1) и. д. от тыҥаа = напряжение; натягивание; 2) перен. напряжённость; напряжение; тыҥааһын ахсаабат напряжённость не ослабевает.

1) напрягаться; натягиваться (до предела); трактор троһа тыҥаабыт тракторный трос натянулся; 2) перен. становиться напряжённым; обостряться; быһыы-майгы тыҥаата обстановка стала напряжённой; обстановка обострилась.

тыҥаа 2 диэнтэн хай
аата. Улахан кыыһырсыы тыҥааһына аастаҕына, ол кэнниттэн ханнык да сыһыан сымныырга барааччы. В. Яковлев
Быыбар чугаһаата. Киирсии тыҥааһына айа кирсинии ыга тардыллан күн аайы күүһүрэн испитэ. С. Юмшанов
Тыҥааһынтан, күүстээх хамсаныыттан дьон көлөһүн аллыбыттара. С. Курилов (тылб.)

туохт.
1. Кытаата чиккэччи уун, тыйыһыр (хол., быаны этэргэ). ☉ Натягиваться до предела (напр., о струне, верёвке)
Сыыйыы ыстаал утахтар лыҥкынаһа тыҥыыллар. П. Тобуруокап
Мас эрдиилэр хамсаан сардырсурдур тыаһыылларын кытта баарса холбоммут быата тыҥаата, чиккэйдэ. И. Находкин
[Ыт] тыҥаабыт кутуруга субуллан баран, саамай төбөтө эрэ дьигиргиир. Л. Толстой (тылб.)
△ Кытаата тыылын, күүр. ☉ Напрягаться, становиться упругим
[Маня] субу төлө биэрэн күлээри, этэ-сиинэ тыҥаан, эрчимнээх үлүгэрдик дьигис гыныахча буолар. Н. Заболоцкай
Кинээс сирэйэ үрбүт хабахтыы тыҥаата, төгүрүйэргэ дылы гынна. Тулхадыйбат д. «Бэйэм эрэ суруйбутум диэтиҥ дуо?» — оҕонньор куолаһа тыҥаата. С. Дадаскинов
2. көсп. Сытыырхай, күүркэй (хол., дьон сыһыаннаһыытын этэргэ). ☉ Становиться напряжённым (об отношениях), обостряться, накаляться (напр., об обстановке)
Тас эйгэ хайдах даҕаны үллэнбаллан ытыллыбытын, тыҥаабытын иһин Кирилл Маркович ымыттыбат, онуоха бас бэриммэт. Н. Лугинов
Бу икки ыал сыһыаннаһыыта улам тыҥаан барар. Н. Тобуруокап
ср. алт. тыҥы ‘укрепляться, окрепнуть’, кирг. чыҥа ‘укреплять’, тыҥ ‘оправиться, окрепнуть’