даҕ. Тэппини көрбөт, киҥнээх, уордаах. ☉ Гневливый, вспыльчивый, раздражительный. Кыдан кыыстаах, уодан уоллаах суон эмээхсин баар үһү (тааб.: оһох, буруо, кыым)

ибили диэнтэн хат.- күүһүр
Ириэнэх маһы ибилитэ тэппитэ. П. Ойуунускай
Сис балык этин инчэҕэй туойдуу ибилитэ тутан биэр! И. Гоголев
Аабылааннары атахтарынан аймаатылар, Сыһыылары ибилитэ тэбистилэр. П. Ядрихинскай

көр күүгэннир
Кыраай майҕалартан, таас дьааҥылартан буордаах үрэх уулара …… күүгэннийбитинэн, солох курдук барылыччы тэппитинэн кутуллубуттар. П. Ойуунускай
[Абааһы уола] өрө эккирээн туран, өттүгүн охсунан кэбиһэн баран, …… Күөх баламах дьабадьыта Күүгэннийиэр диэри, …… Күтүр үлүгэрдик Күлэн күһүгүрэттэ. Күннүк Уурастыырап

чоочой I диэнтэн арыт
тыас туохт. Киэһэ ата ыран айаннаабат буолан, хааман эрэ чоочургуур буолла. Уустаах Избеков
Ааспыт уот сэрии миинэтэ Атаҕын быһа тэппитэ! Атастаар, ситэн ааһыахпын Атаҕым барбат — салҕалыыр… Чоочургуу хаамар да тыаһа Дууһабын ааларыарытар. М. Тимофеев

аат., кэпс. Сэнэрээт, буомба, кыранаата үлтү тэппитин үлтүркэйдэрэ, бытархайдара, кыырпахтара. ☉ Осколок (снаряда, бомбы, гранаты)
Кини [Күҥүл] фронтан улаханнык баас ылан кэлбит: өстөөх оскуолага агдатын курдаттыы тайан баран, сүрэҕин үөһэ көм этин дьөлөн, иһирдьэ киирэн хатанан хаалбыт. Суорун Омоллоон
Софрон ойоҕоһун оскуолак үлтү көтөн, тыҥатын таарыйбыт этэ. ССС
Пётр Павлов суолтан тэйээри сүүрэн эрдэҕинэ, буомба тыаһа барчаламмыта, оскуолак уҥа илиитин тоҕоноҕун таһынан дьөлө көппүтэ, иҥиирин быһа тэппитэ. «ХС»

сыһ. Биир тэҥ тэтимнээхтик, улаханнык битийэн. ☉ Издавая отрывистые глухие звуки «битирбитир»
Даайа сирэйэ иэдэстиин-кулгаахтыын итийбэхтээн кэлбитэ, сүрэҕэ хайдах эрэ олус күүскэ, битиргэччи тэппитэ. С. Никифоров
[Ат сүүрүүтүгэр] куоппут уол кыайбытын биллэрэн, саба охсуллубут флажок аттынан битиргэччи ойутан иһэн, кымньыылаах илиитин өрө уунан хонойдо. П. Аввакумов
Оппоос сүрэҕэ битиргэччи тэбиэлээтэ. В. Тарабукин

1. аат., түөлбэ. Таба туйаҕа хайыта баран ириҥэрэр ыарыыта. ☉ Болезнь, встречающаяся у оленей (копыто раскалывается и начинает гноиться), копытница
   Таба туйаҕа уһун ардахха илийэн кэбириир, ону тааска, даркыга быһыта тэппитэ хайыта баран ириҥэрэн куобай буолар. П. Егоров
2. даҕ. суолт. Туйаҕа хайыта баран ириҥэрбит (таба). ☉ Пораженный копытницей (об олене)
   Куобай табалары, атахсыттары эмиэ эмтииллэрэ. П. Егоров

туохт. Көтөн таҕыс, көһүн, таҕыс (туман, буруо, буор тустарынан). ☉ Клубиться (о тумане, дыме, пыли)
Ардах кэнниттэн дьааҥылар тараҕай сүүстэрэ күн уотугар сымнаан, тиритэн-хорутан, үрдүлэрэ күдэннирэн, оргууй буруолуу турбуттара. Н. Заболоцкай
Сүөдэр бүлүмүөт сүгэһэрдээх. Уҥа-хаҥас эргилиннэҕинэ, өрүскэ снаряд түһэн мууһу көҥү тэппитэ — сороҕо өссө да күдэннирэ сытар. Д. Кустуров

сыһ., поэт. Кылыс курдук сытыытык. ☉ Как острый нож, меч
Сыылкаҕа үүрүллэр элбэх дьон ынчыга Эн эдэр сүрэххин кылыстыы кэйэрэ. Эллэй
Кырбый аал кыйысхал үөһэнэн Кылыстыы кылбаҥнаан сүппүтэ. Сөҕүмэр айанын күүһүнэн Сүрэҕим киэн тутта тэппитэ. Күннүк Уурастыырап
Сырдык көмүллүбэтин иннигэр Сынтарыйбат кылааннаах Сытыы кылыстыы Кылбаҥныа суох бэйэм дуо? С. Васильев

даҕ. Кими эмэ куруук мөҕүттэ сылдьар (куһаҕан майгылаах киһини этэргэ). ☉ Ворчливый, брюзгливый (о человеке с дурным характером)
Бэйэтэ да аҕыйах саҥа лаах сордоох, киһилии кэпсэппэт: бордурҕас, мөҕүттүгэс. «ХС»
Бэйэ чиэһинэйэ суох кэмэлдьитэ, көмүскэс, онуоха эбии дьону мөҕүттүгэс быһыы, …… оҕо чиэһинэйэ суох быһыытын кистээн сылдьыы Сиилиннээх оҕолорун алдьархайга тэппитэ. ЧКС ОИиСТ