несов. уратылан, туспатый.

несов. уратылаах буол, туспатый.

несов. I. см. отличиться; 2. чем (выделяться) туспатый, чорбой, уратылаах буол; он отличался сообразительностью кини сытыы өйүнэн чорбойоро.

туохт., кин. Уобарас тус бэйэтин уратытын көрдөр, атыттартан туспатыйарын арый. ☉ Придавать художественному образу индивидуальность, особенность
Уус-уран айымньыларга уобарас биирдэмситэр уонна түмэн дириҥник биллэрэр суолталааҕын ааһан, өссө иитэр-үөрэтэр суолталаах. ВГМ НСПТ

туспатый диэнтэн хай
аата. Тыл үөрэҕэр синонимнар бэйэ-бэйэлэриттэн туспатыйыыларын хайдах быһаарар туһунан биир чуолкай санаа суох. ВИП СТП
Уоту тутта үөрэниэхтэриттэн ыла дьон кыылтан туспатыйыылара өссө ордук улааппыта. КФП БАаДИ

аат.
1. Тугу эмэ гыныы, оҥоруу. ☉ Действие, поступок
Бэрэпиэссэр Б.Т. Лихачёв ньыма биирдэ эрэ дьайар хайааһын буолбатах, үөрэнээччилэргэ сабыдыаллыыр бүтүн систиэмэ диэн быһаарар. ННН СТМО
2. тыл үөр. Төһө эрэ кэм устатыгар ким эрэ тугу эрэ гынарын, оҥорорун бэлиэтиир суолта. ☉ Действие
Сорох хайааһыннар хайдах оҥоһуллар сиһилии суолталара туохтуурдар ааттары түһүктэргэ салайыыларынан бэриллэр. ЧМА СТЭТС
Хайааһын мэлдьи кимиэхэ эбэтэр туохха эмэ туһуланар. ФГГ СТ
[Туттуу түһүк] хайааһын хаһан, ханнык быһыыга-майгыга буоларын бэлиэтиир. АНК БТТ
◊ Хайааһын аата тыл үөр. — туохтуур олоҕуттан -ыы, -ааһын сыһыарыыларынан үөскүүр, хайааһын суолталаах аат тыл. ☉ Имя действия. Кэнники кэмҥэ саха тылыгар -ааһын сыһыарыылаах хайааһын ааты туттуу киэҥник тэнийдэ. Хайааһын туохтуурдара тыл үөр. — хайааччы атын предмеккэ дьайарын көрдөрөр туохтуурдар. ☉ Глаголы действия
Бу улахан бөлөххө киирэр туохтуурдар биир туспатыйар бэлиэлээхтэр: кинилэр ааттары салайыылара хайааһын уонна хамсааһын туохтуурдарынааҕар биллэ сэдэх. ЧМА СТЭТС
Хайааһын уонна турук туохтуура хайааһын көрүҥүн бары дэгэтин бэлиэтиир. ФГГ СТ

даҕ.
1. Саннын хаптаҕайыгар эбэтэр моонньугар сүрүн өҥүттэн туспа (үксүн хараҥа) дьүһүннээх улахан ойуулаах (сылгы). ☉ Имеющий большое пятно (обычно темного цвета) на лопатках или на шее (о масти лошади)
Бэйэ мэнньийиитэ буолбут, Тыын толуга буолбут Үстээх хаардаах Хара дьаҕыл атыыры үтэйэн иһэбин. Саха фольк. «Убаай, тохтуу түһүөх... Мин сатамматым...» - дьаҕыл акка мэҥэстэн иһэн Чыычаах диэн намчы ааттаах уолан киһи ыгылыйбыт куолаһынан эттэ. И. Гоголев
Ити кэмҥэ Никифоров кинээс дьаҕыл атын миинэн Ламмалаан иһэр. М. Доҕордуурап
2. Биир күрүс баһыйар дьүһүнтэн туспатыйар кыра бэлиэлэрдээх. ☉ Имеющий маленькие пятна, выделяющиеся на общем цветовом фоне
Тоҕус иилээх-саҕалаах толомон туруу дьаҕыл дойду Дурдатын диэки Өйдөөн көрөн турдум. Саха фольк. Кэрэ дьаҕыл дайдым Киэркэйбитин кэннэ Кэлэн-баран Кэлэҕэйдээн сылдьыбыт Кэҕэлиирэ кыылым [кэллэ]. Өксөкүлээх Өлөксөй
Тайбыыр дьаҕыл кынаттаах Таллан куоҕас хараарар. В. Чиряев
◊ Хара дьаҕыл фольк. - хотой арааһа (Саха сирин сиэмэх көтөрдөрүттэн саамай улаханнара). ☉ Орлан (хищная птица)
Көтөр кынаттаах тойоно буолбут хара дьаҕыл көхсө күнү бүөлээн, санна халлааны хаххалаан, тиийэн кэлэр. Саха фольк. Хара дьаҕыл хотой саҥата часкыйда. ПЭК ОНЛЯ I
Хара дьаҕыл хотойдор хаадьаа көстөн ааһаллар, Олор - улуу тойоттор Очуостарга саһаллар. Күннүк Уурастыырап