Якутские буквы:

Якутский → Русский

түүллээх

разг. способный видеть "вещие" сны.

Якутский → Якутский

түүллээх

аат., кэпс. Туох буолуоҕун эрдэттэн түһээн көрөр, түүлүнэн билгэлээн инникини эрдэттэн таайар киһи. ☉ Человек, способный видеть вещие сны, сновидец
[Түүллээхтэргэ биллибит хаар маҥан баттахтаах эмээхсин:] «Мин уубун хамсаппатын. Ийэ уубун хамсаттаҕына, бэйэтэ бэйэтиттэн кэмсиниэҕэ», — диэн [кинээскэ] илдьиттээбит. Багдарыын Сүлбэ
Аны тугу да итэҕэйбэтэхпит иһин, биттээх биттэниитэ, түүллээх түһээһинэ былыр-былыргыттан баар суол быһыылаах. Н. Босиков

түүллээх-биттээх

  1. даҕ. Түһээн, биттэнэн инникини билэр, билгэлиир идэлээх (киһи). ☉ (Человек,) предугадывающий что-л. по сну, по каким-л. приметам
    Сыҕаайап кинээс, Суор ойуун, хас да бэрт түүллээх-биттээх оҕонньоттор «Умайар уот кураан кэллэ, өлүү буолла» диэн билгэлииллэр. Амма Аччыгыйа
  2. аат суолт. Түһээн, биттэнэн инникини билэр, билгэлиир идэлээх киһи, көрбүөччү (үксүгэр э. ахс. тут-лар). ☉ Тот, кто может провидеть по сну и приметам, провидец (обычно употр. во мн
    ч.). Бэрт үгүс кыра ойууттар, түүллээхтэр-биттээхтэр, көрбүөччүлэр бааллар. Амма Аччыгыйа
    Күндүлү көһөрүү табыллыбатаҕын түүллээхтэр-биттээхтэр туспа быһаарбыттара. Күннүк Уурастыырап

Еще переводы:

испиэскэлээх

испиэскэлээх (Якутский → Якутский)

даҕ.
1. Иһигэр испиэскэ баар, иһигэр испиэскэ иҥмит. ☉ Содержащий известь. Испиэскэлээх боруодалар хостоноллор
2. Испиэскэнэн сотуллубут, испиэскэлэммит. ☉ Побеленный известью
Испиэскэлээх ыраас хос. С. Ефремов
Арай онтон ымыттыбаттар Үрүҥ субалаах даачалар - Испиэскэлээх эркиннэрэ, Маҥан түүллээх түннүктэрэ. Р. Баҕатаайыскай

көрбүөччү

көрбүөччү (Якутский → Якутский)

аат., итэҕ. Инникини эрдэттэн билэр дьоҕурдаах киһи. ☉ Человек, способный предвидеть будущее, провидец
Бэрт үгүс кыра ойууттар, түүллээхтэр-биттээхтэр, көрбүөччүлэр бааллар. Амма Аччыгыйа
Көстүбэти көрөр күүстээх көрбүөччү буолуохтааххын. С. Данилов
Инникини тымтыктанан көрүү саамай тарҕаммыт оскуолатынан ойууттар, удаҕаттар, көрбүөччүлэр билгэлээһиннэрэ этэ. РИН СЛ-8
ср. др.-тюрк. көрүмчү ‘провидец’

өмүрэх

өмүрэх (Якутский → Якутский)

аат. Соһуччу саҥаны, тыаһы, хамсаныыны үтүктэ охсор ньиэрбэ ыарыһах киһи (үксүгэр эмээхсин). ☉ Больной человек (обычно старуха), страдающий имеряченьем, эхоламией
Онтон ыла уол сүрэх ыарыы, соторусотору бопторон уҥар, туох да дэҥи истибэт өмүрэх буолар. Болот Боотур
Ойууннартан ураты көннөрү мэнэриктэр, өмүрэхтэр, ичээннэр, көрбүөччүлэр, түүллээхтэр-биттээхтэр тобус-толорулар. И. Гоголев
△ Соһуйумтуо киһи, күүскэ соһуйар киһи. ☉ Человек, склонный пугаться. Кырдьар сааспар өмүрэх буоллум

үөһэттэн

үөһэттэн (Якутский → Якутский)

сыһ. Үөһэ диэкиттэн, туох эмэ үрдүттэн. ☉ Сверху, с высоты. Туох эрэ үөһэттэн түстэ
□ [Оҕолор] үөһэттэн эһэ нэмирийэн иһэрин эмискэ көрө түспүттэрэ. Суорун Омоллоон
Үөһэттэн Кавказ Өҥөйөн турар. Аллара муора Аймана сытар. Күннүк Уурастыырап
Минньигэс да ырыа Үөһэттэн кутуллар, Оо, кэрэ да санаа Сүрэхпэр уһуктар. П. Тобуруокап
♦ Үөһэттэн айдарыылаах — үөһээҥҥи айыылартан, үөһээ дойдуттан ситимнээх. ☉ Имеющий особый дар свыше
Иччилээх түүллээх дьон үөһэттэн айдарыылаах буолаллар эбит. БРИ ТТ

ыйаахтаах

ыйаахтаах (Якутский → Якутский)

I
даҕ., итэҕ. Үөһээттэн айдарыылаах, Дьылҕа Тойон Хаантан оҥоһуулаах, аналлаах. ☉ Имеющий предназначение, предопределение, предписание (от божеств)
Дьылҕаттан ыйаахтаах этим. ПЭК СЯЯ
Мин даҕаны Одун биистэн оҥоруулаах, Чыҥыс Хаантан ыйаахтаах киһибин. Ньургун Боотур
Дьылҕа Хаантан ыйаахтаах булчут үһү. Амма Аччыгыйа
Иччилээх түүллээх дьон айылҕаттан айдарыылаах, үөһээттэн ыйаахтаах буолаллар эбит. БРИ ТТ
II
даҕ. Атын буолбатах, дьиҥнээх. ☉ Подлинный, настоящий, законный. Миигин оҕо эрдэхпиттэн Кулай диэн ыҥыраллар да, ыйаахтаах аатым Ньукулай диэн ээ
□ Ыйаахтаах оскуолаттан тэйиччи быыкаайык эргэ дьиэни биэрдилэр, иккис кылааһы анаатылар
Туспа буруо таһааран, ыал буоллум. Амма Аччыгыйа
[Быыбарынай:] Бүөлэн, үөдэн уола. Киэбириэм эһигинньиктэргэ. Миигин ыйаахтаах ыстаарыста гыныахтара, оччоҕо өссө көрөнбилэн иһиллиэ, билигин барбах уһуга эрэ. Н. Түгүнүүрэп

эмчит

эмчит (Якутский → Якутский)

аат.
1. Ыарыһаҕы эмтиир исписэлиис, быраас, биэлсэр. ☉ Тот, кто профессионально лечит больных, лекарь, врач, фельдшер
Халыма уокуругун үрдүнэн соҕотох эмчит этэ. И. Федосеев
Тиихэн медучилищены бүтэрэн баран, оччолорго дьоҕус бөһүөлэккэ эмчитинэн ананан кэлбитэ. В. Титов
[Баһылайы] эмчиттэр көмө оҥорон баран, госпитальга ыытарга быһаарбыттара. ССС
2
норуот эмчитэ диэн курдук. Дьэ, ол улуу отоһуттартан силистэнэнмутуктанан Куома Чааскын диэн улуу эмчит биһиги кэммитигэр олорон ааспытын билигин саха киһитэ барыта билэр. АЕД КЧ
Былыргы булчуттар, эмчиттэр, отоһуттар кыыл-көтөр араас уорганыттан эмп-томп оҥостон тутталлара элбэх буолара. БББ
Оннооҕор эмчиттэрин, түүллээхтэрин, ичээннэрин эмиэ харыстаан, ытыктаан илдьэ кэлбиттэр. ФГЕ ӨӨСҮҮ
3. Эмкэ-томко, дьону эмтииргэ сыһыаннаах үлэһит (хомуур өйдөбүллээх). ☉ Медицинский работник, медик
Көмөлтө дьоно кэлэн көстүбүттэр, эмчит дьоннор кэлэн эҥээрдэспиттэр, кэпэрэтиип дьоно кэлэн кэккэлэспиттэр. П. Ойуунускай
Биир күн эмчиттэр сийиэстэрин …… Серго Орджоникидзе эҕэрдэлээн күлүмүрдээтэ. Амма Аччыгыйа
Эмчит эгэлгэтэ: Быраас бастыҥа, Биэлсэр бэрдэ, Сиэстэрэ үтүөтэ Сиэттиһэн сылдьан …… Күннэри-түүннэри Күүстээх үлэҕэ Көмүллэллэр эбит. Н. Степанов
◊ Норуот эмчитэ — анал үөрэҕэ суох, норуот үөрүйэҕэр олоҕуран (хол., эмтээх отунан, түөннээн эҥин) эмтиир киһи. ☉ Тот, кто лечит народными средствами, народный лекарь
Тимофей Иванович Семёнов таайа, норуот эмчитэ, кыһамньылаах эмтээһиниттэн өлөр өлүүттэн тыыннаах ордон хаалбыта. «Чолбон»
Арба даҕаны, кэлин норуот эмчитэ буолбут Ньыыкан ойууну онно сылдьан эмиэ көрөн турардаахпын. Күрүлгэн
Араас ойууннар, удаҕаннар, норуот эмчиттэрин, отоһуттарын туһунан элбэҕи билэн-көрөн иһэбит. АЕД КЧ
Сахалыы эмчит кэпс. — норуот эмчитэ диэн курдук. Улахан көрбүөччү, сахалыы эмчит эбит, уола кинини ууһаабыт дииллэр. БХ ХТХ
Төрүт олохтоох итэҕэллэрбитигэр ойууннартан, удаҕаннартан, ичээннэртэн уонна сахалыы эмчиттэртэн, түүллээхтэртэн үөрэммиппит таайыыта да суох чуолкай биллэр. ФГЕ ӨӨСҮҮ
ср. др.-тюрк., тюрк., монг. эмчи ‘лекарь’