Якутские буквы:

Якутский → Якутский

тууна

сыһ. Айахтары-муннулары саба, тумнары (хол., тугунан эмэ баан, эрин). ☉ Наглухо, закрывая рот и нос (напр., завязать шарф)
Төбөтүн сонунан тууна сууланан баран, Микиитэ ороҥҥо охтон түстэ да саҥата суох ытаан барда. Амма Аччыгыйа
Таһыттан биир кылгас сонноох, саал былаатынан тууна бааммыт намыһах киһи дөгдөкүс гынан киирдэ. Болот Боотур
Хос иһигэр хас да маҥан халааттаах эр дьон уонна сиэстэрэлэр харахтара эрэ көстөр гына маарыланан сирэйдэринэн тууна баанан тураллар. Н. Якутскай
[Апанаас] ханнык да тымныыга бэргэһэтин тууна бааммат, төбөтүгэр сэгэччи уурунар. Н. Абыйчанин

туун

I
даҕ. Аан бастаан оҕолонор (дьахтар). ☉ Первородящая (о молодой женщине). Туун дьахтар
ср. др.-тюрк. тун бег ‘первый муж’, тун оҕул ‘первый ребёнок (мальчик)’, тув., хак. тун, казах. түҥгыш ‘первенец’
II
туун тулаайах — төгүрүк тулаайах. ☉ Круглый сирота. Салтаһа Мэхээлэ диэн кыра эрдэҕиттэн туун тулаайах хаалбыт оҕо баара. Саха сэһ
1977
Кыраһа бу Орто дойдуга туун тулаайах хаалбытын дьэ өйдөөбүттүү, этэ тардан дьигис гынна. И. Гоголев

Еще переводы:

бобуонньуктан

бобуонньуктан (Якутский → Якутский)

бобуонньуктаа диэнтэн бэй. туһ. Нина тууна бааммыт былаатын сүөрэн, бобуонньуктанан кэбиһэр. ОСИ ОУу

уончалаах

уончалаах (Якутский → Якутский)

даҕ. Уонча саастаах. ☉ Имеющий возраст в десять лет, десятилетний
Кырыа буолбут көп түүлээх бэргэһэни тууна бааммыт таба саҕынньахтаах уончалаах уол киирэн кэллэ. Амма Аччыгыйа

дүүдэччи

дүүдэччи (Якутский → Якутский)

сыһ. Ыксары, дүүдэйэр гына тардан (хол., баай - туох эмэ үллэҕэри). ☉ Туго, крепко (напр., затянуть что-л.)
Тоҥумаары, ким дүүдэччи курданан, ким былаатынан тууна баанан, бырааба аттынан ааһыталаабыттар. П. Аввакумов
[Бандьыыттар] Сааһыламмыт саһылларбын сахсаччы ууруннулар, Түүктэммит түүлээхпин Дүүдэччи иилиннилэр. Р. Кулаковскай

тахталын

тахталын (Якутский → Якутский)

тахтай I диэнтэн атын
туһ. Чарапчыланан көрөбүн — Чаампытыгар оол арай Табах тарда тахталлан Тахсан Макаар тураарай. С. Тимофеев
Настааччыйа эмээхсин тууна бааммыт саал былаатын көннөрүнэ-көннөрүнэ, сугулаан таһыгар дьон быыһыгар тахталлан турда. Айталын

үллүн

үллүн (Якутский → Якутский)

үллүй диэнтэн бэй
туһ. Баһылай таба тириитэ арбаҕаһын үллүммүтүн арыйа бырахта, куобах баттаҕа суорҕанын саҕатын сыҕаччы аста. Л. Попов
Тоҥуу хаары тууна үллүммүт тоҥ сир сирэм күөҕүнэн сириэдийбиккэ дылы. Амма Аччыгыйа
Улахан тымныыларга Нэлэгэр алаас иһэ туох да көстүбэт гына туманынан үллүнэрэ. Далан

эмиийдэт

эмиийдэт (Якутский → Якутский)

туохт. Оҕоҕор (оҕоҕо) эмиийгин биэрэн эмтэр. ☉ Кормить ребёнка грудью, давать грудь
Аан хаҥас өттүгэр таба бэргэһэни тууна бааммыт эмээхсин дьахтар түһэҕэр биир оҕону эмиийдэтэ олорор. А. Софронов
«Хайа, тоҕойуом, туох буоллуҥ, аччыктаатыҥ дуо?» — дии-дии оҕотун ылан эмиийдэтэн, умса туттан сукуллан олордо. Н. Заболоцкай
Кини [ийэ-кутуйах] оҕолорун эмиийдэтэ сыппыта. В. Бианки (тылб.)

бааһынайдыы

бааһынайдыы (Якутский → Якутский)

даҕ., кэпс.
1. Бааһынайга маарынныыр, бааһынайга сыһыаннаах. ☉ Относящийся к крестьянину, похожий на крестьянина
Бары бааһынайдыы таҥастаах дьон ортолоругар уһун синиэллээх, сирэйин тууна бааммыт киһи айаннаан испитэ. Эрилик Эристиин
Куукунаҕа бааһынайдыы сирэйдээх уонна сырдык баттаҕын өрүнэн кэбиспитэ суон суһуох буола субуруйан түспүт кыыс киирэн кэлбитэ. М. Горькай (тылб.)
2. кэпс. Нууччаҕа маарынныыр, нууччалыы (хол., дьүһүннээх). ☉ Похожий на русского (обычно своим внешним видом)
Кини бааһынайдыы дьүһүннээх хатыҥыр, намыһах соҕус уҥуохтаах киһи эбит. Н. Заболоцкай

бүүр

бүүр (Якутский → Якутский)

туохт. Бүүрүктүү тик, хаймыылыы тик. ☉ Обшивать, окаймлять что-л. Бу таҥаһы бүүр.
◊ Бүүрэ тарт — туох эмэ (хол., рюкзагы, куул айаҕын, сону о. д. а.) быанан бобо тардан баай. ☉ Затянуть (напр., мешок, рюкзак, пальто и т. д.)
Сонум элээмэтин кэтэн, тирбэҕэ курбунан бүүрэ тардынан кэбистим. Амма Аччыгыйа
Ботуоҥкатын, быатын бүүрэ тардан баран, орон үрдүгэр уура охсон кэбистэ. С. Никифоров
Начыылка былаатынан тууна баанна, суккунун уһулла, кылгас баата сонун бүүрэ тардынна. М. Доҕордуурап

ынтака

ынтака (Якутский → Якутский)

аат., түөлбэ. Иннинэнкэннинэн быанан бобо тардыллар ичигэс таба бэргэһэтэ. ☉ Тёплая шапка из оленьей шкуры, стягивающаяся по лицевой и шейной кромкам кожаными тесёмками для плотного прилегания к голове
Ийэм ынтака уонна испиир сыыһа ыытаахтаабыт. Суорун Омоллоон
Олохтоохтор таба ынтакаларын ыпсары баанан …… кэтэ сылдьаллар. «ХС»
◊ Ынтака бэргэһэ көр ынтака
Киирбиппит — хотугулуу ынтака бэргэһэлээх, сирэйин тууна баанан, үтүлүк кэтэн баран тураахтыыр эбит. С. Руфов
Таһыттан Эйээндьэ эмээхсин сылдьырыйан киирдэ. Сабыс-саҥа күрүҥ тыс этэрбэстээх, сэнэх тугут ынтака бэргэһэлээх, кийиитин эргэ саҕынньаҕын кэппит. Болот Боотур
Кырса тулалаах ынтака бэргэһэлээх, хара быыһык сукуйдаах, курбуу курдук үрдүк, көнө уҥуохтаах кыыс хаарын тэбэнэн бурҕачытар. «ХС»

баан

баан (Якутский → Якутский)

I
баай I диэнтэн бэй
туһ. Эрдэлиир Миитэрэй тууна бааммыт кырыалаах саал былаатын сүөрүннэ, бэргэһэтин сулбу тардан ылынаат, хонос гына түстэ. Амма Аччыгыйа
Эмээхсин хараҕын саба баанан баран, быыс тумсугар тахсан олох маска олорор. А. Сыромятникова
Уйбаан этэрбэһин быата сөллүбүтүн баанна. Амма Аччыгыйа
II
аат.
1. Харчыны уурар уонна иэс биэрэр тэрилтэ. ☉ Банк
Аан дойду үөгүлүүр үптээхтэрэ, хаһыытыыр харчылаахтара туппут-туттарбыт бааннара бүтүн уулуссалар буолан субуһаллар. С. Тарасов
Бааннар сүрүн уонна аан бастакы үлэлэрэ төлөбүрдэри тиксиһиннэрии буолар. В. Ленин (тылб.)
2. хаарты. Хаарты оонньуутугар ууруу (хол., харчыны). ☉ Банк (ставка на кон в карточной игре)
Лэгиэнтэй сүүрбэччэ солкуобайдааҕынан остуоска баан тутар. Н. Якутскай
«Баан даа?»– диэтэ Мэхээлэ Доромооноп …… хаартытын күүскэ ыга баттаан таһаара-таһаара, мэтэйдээн киирэн барда. Күндэ
Онно хаарты оонньуур үгэннээн турар этэ. Ыксаан хаана ыгыстыбыт Заливанов баан тутар. Н. Островскай (тылб.)