и. д. от тэҥнэс =; кинилэр тэҥнэһиигэ сөбүлэстилэр они согласились на ничью (напр. о шахматистах); тэҥнэһии бэлиэтэ мат. знак равенства.

равняться на кого-что-л., с кем-чем-л.; производство бастыҥнарыгар тэҥнэс = равняться на передовиков производства; кинилэр сырсан тэҥнэстилэр они закончили бег одновременно; кинилэр саахыматтаан тэҥнэстилэр они сыграли в шахматы вничью.

1) выравнивать, подравнивать; суолу тэҥнээ = выровнять дорогу; 2) сравнивать, сличать, сверять, сопоставлять; тылы тылга тэҥнээ сравни одно слово с другим; туоһулар көрдөрүүлэрин тэҥнээ = сопоставить показания свидетелей; боротокуол куоппуйатын дьиҥнээҕин кытта тэҥнээ = сличить копию протокола с подлинником # атаххын тэҥнээ = протянуть ноги (умереть).

1. тэҥнэс диэнтэн хай. аата. [Балыксыт оҕонньор:] Бу биһиги, дьон кырата-кыаммата, …… тэҥнэһии кэлбитин, олох уларыйбытын тугунан билиэхпитий? П. Ойуунускай
   Бу күнү [кулун тутар сүүрбэ биир күнүн] күн сааскы тэҥнэһиитэ диэн ааттыыллар. МНА ФГ
2. матем. Икки кэриҥ суолталарынан тэбис-тэҥ буолуулара. ☉ Соотношение между величинами, показывающее, что одна величина равна другой, равенство
   Икки сыһыан тэҥнэһиитэ пропорция диэн ааттанар. АТП ОАаММӨС
   Тэҥнэбили оҥоруу диэн биллибэт чыыһыла тэҥнэбили сөптөөх тэҥнэһиигэ кубулутар суолталарын барытын булуу. БАН А
   Буукубанан бэлиэтэммит биллибэт чыыһылалаах тэҥнэһии тэҥнэбил диэн ааттанар. БАН А
3. спорт. Күрэхтэһии түмүгүнэн, кыайыылаах сатаан быһаарыллыбакка, тэҥ тэҥҥэ буолан тахсыы. ☉ Исход игры, при котором не выигрывает ни одна сторона, ничья
   Иккиэммит соруга судургу этэ. Кини сүүйүүгэ, мин — тэҥнэһиигэ оонньооһун. НСС ОоО
   Тэҥнэстибит. Ити эрээри миэхэ кыайыыга тэҥнээх тэҥнэһии. СМН ТС
   Өскөтүн партнёрдартан хайалара да утарылаһааччытын хоруолугар кыайан маат биэрбэтэҕинэ, партияҕа тэҥнэһии буолар. ПВН СБК

1. тэҥнээ 1 диэнтэн холб. туһ. Кинини [Симоны] уһун кыргыттар өрүү элэктиир буолаллара, тэҥнэһэ сатаан сордууллара, бииргэ кэккэлэһэ хаамсан муҥнууллара. Л. Попов
2. Кими, тугу эмэ кытта тэҥ, майгыннаһар буол, кимиэхэ, туохха эмэ тэҥнээх буол. ☉ Быть равным кому-чему-л. по какому-л. признаку, качеству
   Эр киһи да, дьахтар да бырааптара тэҥнэһиэх тустаахтар. П. Ойуунускай
   Олоҕум биир күнэ дьиктини арыйыынан Саатар биир сылга тэҥнэһиэх тустаах. И. Гоголев
   Мэлгэйбээт ойууҥҥа баайынан тэҥнэһэр биир да киһи суох. С. Курилов (тылб.)
3. Кими эмэ батыһан, үтүктэн, киниэхэ тэҥ буола сатаа, киниэхэ тэҥнээх курдук санан. ☉ Следовать чьему-л. примеру, равняться на кого-л., по кому-л., стремиться быть ровней кому-л.
   Киһи киһиэхэ тэҥнэспэт, сүөһү сүөһүгэ тэҥнэспэт (өс хоһ.). [Маня:] Урут бэйэҕин сэнэнэ, атын дьонтон итэҕэс курдук санана сылдьан, ол дьону кытта тэҥнэһэн хаалар саҕа туох үчүгэй баар буолуой. С. Ефремов
   Киһи аймах улууларын кытта тэҥнэһэн, бэйэбитин хайгыырбыт туох куһаҕаннаах буолуой. БВВ ӨУоӨ
4. Кими, тугу эмэ кытта түргэҥҥинэн тэҥ буол. ☉ При ходьбе, беге, движении оказаться наравне, поравняться с кемчем-л. [Катер] сороҕор өрүс сүүрүгүн кытта тэҥнэһэн, баайыллыбыт курдук биир сиргэ лаҕыйа турар. Н. Якутскай
   [Сылгылар] чиччигинии мөхсө иһэн Биэтэҕэ тэҥнэһэллэр. С. Данилов
   Кини иннилээн иһэн Тэҥнэһэн турда. Баал Хабырыыс
5. спорт. Кимниин эмэ күрэхтэһэн, тэҥ тэҥҥэ буолан таҕыс (хол., очукуоҕунан). ☉ Соревнуясь с кем-л., сравняться, сыграть вничью (напр., по количеству очков)
   Сорох ардыгар мэлдьи шаҕы биэрэн да тэҥнэһиэххэ сөп. ПВН СБК
   Үрүҥнэр тэҥнэһиэхтэрин баҕарбаттар. КА СОоО II-III
   Аҕыс көрсүһүүгэ түөрдүгэр кыайан, иккитигэр тэҥнэһэн дьоһуннаах кыайыыны ситистэ. «ЭК»
   ♦ Киһи тэҥнэспэт <киһитэ> — тугунан эмэ атын дьонтон чорбойбут, уһулуччу буолбут. ☉ Не имеющий себе равных, выдающийся в чём-л.
   Дэбигис эр да киһи тэҥнэспэт кыайыылаах-хотуулаах үлэһит. Н. Лугинов
   [Биэлэйдэр] уоруйахтара-талаанньыттара киһи тэҥнэспэт баҕайылара. М. Доҕордуурап. Сирэйбит тэҥнэспит (тэҥнэһиэ) көр сирэй. Олус киэбиримэ, эн да биһикки сирэйбит тэҥнэһиэ

туохт.
1. Кими, тугу эмэ сэргэ тутан майгыннаһар эбэтэр уратылаһар өрүттэрин быһаар; туохтары эмэ бэрэбиэркэлээн тэҥнэрин, уратыларын бул. ☉ Устанавливать черты сходства или различия, сравнивать, сопоставлять когочто-л.; сопоставлять одно с другим для проверки, сличать, сверять
Мунньахпыт итинтэн сылтаан уруккуну билиҥҥи сайдыыга тэҥнээн көрөн бэртээхэй кэпсэтиинэн түмүктэммитэ. Н. Лугинов
Өрүс уҥуор баар өстөөх оборонатын бүнүөкүлүнэн, стереотрубанан көрөкөрө, хаартаҕа тэҥниибит. Т. Сметанин
Үөрэнээччи уруокка көхтөөхтүк кыттан, ыйытан, мөккүһэн, дакаастаан, тэҥнээн, сөптөөх түмүккэ бэйэтэ тиийэ үөрэнэр. КИИ МКТТҮө
2. Тугу эмэ атын тугу эмэ кытта тэҥ буоларын курдук оҥор; кими, тугу эмэ туохха эмэ холоо, майгыннат. ☉ Сделать что-л. равным, одинаковым с чем-л., уравнивать в чём-л.; образно уподоблять, сравнивать кого-что-л. с чем-л.
Кыыс оҕону …… ханнык баҕарар омук күҥҥэ тэҥниир, сибэккигэ, кубаҕа, кыталыкка, күөрэгэйгэ холоон хоһуйар. Суорун Омоллоон
Киһини күндү тааска эбэтэр өстүөкүлэҕэ тэҥниир түктэри. Н. Лугинов
Ыстыыкка тэҥниирбит ырыаны Сэриилээх, буурҕалаах ыар дьылга... Баал Хабырыыс
[Настаа:] Аан бастаан дьахтар быраабын тэҥниэххэ, дьахтары үөрэтиэххэ. «ХС»
Ыйааһыны тэҥнииргэ ыйааһын атын чааскытыгар кыра киирэлэри уурарга тиийиллэр. ПАВ Ф-6
3. Тугу эмэ көннөрөн, дэхсилээн тэҥ ньуурдаах гына оҥор. ☉ Делать ровным, выравнивать, сглаживать что-л. Охсуох иннинэ хотууру, кылаанын тэҥнээри, хататтыыр ордук. ПАЕ ОСС
Оҥхойо, дьаамата суох буолар гына сири тэҥнээн бэриллиэхтээх. ЧМА МУХСҮү
♦ Атаҕын тэҥнээ көр атах
Бандьыыттары бэйэлэрин атахтарын тэҥниэххэ. Атаҕын тэҥнээбит көр атах. Кырдьыга, атаҕын тэҥниэх киһини сарсыҥҥытыгар луохтуур кэлэн өрүһүйдэ. Суорун Омоллоон
Киһитэ күнүскэ тиийбэккэ атаҕын тэҥнээбит. Далан. Сири кытта тэҥнээбит калька. — тугу эмэ туох да хаалбат гына имири эс, урусхаллаа, суох оҥор. ☉ Сровнять что-л. с землёй
Аҕал миэхэ тааҥката — Аҕал ыстаал хахайда — Сидьиҥ ньиэмэс кириэппэһин Сири кытта тэҥниэхпин! Күннүк Уурастыырап
[Римляннар] Коринф куораты урусхаллаан сири кытта тэҥнээбиттэрэ. КФП БАаДИ
◊ Тэҥнээн көрүү көр көрүү
Үгэҕэ тэҥнээн көрүү, кэпсэтии, сүөргү майгы, көр-күлүү үгүс буолааччы. ВГМ НСПТ