэн сыһыаннаһарын көрдөрөр. ☉ Выражает отношение говорящего к создавшейся ситуации, как к чему-л. несущественному, не имеющему большого значения (ничего)
Чэ, туох буолуой, биһиги кинилэри атын оҥоруохпут. Амма Аччыгыйа
Туох буолуой! Отдел соҕотох Дроздов буолбатах. В. Яковлев

абааһытын баран диэн курдук
Доҕоттоор, туох буолуох баҕайытын! Түксү, кэбис, этиһимэҥ. Н. Неустроев

туттул. сыһыан холб. Кэпсэтээччи быһыытыгар саҥарааччы хомолто дэгэттээх сэмэлиир, хомуруйар, сөбүлээбэт сыһыаны көрдөрөр. ☉ Выражает осуждение, упрёк, недовольство с оттенком сожаления, высказанные в адрес собеседника по поводу его поступков (ну и ну, ну что такое, ну как это так). Туох бэрдэй, мантан тэйэ да тохтуохха баар этэ. Туох бэрдэй, маны сыҕарытан биэриэххин. Туох бэрдэй, таарыччы сылдьан кэлиэххин

туттул. сыһыан холб. Саҥарааччы утары этэрин, аккаастыырын, сөбүлээбэтин көрдөрөр. ☉ Выражает возражение, отказ, неодобрение говорящего (зачем же). Туох гынаары, онно да баран абыраныах биллибэт. Туох гынаары, күнү быһа утуйарый. Бу, туох гынаары, бачча эрдэ хаар түстэ

туттул. сыһыан холб. Кэпсэтээччи этиитин кытта саҥарааччы дьэ кырдьык оннук диэн сөбүлэһэ охсорун көрдөрөр. ☉ Выражает согласие говорящего со словами собеседника, поддержку сказанного им (что и говорить)
Тугу гынаары этэҕин. Чэ ол кини сырыттын даҕаны, оннооҕор бүгүн киһи көмүллэригэр Суон Дьаакып кыыһа сылдьар ээ. А. Софронов
— Ыа, дьэ табаарынан кыраны-кыамматы кучугуратыыһылар. — Һэ, дьэ, туох гынаары этэҕин. Күндэ

туттул. сыһыан холб. Этиллэр санаа хайдах да эргит-урбат, син биир оннук диэн бигэргэтиини көрдөрөр. ☉ Выражает то, что высказываемая мысль с точки зрения говорящего такова вопреки иным суждениям (что ни говори)
Туох да диэ, син биир үчүгэй бырайыак. Н. Лугинов
Чэ, туох да диэ, аны саас бэйэбинэн суорумньу буолан көрүөм буолуо, оттон. Кустук
Туох да диэ, быйыл ыһыыны эрдэ бүтэрэр буоллубут. «Кыым»

төһөтүн да иһин диэн курдук
Туох да диэбит иһин, быйыл күһүн бары-барыта хайдах эрэ ордук тупсубукка дылы. Софр. Данилов
Туох да диэбит иһин, дьону алдьаппыт Хоҥор түөкүттэрин саралааһыны булгуччу ситиһиэхпит. «ХС»

туох да диэбит иһин

саҥа алл., сыһыан холб. Кэпсэтиигэ хос ыйытыы форматынан абаран-сатаран, кыыһыран-уордайан сыһыаннаһары көрдөрөр. ☉ В диалоге в форме повторного вопроса, выражая крайнюю степень возмущения, имеет следующие значения что ты сказал? (что-что?!, что-о?)
«Туох даа?!» — Сыллай сирэйэ-хараҕа бүтүннүү түрүтэ тыытан барда. Амма Аччыгыйа
Туох даа? Өссө мин уолум сириксэннээх дии! Көр эрэ маны! И. Гоголев
Туох даа? Эйиэхэ уон суукка өссө кыра эбит! Букатын өйдөммөтөххүн! И. Семёнов

туттул. сыһыан холб. Этиллэр санаа сатамматын утары этэр дэгэттээх көрдөрөр. ☉ Выражает неодобрение сказанного или возражение ранее сказанному (с какой целью, ради чего, с какой стати)
Тыый, баачыка, ити туох диэн ыйыттаҥый? А. Софронов
Кырдьаҕас киһини туох диэн күһэйдэҥий, бэйэтэ буоллаҕа дии. С. Ефремов
Мин, бу курдук көҥүл сылдьан, дьэ, туох диэн холкуоска тахсаммын хам кэлгиллиэмий? «ХС»

(ЭТТЭХХИНИЙ, ЭТТЭХХИТИЙ) туттул. сыһыан холб. Дьиктиргээһин, сөҕүү дэгэттээх утары этиини көрдөрөллөр. ☉ Выражает возражение с оттенком удивления, изумления (зачем так говорить, что ты говоришь, да что ты, о чём ты)
Тыый, тукаам, туох диэн эттэҥий? Мин эрэйдээх киһи санаатын хайдах мээрэйдиэм буоллаҕай. Н. Неустроев
Тыый, туох диэн эттэххиний, Милан Егорович. Итинник эппиэттиэх соругу ылынар эрээри, ааҕансуоттаан бөҕө буоллаҕа дии. В. Ойуурускай

хайдах дуу диэн курдук. Мантан барабыт дуу, туох дуу. Манан уурайыахха дуу, туох дуу
□ Дьиэҕэр төнүн, дьонуҥ күүтэллэр диэн дуу, туох дуу... И. Семёнов

саҥа алл., сыһыан холб. Суланыыны, курутуйууну, кэмсиниини көрдөрөр. ☉ Выражает обиду, отчаяние по какому-л. поводу (никто не может помочь)
Дьоло суох күҥҥэ төрөөммүн, итэҕэс оҥорууланаммын, күн сириттэн сүтэрим кэллэҕэ. Туох истиэ-көрүө баарай. А. Софронов
Эн бу сир үрдүгэр суоххуттан кэмсиммитим иһин, туох истиэ баарай, Алёша. С. Федотов

туттул. сыһыан холб. Саҥарааччы туох эмэ оннук буолуохтааҕа көстөн турарын туһунан бэлиэтээн ааһарын көрдөрөр. ☉ Выражает неизбежность отрицательного результата какого-л. действия (ничего не поделаешь, иначе и быть не может). Талаан суох аата суруйа сатыыр да, туох кэлиэй, хоһоонноро мөлтөхтөр. Оҕолор бары үлэлииллэр да, туох кэлиэй, түмүк олус кыра
□ Дьэ онтон, туох кэлиэй, хаалаары гыммыты харайдаҕым дии. В. Ойуурускай

туох кэ- лиэй диэн курдук. Кинилэр тэрээһиннэрэ, туох кэлээхтиэй, саргы-сатаҕай буоллаҕа дии. Нууччалыы аанньа билбэт киһи, туох кэлээхтиэй, санаатын толору кыайан эппэтэҕэ

туох баҕайытай доҕор диэн курдук
«Туох сатанатай, күн аайы ардах да ардах! Күн аайы бэргээн иһэр быһыылаах. Туох сатанатай доҕор, ситэри...» — аны хараҕын кытта үөхсэн «айыыны» этэ сыһан иһэн тохтоото. Д. Таас

туттул. сыһыан. холб. Туох эмэ хаачыстыбатын сөҕөн-махтайан этэри көрдөрөр. ☉ Выражает удивление говорящего (что за, какой). Туох үлүгэрдээх бөдөҥ хортуоската үүммүтэй
□ Туох үлүгэрдээх Тороххой дорҕоонноох Туһулаатаҕай диэммин Толкуйдуу истим. С. Зверев

туох үлүгэр- дээх диэн курдук. Туох үлүгэрин оту маннык куһаҕаннык охсор дьонуй?
□ Убайым, туох үлүгэрин ньылбы сытыйдыҥ. Л. Попов

саҥа алл., сыһыан холб. Абарыыны-сатарыыны, сөбүлээбэт сыһыаны көрдөрөр. ☉ Выражает возмущение, недовольство чем-л. (что это такое, какой ужас, что за безобразие)
Биэс киһи биир киһиттэн куттанара диэн туох үлүгэрэй. Күннүк Уурастыырап
Ама! Сымыйа ини... Туох үлүгэрэй! Настя, ити кырдьык дуо? Н. Якутскай
Туох үлүгэрэй! Туоххатуохха тиэрдэҕин? С. Ефремов

туох үлүгэрэй диэн курдук
Бэйэтэ үс чаас устата үлэтигэр суох, аны эрдэ кэлбит дьону үлэҕит чааһын сарбыйыам диидии дибдийэр. Туох үлүгэрэй бу. В. Яковлев

1. ыйыт. солб. аат. Ханнык киһи эбэтэр туох (түмэр суолт.). ☉ Кто, что (собир.)
   Ким-туох кэллэбарда? — Аргыылап ким-туох кэлбитин сибикилээн, уһукта сатаабыта буолан, сирэйин-хараҕын ньухханан, өрө көрөн сыппахтаата. Софр. Данилов
2. аат суолт. Ким эмэ хайдаҕа, ис дьиҥэ, кырдьыга-сымыйата. ☉ Истинная сущность кого-л.
   Кимим-тугум биллэн хаалыа диэн түүннэри-күннэри куттал. М. Ефимов
   Эн кимҥин-туоххун күн бүгүн билиэхпит. С. Ефремов
   Кырдьар сааспар киммин-туохпун бар дьоммор көрдөрүүм дэниэн эмиэ сөп. С. Федотов
   Хаһыаччыт кимэ-туга «Эдэргэ» эллэннэҕинэ биллэр. «ЭК»
   ◊ Ким-туох буолан (киммин-туохпун диэн) — ханнык да тустаах аата-суола, балаһыанньата, сыһыана суох буолан баран; хайдах. ☉ Не имея соответствующего социального статуса, положения; как, каким образом
   Ханна барыай кимтуох буолан, Муҥнаах сири быраҕан? С. Данилов
   Оттон билигин кимминтуохпун диэн мантан тахсыамый? Н. Лугинов. Кимэ-туга биллибэт — төрдө-ууһа суох, мөлтөх төрүттээх-уустаах; хайдаҕа биллибэт (киһи, дьон). ☉ Неизвестного, незнатного происхождения, рода; неопределенной сущности, неизвестно кто (о человеке, людях). Кини кимэ-туга биллибэт, соҕотох киһи этэ. Кимэ-туга биллибэт дьон элбэх

туохханнык иннинэ диэн курдук
Туох-хайа иннинэ, чуолкайдаан истибит эбит. Эллэй
Санаатыгар, ыарыһаҕын, быччыҥа-иҥиирэ мөлтөҕүн, туох-хайа иннинэ, сирэйэ кэпсии сылдьар курдуга. «ХС»
Эдэр дьон, туох-хайа иннинэ, материальнай интэриэстээх, үлэ түмүктэрин астынар санаалаах буолаллар. «Кыым»

сыһыан холб. Хайааһын бэрээдэгин саҥарааччы бэйэтин көрүүтүнэн сааһыланарыгар аан бастакынан туруорулларын көрдөрөр. ☉ Выражает субъективное определение порядка действий, указание на необходимость совершения данного действия в первую очередь (прежде всего, в первую очередь, первым долгом)
Кини, туох-ханнык иннинэ, бастаан оҕуруотун аһын кэрийэн көрбүтэ. А. Фёдоров
Ол аата оскуола үлэтин тупсарар туһугар, туох-ханнык иннинэ, салалтаны тупсарыан наада. Софр. Данилов

ыйыт. солб. аат. Толору, сиһилии хоруйу күүтэр ыйытыы. ☉ Вопросительное слово, требующее подробного ответа (что и как)
«Дьэ, тойоммут Хаххан, хайдах-туох сиргэ баран кэллиҥ?» — диэбиттэр. Суорун Омоллоон
Бу эргин ыаллар хайдах-туох олороллор? ГНС СТСДТ

мест. 1) вопр. что (по отношению к человеку не употр.); итинэн тугу этээри гынаҕын ? что ты этим хочешь сказать? тугу аҕаллыҥ ? что ты принёс?; тугу баҕарар что угодно; тугу гыныамый ? а) что мне делать?, чем мне заняться?; б) что поделаешь, делать нечего; тугу гыныахха ? что делать?; тугу да эт что ни говори; тугу диэм баарай ! что и говорить!; что я могу сказать; тугуҥ ыалдьар ? что у тебя болит?; туохха тэһэ астараммын? и чего это я вдруг?, и зачем это я вдруг? (говорят, осуждая свой опрометчивый поступок); туохха тэһэ астараммын онно ыстаммытым буолуой ? и чего это я вдруг туда сунулся?; туох ааттааҕын өр буоллуҥ ? что ты так долго? (говорит тот, кто ждёт): туох баарынан всё, что есть; туох баарынан киниэхэ көмөлөһөр он помогает ему, чем может; туох күүһэ баарынан сүүрдэ он побежал изо всех сил; туохтан үөрэҕин ? чего ты радуешься?; до радости ли тут?; туох-туох диигин ?! что же это ты говоришь?!; как ты можешь так говорить!; туох туһугар ? ради чего?; туох харсай терять нечего; была не была; туоххунан истэҕин ? неодобр, чем ты слушаешь?; туох эрэлэй чего доброго; 2) неопр., употр. в сочет. с частицами эмэ , эрэ , да, даҕаны , ханнык : туох эрэ что-то; кини тугу эрэ кэпсиир он что-то рассказывает; ыраах туох эрэ хараарар вдали что-то чернеет; туох да (даҕаны ) ничего; ничто; кинини туох да тохтотуо суоҕа его ничто не остановит; туох да буолбатаҕын курдук как будто ничего и не случилось; как ни в чём не бывало; туох да буолтун иһин что бы ни случилось; туохха да уурбат он ни во что не ставит кого-что-л.; туохха да туһата суох ни к чему не годный; абсолютно бесполезный; мин тугум да ыалдьыбат у меня ничего не болит; туохтааҕар да күндү дороже всего, что есть (на свете); тугу да диэбит иһин что ни говори; туох эмэ что-нибудь; туохта эмэтэ аҕалыҥ дайте что-нибудь; туох ханнык а) ничего; туга ханныга биллибэт ничего определённого; б) что за...; туох ханнык дьоннорун билиэххэ надо узнать, что за люди; тугун баҕайытай неодобр, что же это такое; тугун баҕайытай , аныаха диэри утуйа сытарыҥ ! что же это такое, до сих пор спишь!; туох аатай что это, что это такое; туох аатай , тоҕо биһиги кинилэр оннуларыгар үлэлиибитий ? что это, почему мы за них работаем?; туох ааттаах что за; туох ааттаах үчүгэй уолай ! что за красивый парень!; туох баҕайытын выражает неодобрение, недоумение говорящего по поводу надоевшего явления; туох баҕайытын дьааһыйан хааллым ! и что за зевота на меня напала!; туох билиэй кто его знает, кто знает; туох билиэй , буолуо даҕаны кто его знает, может быть; туох буолуой ничего; туох буолуой , кини да бардын ээ ! ничего, пусть и он идёт!; туох үлүгэрэй выражает несогласие, возмущение говорящего: туох үлүгэрэй , биир киһиэхэ итиччэ үлэни сүктэрэллэр ! что это такое, как можно навалить на одного человека такую работу!; туох ханнык иннинэ прежде всего; кини , туох ханнык иннинэ , гөрөппүттэригэр сылдьыбыта он прежде всего навестил родных.

int. what