аат. Сибэкки. ☉ Цветок
Үүнэллэр чээлэй күөх чэчиктэр. П. Тобуруокап
Хордоҕойго үүммүт хойуу чэчик үрдүнэн үрүмэччи, лыах арааһа тэлибирэһэ көтөллөр. С. Маисов
ср. др.-тюрк., тюрк. чечек, чөчек ‘цветок’

даҕ. Тэлибирэс, тэлибириир (хол., тыалга хамсыыр). ☉ Дрожащий, трепещущий (напр., на ветру)
[Хатыҥ:] Көҥөс ыал Буор көһүйэтин саҕа Көһөҥө көмүс туораахтанным, Сэлиилээхэй атым курдук Сэлибир көмүс сэбирдэхтэнним. Саха нар. ыр. I
Сэлибир-тэлибир Сэбирдэх ситтэ, Сүрэҕим илибир Сүрдээҕин мөҕүстэ. И. Федосеев

аат. Ыҥыыр эбэтэр ындыы анныгар ууруллар бото, буутай; кыра тэллэх. ☉ Подстилка под седло
[Арыгы] Тэлибирэс бэйэлээҕи Тэллийэ оҥорор. Өксөкүлээх Өлөксөй
Ты-ый, бу тэллийэҥ бүк баран хаалбыт дии... Түс, түс аты буоратыаҥ. Хос ыҥыырдыахпыт. А. Фадеев (тылб.)

сыһ. Илибирии хамсыыр гына. ☉ Так, чтобы дрожало, подрагивало, трепетало (делать что-л.)
Иилэҕэс көмүс иэмэҕин Икки тэргэн кулгааҕар Илибирэччи иилинэн кэбистэ. П. Ядрихинскай
Үрэххэ элээннии үүнэн турар хахыйахтар таба быатын бытырыыһын курдугунан илибирэччи таҥныбыт буоланнар, үөрэ-күлэ сэргэхтик тэлибирэһэллэр. Н. Тарабукин (тылб.)

аат. Соҕуруу үүнэр, үйэлээх, баараҕай көстүүлээх киил мас. ☉ Дуб
Түннүгүнэн көстөр баараҕай дууп лабаатыгар саһарбыт сэбирдэхтэр тэлибирэһэллэр. Е. Неймохов
Дууп Саха сиригэр буолуохтааҕар, чугаһынан да үүммэт мас. «Чолбон»
◊ Аал Дууп Мас көр Аал Луук Мас
Микиитэ, аҕыс салаалаах Аал Дууп Маска өйөнөн олорон, суор оҕото эрэйдээҕи имэрийэр. Амма Аччыгыйа. Дууп тыа (чараҥ) - дууп мас хойуутук үүммүт тыата, чараҥа (сөрүүн уонна күлүктээх). ☉ Дубрава (прохладная и тенистая). Дууп тыа быыһыгар сөрүүнэ үчүгэйиэн!

I
илибирээ диэнтэн холб. туһ. Оҕонньор сирэйэ мырдыстан барда, халтаһалара илибирэстилэр, көрбөт буолбут көмүскэлэриттэн бөдөҥ таммахтар мөлбөрүстүлэр. Амма Аччыгыйа
Ол боробуос богуоннарын кэннилэринэн Орунбаевтар илдьирийбит сонноро илибирэһэр. Эрилик Эристиин. Дороххой сэбирдэхтэр илибирэһэ хамсыыллар. А. Федоров
II
даҕ. Дьигиһийэн ылар, титирэс; тэлибирэс. ☉ Дрожащий, трепещущий, трясущийся
Үс үүт маҥан булгунньах Үрүт өттүгэр Үүнэн турар Илибирэс сэбирдэхтээх, Икки салаалаах Нуоҕай маҥан хатыҥ... П. Ойуунускай
Билиҥҥэ диэри бу баар курдук өйдүүбүн кыыс кытарбыт, кыбыстыбыт сирэйин, илибирэс итии тарбахтарын уонна ураты истигэн этин! Далан
Илибирэс сэбирдэхтээх күөх иирэлэр, уу ньуурун таас сиэркилэ оҥостоннор …… улуутуйан көстөллөр. В. Сыромятников

аат. Үксүн ойуулаах кэрэ дьүһүннээх тэрэгэр кынаттардаах, үрүмэччиттэн улахан сибэкки сүмэтин оборор көтөр үөн. ☉ Бабочка (крупная разновидность)
Лыахтар сибэкки сүмэтинэн аһылыктаналлар.  Лыах айаҕын уорганнара куруһуналыы эриллибит оборор хоботок көрүҥнээхтэр. Обороругар лыах хоботогун көннөрөн нектарник иһигэр киллэрэр. ББЕ З
Күөх хонууну үрдүнэн эҥин араас сонунтан сонун дьүһүннээх лыахтар …… тэлибирэһэ көтөллөр. Эрилик Эристиин
◊ Абааһы лыаҕа — боруҥуйга көтөр болоорхой лыах. ☉ Бражник (ночная бабочка). Ойуун лыаҕа кэпс. — үрүҥ лыах. ☉ Бабочка-белянка. Таҥара лыаҕа — толбоннордоох араҕастыҥы дьүһүннээх улахан лыах. ☉ Махаон
Тэппэй, …… хортууһун уста биэрэн, сибэккилэр ортолоругар таллаҥныы олорор таҥара лыаҕыгар үөмпүтүнэн барбыта. Далан
манс. лоарх

сыһ.
1. Биир тэҥник кэккэлэччи, сэлэлээн эбэтэр субуруччу. ☉ Друг за другом, в ряд, шеренгой
Алаас ортоку кырдалыгар арҕааттан илин элээннии чэчир анньыллыбыт. Р. Кулаковскай
Халтаҥ эҥээрдээх сахалыы дьогдьуурдаах, элээннии көмүс, муос тимэхтээх, оноото, кэннэ көмүс симэхтээх сукуна сон. БСИ ЛНКИСО-1994
Үрэххэ элээннии үүнэн турар хахыйахтар таба быатын бытырыыһын курдугунан илибирэччи таҥныбыт буоланнар, үөрэ-күлэ сэргэхтик тэлибирэһэллэр. Н. Тарабукин (тылб.)
2. Тугу эмэ тула, төгүрүччү. ☉ Вокруг кого-чего-л., окаймляя что-л. Дьон бары илии-илиилэриттэн сиэттиһэн, элээннии туран, ыллаан бараллар. Суорун Омоллоон
Сыанаҕа ыҥырыылаах ыһыах дьоно утуу-субуу мустан бараллар, икки аҥыы элээннии туран күн диэки хайыһаллар. К. Уткин

1. аат.
2. Туохха эмэ ыйанан эйэҥэлии сылдьар киэргэл. ☉ Небольшое подвесное украшение, подвеска
   Онтон былыргы тыллаах дьахтар ытарҕатын илбиргэһин курдук сэлибирии мөхсөр сэбирдэхтээх тэтиҥ мастар халыҥ балаһаларын уҥуордаата. Амма Аччыгыйа
   Иирэлэр сэбирдэхтэрэ илбиргэс курдук тэлибирэһэн көһүннүлэр. Эрилик Эристиин
   Маша иэдэһигэр кыһыл көмүс ытарҕатын илбиргэстэрэ дьиримнэһэ оонньоотулар. М. Доҕордуурап
3. көсп. Мас-от тыллан мутукчата, үнүгэһэ хойуутук сарбынньахтанан тахсыыта. ☉ Лес с яркой густой молодой порослью; сережки (соцветия мелких цветков) на деревьях
   Эҥэр хара тыабыт Илбиргэһин иилиннэ. Саха нар. ыр. II
   Кэрии тыа хара сарбынньах илбиргэһин быыһынан, отоҥҥо ытыллыбыт күөрчэх курдук, күдээригэс былыт быыһынан сайыҥҥы күн кытара киирэн эрэрэ көстөр. Күндэ
   Бу тумул барахсан ойуура сайын, илбиргэһин иилинэн киэргэннэҕинэ, үчүгэй да буолуоҕа. М. Доҕордуурап
4. даҕ. суолт.
5. Эйэҥэлии, тэлибирии турар (туох эмэ - үксүгэр сэбирдэх туһунан). ☉ Раскачивающийся быстро и легко, колышущийся; дрожащий (о листьях)
   Илинтэн тыалырда. Илбиргэс сэбирдэх Имиллэн сиккирии наскыйда. Күннүк Уурастыырап
6. Хойуу сарбынньах ойуулаах. ☉ Разукрашенный густым, зубчатым узором
   Таһырдьа туох барыйан турар барыта илбиргэс сэбирдэхтээх муус кырыанан чоҥкуччу кырыарбыт. В. Яковлев

аат.
1. Кыратык, иһиллэр-иһиллибэт гына саҥа таһааран саҥарыы, сибигинэйии (ким эмэ кулгааҕар). ☉ Тихий шёпот (в ухо кому-л.). Кулгааҕар кыыс сипсиэрэ минньигэстик илгийбитэ: «Үчүгэй дуо?» Далан
Чаара иэдэспэр ил биллэр сып-сылаас тыына, оҕолуу нарын сипсиэрэ уоскутара. «ХС»
△ Чэпчэки, сипсийэн эрэр курдук тыас. ☉ Лёгкий шелест, шорох
Сир ынчыгын курдук, нүһэр саҥа Сибэкки, сэбирдэх сипсиэригэр силбэстэ. С. Данилов
Махтанабын эһиэхэ, мааны хатыҥнарбар, Тэлибирэс сэбирдэххит сипсиэригэр. М. Ефимов
Киэһэнэн уу ньуура …… таала-талбаара иһийэн, иирэ талах сэмээр сипсиэрин, хойуу от суугун тыаһын иһиллиир. С. Федотов
2. көсп., поэт. Күүстээх тыал. ☉ Сильный ветер
Сэттэ түүннээх күн тухары сэллээбэккэ, сипсиэр түстэ. Күннүк Уурастыырап
Сиккиэр тыаллар түһэннэр, Сипсиэр, халарык балаһалар Синньигэс уулуссалар усталарынан Сиппийэ сотон аастылар. С. Васильев