ж. тэрээһиннээх буолуу, тэриллиилээх буолуу; организованность действий үлэ-хамнас тэриллиилээх буолуута.

1. прич. от организовать; 2. прил. тэрээһиннээх, тэриллиилээх; организованная борьба тэрээһиннээх охсуһуу; в организованном порядке тэрээһиннээхтик.

тэрээ- һиннээхтик диэн курдук
1957 сыллаахха …… Саха литературатын уонна ускуустубатын күннэрин Москваҕа улахан тэрээһиннээхтик, тэриллиилээхтик ыытыы буолбута. «Чолбон»
Билигин ыһыыны үчүгэйдик көрүүгэ-харайыыга, үүнүү хомууругар кичэллээхтик бэлэмнэниигэ, ону үрдүк тэриллиилээхтик ыытыыга болҕомто бүтүннүү түмүллүөхтээх. Л. Брежнев (тылб.)

нареч. организованно; субботникка тэриллиилээхтик таҕыстыбыт на субботник мы вышли организованно.

туохт. Туох эмэ сөп буоларын туоһулаа, көрдөр. ☉ Утверждать, подтверждать
Уурааҕы бигэргэт. —Сенат норуот мунньаҕын дьүүлүгэр бэлэм уураахтары киллэрэрэ, олору мунньах мэлдьи кэриэтэ бигэргэтэрэ. КФП БАаДИ
Кырдьыга да, Неустроев тэрийбит куруһуогун оччотооҕу кэмҥэ биир бөдөҥ улахан тэриллиилээх куруһуок буолар диэн историктар саамай сөпкө бигэргэтэллэр. П. Филиппов

сыһ., кин.
1. Арахсыспакка сылдьар гына, кэлимник. ☉ Цельно, неделимо
Идейнэй-политическай үлэҕэ уонна сиэргэ-майгыга иитии боппуруостара …… биир сомоҕотук туруоруллуох тустаахтар. ПДИ КК
Айымньы туох да салбырҕаһа суох гына, барыта биир эт-хаан кэриэтэ сомоҕотук, ньыгыллык холбонон оҥоһуллуохтаах. ВГМ НСПТ
2. көсп. Хайдыһыыта, ыһыллаҕаһа суох буола ыга түмсүүлээхтик. ☉ Сплочённо, спаянно
Тэриллиилээх буолуу диэн биир сомоҕотук охсуһуу, биир сомоҕотук практикаҕа турунуу буолар. В. Ленин (тылб.)

аат. Бырабыыталыстыба уонна кини уорганнара баһылыктаах дойдуну салайар, экэниэмикэтин, социальнай структуратын харыстыыр политическай тэриллии уонна оннук политическай тэриллиилээх дойду. ☉ Государство
Көмүс үлэһиттэрин аһынан, таҥаһынан судаарыстыба хааччыйыахтааҕа кыаллыбакка, дьон-сэргэ хоргуйар уһукка тиийбит үһү. И. Никифоров
[Тима:] Дьоҥҥо, судаарыстыбаҕа туох да туһаны оҥорбокко сылдьаммын, бэлэми кэрбээччи, паразит буолуом кэриэтэ өлбүтүм ордук. Л. Габышев

аат.
1. ист. Өрөбөлүүссүйэ иннинээҕи Россияҕа ыам ыйын маҥнайгы күнүгэр оробуочайдар кистэлэҥ мунньахтара. ☉ Маёвка
«Бастакы тэриллиилээх мойуопка — ити улахан с и т и һ и и », — д и э н В л а д и м и р И л ь и ч х а йҕаата. И. Федосеев
Эспэдииссийэ үлэтигэр Верхоянскайга административнай сыылкаҕа кэлэн олорор Россияҕа аан маҥнайгы оробуочайдар мойуопкаларын тэрийбит Михаил Иванович Бруснев кыттыбыта. П. Филиппов
2. кэпс. Элбэх буолан тыаҕа, айылҕаҕа тахсан сынньаныы. ☉ Загородная прогулка, пикник
Устудьуоннар өрөбүл күн мунньустан тыаҕа мойуопкаҕа бардылар. Бөһүөлэк ыччаттара Ньукуола күн айылҕаҕа тахсан мойуопкаҕа сылдьааччылар.  Учууталлаах биэлсэр «мойуопка» диэн ааттаан оскуола оҕолорун тыаҕа-толооҥҥо таһааран оонньоттулар. Амма Аччыгыйа

аат.
1. Кыһаллан-мүһэллэн сүпсүгүрүү, түбүк. ☉ Суета (по какому-л. поводу); забота о ком-чем-л.
Бастаан Чоочону Тутар дьулҕаныгар, Мөлтөтөр мөккүөрүгэр Ситиһэр тирэҕэр сылдьыбытым. А. Софронов
Оҕонньор туох-ханнык иннинэ сиэнин аһатар дьулҕаныгар түспүтэ. И. Федосеев
Биһиги тохтуу да соруммакка, …… ааһа барар дьулҕаныгар түстүбүт. «ХС»
2. Быыска-арыкка баар буолбут иллэҥ түгэн (тугу эмэ оҥорорго наадалаах бириэмэ). ☉ Свободное, подходящее для каких-л. занятий время, передышка
Кинилэргэ [кымырдаҕастарга] атын дьулҕан суох буолла - туох да бокуойа суох, сымыыттарын ытыра-ытыра, уйаларын иһин диэки сосуһан бардылар. Суорун Омоллоон
Били дьон кинини кытта сэлэһэр дьулҕаннара суоҕа, аты сэтиилэнэ охсон бараннар, төттөрү тэбилиннэрэ турбуттара. И. Федосеев
3. Туохха эмэ умсугуйан туран тардыһыы, дьулуур. ☉ Настойчивое, упорное стремление к чему-л.
Айсан син биир сүөһү иитэр, от оттуур, мас мастыыр дьулҕана суох киһи буолан биэрбитэ. И. Федосеев
Оттон мин буоллахпына Ураты сонордоһуулаах, Эгэлгэ эккирэтиһиилээх …… Тэйэ сиртэн тэриллиилээх, Туспа дьулҕаннаах булчуппун. С. Зверев
Семен Петрович Данилов олоҕун уонна үлэтин сүрүн дьулҕана инникигэ, кэлэр кэскилгэ дьулуур этэ. СДТА

аат.
1. Туох эмэ туохтан хайдах холбонон-силбэнэн оҥоһуллубута, ис оҥоһуута. ☉ Строение, внутреннее устройство, структура чего-л.. Айымньы уус-уран тутула. Тыл грамматическай тутула
□ Сир ньуурун, ону тэҥэ сир хаҕын тутулун көрдөрөргө уонна быһаарарга геологическай чинчийиини ыыталлар. САИ ССРС ФГ
[Леонардо да Винчи] көтөрдөр көтүүлэрин кэтээн көрөрө, киһи хараҕын тутулун үөрэтэрэ. АЕВ ОҮИ
Миэтирикэ — хоһоон тутулун быраабылаларын систиэмэтэ. ВГМ НСПТ
2. Уопсастыба, судаарыстыба хайдах тэриллиилээҕэ, тэриллиитин сүнньэ. ☉ Система общественного, государственного устройства, строй общества
Ыраахтааҕы былааһын тутулун төрүт акылааттарын, баһылыктыыр кылаастар олохторун Л.Н. Толстой романыгар сытыытык кириитикэлээбитэ. Софр. Данилов
Биһиги Сахабыт сирэ бэйэтин тыатын хаһаайыстыбатын тутулунан туох-ханнык иннинэ сүөһү иитиитинэн дьарыктанар дойдунан көстөр. ГМФ ССССС
◊ Өй-санаа тутула — киһи бэйэтэ хайдах өйдүүрэ, атыттартан уратытык өйдөөһүнэ. ☉ Особенность, специфика мышления
Эн математик буолан төрөөбүт киһигин, өйүҥ-санааҥ тутула оннук. Н. Лугинов