петля (на одежде); тимэх тыһы-тыгар баппат пуговица не проходит в петлю; ср. биэтилэ .

1. самка; тыһы бөрө волчица; тыһы хахай львица; тыһы таба важенка; 2. тонкий; тыһы кыл тонкий конский волос; тыһы талах тонкая ива # тыһы кылы тыыра ??? речистый, красноречивый (букв. слово... расщепляет тонкий конский волос).

1. даҕ. Төрүүр-ууһуур дьоҕурдаах, буоһаан төрүөх төрөтөр айылҕалаах харамай. ☉ Особь женского пола, самка
   Үчүгэйкээн бэйэлээх хара саадьаҕай тыһы ньирэй, киинин санньылыппытынан, хааман бакаалаабытынан барда. Күннүк Уурастыырап
   Оҕо бөрөлөр …… иннилэригэр иһэр кырдьаҕас тыһы бөрө диэки көрөн, хороһон олортоон кэбистилэр. Р. Кулаковскай
   Тыһы мохсоҕол атыырынааҕар улахан, бөдөҥ, көрдөххө харахха тута быраҕыллар. «Чолбон»
2. Синньигэс, намчы (хол., кыл). ☉ Тонкий (напр., о конском волосе)
   Киһи иннигэр тыһы кылы көрөр, бэйэтин иннигэр бэрэбинэни да билбэт (өс хоһ.). [Ньургун Боотур] кулгааҕын тыаһа орулуос кус кынатын тыаһын курдук куугунаан истэ; сирэйэ тыһы талаҕынан быһыта сынньар курдук сырылаан истэ. Ньургун Боотур
   Мин өлбүт таба этин тула өттүттэн күрүөлээн кэбистим уонна, аҥаар өттүн сатаҕай хаалларан саанан айа тартым, көрбөтүн диэн, маҥан синньигэс тыһы кылынан сыһыылаан кэбистим. Н. Заболоцкай
   Киһи барахсан олоҕо, арыт, тыһы кыл саҕаттан тутулла сылдьара эмиэ баар буолар. М. Тимофеев-Терёшкин
   ♦ <Тоҕус субан туруйа курдук уолаттар>, аҕыс тыһы кыталык курдук кыргыттар фольк. — баай сахаларга илии-атах буолар эдэр хамначчыттар (эдэр, кырасыабай дьүһүннээх уолаттар, кыргыттар диэн суолтаҕа этиллэр). ☉ Эпическая формула, описывающая молодых парней и девушек, участвующих в традиционных обрядах (эпитет <тоҕус субан туруйа курдук ‘словно девять вольных журавлей’>, аҕыс тыһы кыталык кыыл курдук ‘словно восемь самок стерха’ употребляется в значении ‘красивые, пригожие (молодые люди)’)
   Аҕыс тыһы кыталык курдук кыргыттар, аҕыс сиэллээх кэриэн ымыйаны арылыас кус сымыытын курдук араҕас арыынан адаарытчы-будаарытчы арыылааҥҥыт, айахта тутуҥ. Ньургун Боотур. Чэйиҥ! Тоҕус субан туруйа курдук уолаттаар, аҕыс тыһы кыталык курдук кыргыттаар! Бу оҕолору ой курдук оҥоруҥ, тах курдук таҥыннарыҥ! Саха фольк. Тыһы кыталык курдук <дьахтар> фольк. — кырасыабай, кэрэ дьүһүннээх (дьахтар). ☉ Очень красивая, прекрасная (о женщине) (букв. словно самка стерха)
   Балта тиийэн, тыһы кыталык курдук дьахтар тиийэн эмээхсин оҕо өттүгэр «дьорос» гына түстэ. Ньургун Боотур. Тыһы кылы тыыра этэр — киһини ылыннарар уус тыллаах, саҥалаах. ☉ Речистый, красноречивый (букв. словом расщепляет тонкий конский волос)
   Тыһы кылы тыыра этэр уус тыллаах киһи (өс хоһ.). Эн курдук тыһы кылы тыыра этэр уус тыллаах оҕонньор көрдөһүүтүн хайа дьахтар аккаастыай? Болот Боотур
   ◊ Тыһы сибэкки бот. — бытыга (тычинката) суох сибэкки. ☉ Женский, пестичный цветок
   Оҕурсу икки гибридтэрэ олус элбэх тыһы, аҕыйах атыыр сибэккилээхтэринэн уратылаһаллар, ардыгар атыыр сибэккилэрэ олох суох буолаллар. КЮС ОАҮүА
   Оттон аҥаардас соҕооччуктаах эрэ сибэккилэр тыһы сибэккинэн ааттаналлар. ҮСАКИ-5
   Тыһы уонна атыыр сибэккилэр үксүн биир үүнээйигэ [кабачокка] сэбирдэх хонноҕор үөскүүллэр. ЕАМ ББКП
   др.-тюрк., кум., уйг. диал. тиши, тур. диши