I густой, дремучий лес, чаща (обычно над рекой); түбэ ойуур лесная чаща; түбэ тыа густой лес.
II : түбэ биллибэт неопределённый; до конца не выясненный; түбэ биллибэт дьыала до конца не выясненный вопрос.

I под р. глухому отрывистому звуку выстрела; тыаҕа саа тыаһа түп гынна в лесу раздался глухой выстрел.
II покой, спокойствие; утуйар уу түбүн билбэккэ үлэлээтэ он работал, не зная покоя и сна.

аат.
1. Өрүс тоҕойдорун икки ардыларынааҕы тыа, ойуур. ☉ Лесной массив между изгибами, извилинами рек
[Дьөгүөркэ] Ойуур тыабыт кэрэтин Олус сөхтө-махтайда, Түбэ тэҥкэ тииттэрин Үрдүгүттэн дьулайда. М. Ефимов
Үөтүнэн саба үүммүт түбэни туорааттарын кытта үрдүк сир буолла. В. Миронов
△ Хайа быыһыгар баар, тыалтан хаххалаах сир. ☉ Место, защищённое от ветра горным массивом
Тыалы хаххалыыр, күн уотун тэйитэр үрдүк туруору таас эниэтин анныгар, үрэх кытыытыгар үрдүк сылаас буордаах сири бу дойдуга түбэ диэн ааттыыллар. «ХС»
2. Дьон туспа түөлбэлээн олохсуйан олорор сирэ, түөлбэ; хайа эмэ туспа сир-уот. ☉ Отдельная местность, отдельный населённый участок по отношению к другим
Тус-туспа улуу түбэлэр кырдьаҕастара Оо, олус да холкулар, оҕонньоттор. С. Данилов
Манна сүүрбэһис сыллардаахха бу түбэ баайа Өлөксөндөрүөп тыһыынчанан сүөһүнү иитэн олорбута үһү. В. Титов
Киһи-сүөһү төрүөҕэ тахсарыгар анаан айыллыбыт үтүө түбэ диэн бу Одуну сирэ буолуо. Г. Нынныырап. Төрөөбүт түбэбитигэр тардыллыбыт түһүлгэ дьэ ити курдук ситиһиилээхтик түмүктэннэ. «ХС»
3. кэпс. Киинтэн ыраах сытар уһук, түҥкэтэх сир. ☉ Захолустье, глушь, отдалённая от центра местность
Өлүөнэҕэ көмүс оробуочайдарын ытыалааһын туһунан ынырык сурах бэл Бүлүү түҥкэтэх түбэтигэр тиийэ иһиллибитэ. И. Гоголев
Ганя Герасимов бу уһук, түҥкэтэх түбэҕэ кэлэн, олоҕу саҥалыы тэрийэн эрэрэ бэйэтэ туспа улахан ситиһии буолар. В. Титов
Амма икки Чэппиэдэй икки ардыгар тумустаан киирбит сис эбит, түбэ. «ХС»
тюрк. төбе, түпе

тыаһы үт. т. Ыраахтан иһиллэр, бүтэҥи саа тыаһа. ☉ Подражание глухому отрывистому звуку выстрела. Ыраах саа тыаһа «түп» тыаһаата
ср. кирг. түп ‘подражание глухому отдалённому, отрывистому звуку’

биирдэм тыас туохт. Бүтэҥитик биирдэ эһин, онно маарынныырдык тыаһаа. ☉ Произвести глухой выстрел или похожий на это звук
Саа тыаһа бүтэҥи соҕустук түп гыммытын Дайыыла иһиттэ. М. Доҕордуурап
Ардырҕай кэннинэн хааман иһэн, улахан хааһаҕын түп гына тэбэн кэбистэ. А. Сыромятникова

Даҕааһын уонна сыһыат күүһүрдэр эбиискэтэ, тү- диэн саҕаланар олохторго сыстар: түп-түргэнник, түптүбүргэс. ☉ Препозитивная усилительная частица прилагательного и наречия, присоединяемая к основам, начинающимся на тү-: түп-түргэнник ‘очень скоро, мгновенно’, түп-түбүргэс ‘очень частый, непрерывный’. Түп-түргэнник кэлэ оҕус
□ Саа тыаһа түп-түбүргэс буола түспүтэ. Болот Боотур
ср. др.-тюрк., кирг. түп- ‘усиление к основам, начинающимся на тү-’

түбэ-таба биллибэт – туга-ханныга биллибэт; быһаарылла илик. ☉ Неопределённый; до конца не выясненный. Түбэ-таба биллибэт дьыала быһыылаах
ср. др.-тюрк. түп ‘дно, основание; корень; основа, сущность’