дьүһ. туохт. Сапсыммакка эрэ наҕыллык тэлээрэ көт эбэтэр уу сүүрүгэр уйдаран холкутук айаннаа. ☉ Парить в воздухе или плавно двигаться по течению
[Элиэ] тиэтэйбэккэ, бэрт наҕыллык көтөн тэлбээрэр. И. Сосин
Сымнаҕас куба түүтэ хаар тэлбээрэн түһэрэ. С. Дадаскинов
[Балыктар] сүүрүк хоту тэлбээрэн иһэн, кутуруктарын лапчаанын кынат курдук тэрэтэн, туора салаллаллар. «ХС»

I
сулугураа I диэнтэн холб. туһ. [Куртуйахтар] бастарын сиргэ анньан, кынаттарын даллатан баран, оту-маһы быыһынан сырсан сулугураһаллар. ГНА ТС
II
сулугураа II диэнтэн холб. туһ. Төрдүөн ойон туран, үргүбүт көтөр курдук, хостон сулугураһан хааллылар. Л. Толстой (тылб.)
III
сулугур диэн курдук
Сулугурас боруобат быаларын Соҕотох илиитинэн Соҕостуу-соҕостуу Солбуйталыы тутта. С. Васильев
Кинилэр модун дууп, сулугурас көнө ясень, лабааларын тэрэппит липа, онтон да атын мастардаах аллея устун хааман испиттэрэ. И. Федосеев

аат.
1. Этин эбэтэр тириитин туһанаары айылҕаттан булан өлөрбүт кыыл, көтөр эбэтэр балык. ☉ То, что добыто на охоте, во время ловли, добыча
Боһомо бултан Улуу буур тайахтан ордук Ботуччу булду Булан көрбөтөҕүм. Саха фольк. Өлөрөн баран уоскуйан, Бултаабыт булкунан дуоһуйан, Кылаанын кылбата имэрийэҕин, Киистэтин кэрэтик тэрэтэҕин! П. Тобуруокап
Дьааҥы оройуонун балыксыттара өлгөм булт иһин …… күүстэрин уонна сатабылларын ууран туран охсуһаллар. И. Данилов
Булдун былдьаппыт кыырт көҥөөн охсуһуох курдук дьаныардаахтык тыытыргыы-тыытыргыы миигин эргийэ сылдьыбыта. Суорун Омоллоон
△ Булан өлөрдөххө этэ эбэтэр тириитэ туһаныллар кыыл, көтөр. ☉ Звери и птицы, на которых охотятся ради их мяса или меха, дичь
Быйыл тыа булда, ордук тииҥ, бэркэ үөскээбит. Софр. Данилов
Бука, улахан булт — эһэ, тайах да баара буолуо. Далан
Билигин бу үтүө түгэҥҥэ Мин саҕа дьоллооҕу булбаккын, Булт суолун күннүктээн ирдииргэ Миигин ылбычча куоппаккын. П. Тобуруокап
2. Этин эбэтэр тириитин туһанаары кыылы, көтөрү эбэтэр балыгы айылҕаттан булан өлөрүү; бултааһын. ☉ Добывание диких зверей, птиц или рыбы с целью использования их мяса в пищу или ради меха, охота, лов, промысел. Тыа булда. Балык булда
□ Холкуос сүрүн дьарыга — сүөһү иитиитэ уонна булт. Н. Заболоцкай
Кини кыра сааһыттан булка үөрэммитэ: туһахтыыра, айалыыра, кэнники сааланара. Суорун Омоллоон
Булдунан иитиллэн олорор биир эбээн ыалын тордоҕун иһэ. Болот Боотур
3. көсп., кэпс. Туох эмэ булт кэриэтэ көстүбүт. ☉ То, что добыто или захвачено путем усилий, добыча (напр., о «языке», взятом разведчиками)
«Булпут үчүгэй, майор эбит», — диэтэ Шагуров. Т. Сметанин
◊ Булкун тутума — булкун кыайан өлөрбөт, куоттарымтыа буол (урукку итэҕэл өйдөбүлүнэн, туох эмэ «киртэн» кэхтэн — булт тэрилин туһунан). ☉ Утрачивать меткость, ловкость в охоте (по народным представлениям якутов, в результате осквернения чем-л. охотничьей снасти, оружия)
Ити бултуур сэби дьахтар атыллаатаҕына, булдун туппат диэни истибэккин дуо? Амма Аччыгыйа

аат.
1. Кыл, түү сүүмэҕэ синньигэс ук төбөтүгэр дьөрбөлүү баайыллыбыта (тугу эмэ уруһууйдуурга, кыраасканан, лааҕынан соторго тутлар). ☉ Кисть (для рисования, малярная)
Аянитов …… киистэтин уһугар тус-туспа кырааскалары биһэн ыла-ыла булкуйбахтаата. Софр. Данилов
Ханна эмит баран кэллэҕинэ, кэһиитин үчүгэй кырааска, киистэ аҕалара. Н. Лугинов
2. Сабы, чараас тирии, сарыы кырадаһынын, сиэли холбуу тутан, үөһэнэн бобо баайан оҥоһуллар киэргэл. ☉ Бахрома, кисть (украшение)
Киистэлээх нагаайка кымньыыны уҥа илиитин бэгэччэгэр иилиммит …… киһи бараах аанын тэлэйэн, иһирдьэ көтөн түһэр. Н. Якутскай
Сэттэ сиринэн киистэлээх Ситии дьүккэ саламаны Уһаты ыйаан кэбиспиттэр. С. Зверев
Маҥан, хара сиэли холбоон хас да киистэ оҥороннор, киистэлэр төрдүлэригэр эҥин араас дьүһүннээх оҕуруолары …… хам тигэн киэргэтэллэр. ПСН УТС
3. Бурдукка уонна сорох оттор төбөлөрүгэр баар кыл курдук уһун синньигэс утахтар. ☉ Ость на колосе у злаков и у нек-рых трав
Үрүйэтэ …… таҥнары куоҕаспыт хойуу киистэлээх уһун дороххой от кытыллардаах …… маар сир буолан барда. Амма Аччыгыйа
Аһыҥаттан орпут бурдук тобоҕун биһиги, оҕолор, биирдии киистэнэн хомуйарбыт. Далан
Бурдук, будьуруйа буһан, кыһыл көмүс кырымахтаах киистэтинэн күн анныгар көөчүктэннэ. М. Доҕордуурап
4. бот. Сорох үүнээйигэ баар биир сиртэн үүнэн тахсыбыт бөлөх сибэккилэр; маннык сибэкки аһа. ☉ Разветвленное соцветие; кисть, гроздь
[Гречиха] сибэккилэрэ киистэ дэнээччи бөлөх сибэккилэри үөскэтэллэр. ХКА
Үүнээйиттэн бастакы сибэккилээх киистэтин анныгар баар …… хоннох лабааларын үргээн ылыллыахтаах. КЮС ОАҮүА
Тыраахтар бүтүннүү рябина буспут киистэлэринэн киэргэтиллибит этэ. Г. Николаева (тылб.)
5. Кыыс кэтэҕэр быанан баайыллар, суһуоҕун устун субуруччу түһэр, бэйэбэйэтигэр икки-үс эрээт оҕуруонан тиһиллибит, үксүгэр үс кэккэ чараас тимир киэргэл (төбөтүгэр кыра төкүнүк тимиргэ уһун сап салбырҕас баайыллар). ☉ Косоплетка (украшение девичьих кос из трапециевидных металлических пластин, к-рые прицепляются подвесками из бисера
На конце прикрепляются полукруглые металлические чашечки с кистями из ниток. Косоплетка привязывается тесемкой под затылком). Кыыс оҕо барахсан аҕыс салаалаах өрүүлээх суһуоҕа аҕараабат-айгыраабат киистэтинэн оонньоото. П. Ойуунускай
Уһун, хойуу суһуоҕун киистэлэрэ синньигэс биилигэр тиийэ сыыйыллан түспүттэр. Н. Заболоцкай
[Кыргыттар] кэннилэригэр салбырҕастаах суһуох киистэлэрэ намылыһа субуспуттар. К. Уткин
6. зоол. Сорох кыыл кулгааҕар (хол., бэдэргэ, тииҥҥэ) биир сиртэн чөмөхтүү үүнэн тахсыбыт уһун түү. ☉ Пучок длинных волос на ушах у нек-рых зверей (напр., у росомахи, белки)
Уһуктаах кулгаахтаах, кулгааҕыгар хара киистэлэрдээх, мытыгыр сирэйдээх кыыл аргыый аҕай тыаһа суох быган кэлбитэ. Далан
Өлөрөн бараҥҥын уоскуйан, Бултаабыт булкунан дуоһуйан, Кылаанын кылбата имэрийэҕин, Киистэтин кэрэтик тэрэтэҕин. П. Тобуруокап
Тииҥ түүтэ-өҥө сиппитин кулгааҕын киистэтэ төһө сиппититтэн көрөн билэллэр. Булчуттарга к.
7. көсп., үрд. Мутукча; мас тыллыбыт, көҕөрбүт лабаата. ☉ Свежая лиственничная хвоя; распустившаяся зелень дерева
Кэҥкэмэлээх киҥкил хара тыа, Киис кыыл кутуругун Кэдирги туппут курдук, Киистэ анньан киэркэйдэ. Өксөкүлээх Өлөксөй
Мутук, лабаа иилиннэ Мотуок солко киистэтин. С. Васильев
Тиит лабаалара ыараан намылыспыттар, күөх киистэлэрэ көп түүлээх бытырыыс курдуктар. Н. Түгүнүүрэп
◊ Киистэ лапчааннаахтар (киистэ лапчааннаах балыктар) зоол. — муораҕа уонна тууһа суох ууга үөскээн сылдьыбыт балык этэрээтэ (билигин Африка биэрэгэр соҕотох балык — латимерия — ордон хаалбыт). ☉ Кистеперые (рыбы)
Бары атын киистэ лапчааннаахтар сэттэ уон-сүүс мөлүйүөн сыл анараа өттүгэр өлөн бараммыттара. ББЕ З
Киистэ лапчааннаах балыктар пааралыы лапчааннарын дьардьаматын уонна быччыҥнарын оҥоһуулара сир үрдүнээҕи тоноҕостоох харамайдар атахтарын оҥоһуутугар олус маарынныыллар. ББЕ З