чолой диэнтэн арыт
көстүү. [Түлүөн] утуйбут курдук саҥа нухарыйан иһэн, өрө чололдьуйан, тулатын көрүнэр. И. Федосеев

даҕ. Кылгас, уһуга суох, мултугур быһыылаах. ☉ Короткий, закруглённый на конце, затупленный
[Муо ра ынаҕа] түлүөн курдук мултугур төбөлөөх, икки лабычааннарга майгынныыр арсыыҥҥа тиийбэт уһун икки кылгас мултурхай атахтардаах. ГКН МҮАа

1. аат. Түлүөн бииһигэр киирсэр үүтүнэн иитиллээччи. ☉ Нерпа
   Чуумпура түстэҕинэ, Нуһараҥ кэллэҕинэ — Үрүҥ эһэлэр быгыалыыллар, Үнэр ньиэрпэлэр быардыыллар. Күннүк Уурастыырап
   Оттон муора булдунан иитиллэн олорооччулара …… киит, морж, түлүөн, ньиэрпэ ырыаҕа-номоххо киирэллэр, остуоруйа сүрүн персонажтара буолаллар. КНЗ СПДьНь
   Быйыл муораҕа сааспыт хойутаата ээ, тоҕо эрэ арыыларга ньиэрпэ үөрдээн эрэр бэлиэр. Ч. Айтматов (тылб.)
2. даҕ. суолт. Ньиэрпэ тириититтэн тигиллибит; ньиэрпэҕэ киирсэр. ☉ Сшитый из шкур нерпы; из класса нерповых. Ньиэрпэ саҕынньах. Ньиэрпэ бэргэһэ
   □ [Үрүҥ эһэ оҕото] Үргүүк ньиэрпэ үөрүгэр Үөмэн бултуу үөрэнэр, Иитиллибит ыырыттан Ийэтиттэн ырааппат. А. Кондратьев
   Хойут мин бу муора хахайдара диэн ньиэрпэ боруодатыгар киирэр, букатын куттала суох кыылларын билбитим. Р. Стивенсон (тылб.)

аат. Килбэлдьигэс хара түүлээх, кулгаахтаах түлүөннэргэ киирсэр лапчаан атахтаах үүтүнэн иитиллэр муора кыыла. ☉ Котик (морское ластоногое млекопитающее семейства ушастых тюленей)
Дьабака бэргэһэ кэннин, сон саҕатын былыр буотака тириитинэн тигэллэр. ПЭК СЯЯ
Тириини сиир үөн уонна көйүүр ордук элбэхтик сииктээх тириини, аҕыйахтык имитиллибит (аһытан таҥастаммыт) тириини буортулууллар. Оттон хара анилинынан буотака курдук кырааскаламмыт тириини дэҥ кэриэтэ буортулуур. ТИиС
эвенк. мутэка

көр куйбаҥнаа
Күөрт ыт …… Үүйэни билэн, эмискэ ах бараат, кутуруга куймаҥныы-куймаҥныы, оттоох кыбыы диэки төттөрү хаампыта. Л. Попов. [Тимэх балык] уһун бэйэтинэн куймаҥнаан, аквариум истиэнэлэрин кырыйа устар. ДьДьДь
Саа тыаһа иһиллибитигэр биир түлүөн хаарга төттөрү эргиллээт сүрдээх түргэнник эриэн үөннүү куймаҥныы-куймаҥныы куоппута. ДӨАҮөКТ

аат. Балык уонна муора кыыллара ууга хамсыылларыгар туһанар сарайар да, кумуйар да курдук оҥоһуулаах хатыы быһыылаах салбахтара. ☉ Плавник. Алыһар лапчааннара. Собо кутуругун лапчаана. Дельфин лапчааннара
◊ Лапчаан атахтаахтар зоол. — ууга олохтоох лапчаан курдук салбах атахтардаах үүтүнэн иитээччилэр этэрээттэрэ. ☉ Отряд ластоногих
Лапчаан атахтаах тар (түлүөннэр, моржалар, муора котиктара о. д. а.) олохторун үгүс өттүн ууга атаараллар. ББЕ З
ср. эвенк. лапча ‘хвостовой плавник рыб’

1. даҕ. Көрсүө, наҕыл; албыннаһары, табан кэпсэтэри, сатыыр. ☉ Тихий, спокойный; умеющий хитрить, плутоватый
   Пётр Васильевич хас биирдии тылын кичэйэн лоп бааччы саҥарара, сымнаҕас баҕайынан имэрийэрдии көрбүт олус ньуолбар быһыылааҕа. Н. Лугинов
   Айдаан, түлүөн буоллаҕына Аска-үөлгэ тиксээри, Ньуолбар саһыл, бука, дьэ Чуҥнаан, кэтээн эрдэҕэ. Күннүк Уурастыырап
   «Айылҕаттан тэйбит дьоннор ириэнэх хаана суохтар, халыҥ тириилээх, ыарыһах, албын, ньуолбар буолаллар», — дии-дии оҕонньор мичээрдээн кэбистэ. И. Гоголев
   Кини [кинээс] эбирдээх сирэйдээх, уҥуоҕунан орто, ньуолбар, оҕуруктаах өйдөөх, куруук күлэн быычыгырыы сылдьар, биэс уончалаах киһи. М. Доҕордуурап
2. аат суолт. Албын, чиэһинэйэ суох быһыы. ☉ Хитрость, плутовство, изворотливость
   Чаров, тордуохтаһартан чугуйан, ньуолбарыгар түстэ. Р. Баҕатаайыскай
   Мөрүөн Саабыс, ньуолбарыҥ, киитэрэйиҥ бэрт. «ХС»