түүрэйдээ диэнтэн дьаһ. туһ. Буруйа суох дьону түүрэйдэтимэ

түүрэйдээ диэнтэн хай
аата. Иккис түүнүм да син биир, сотору-сотору «ойуун буол» диэн түүрэйдээһин уонна ити үөһэ ахтыллыбыты хат-хат мэскэйдээһин. «ХС»

аат. Тугу эмэ биири үрүт-үөһэ хатылааһын, биһии. ☉ На доедливое приставание по одному и тому же поводу
Иккис түүнүм да син биир, сотору-сотору «ойуун буол» диэн түүрэйдээһин уонна ити үөһэ ахтыллыбыты хат-хат мэскэйдээһин. «ХС»

туохт., кэпс. Содуому, муҥхаалы таһаар, айдаар. ☉ Скандалить, шуметь
«Ээ, бу эрэ дуо? Аҕалыҥ!» — «үөрэхтээх» Кирис суумнаары гынар. Ааттыыллар: истибэт. Д. Таас
Итирик дии. Суумнуур. Түүрэйдиир, ыыстыыр, сынньыталыы сыста. П. Аввакумов
Андреев эһиги дьиэҕитигэр киирэн уһуннук айдаарбыта, суумнаабыта диэн кэпсииллэр дии. М. Попов

түүрэйдээ диэнтэн төхт
көрүҥ. [Капитонов:] Үлтү түүрэйдэтэлээн, үрүҥ харахтарын өрө көрдөрүө суох баара. Л. Попов
Биир күн Дьэкиим, иэһин иэстии, чугастааҕы ыалларын түүрэйдэтэлээн, итиигэ-буһууга киллэртээн баран, дьиэтигэр төннөн испитэ. Н. Заболоцкай
Хоруодай обургу дьигиһийэн киирэн, хамначчыттары үлтү түүрэйдэтэлээн, кийиити ким ханна көрбүтүн эҥин туһунан ыххайан, дибдийэн ыйыппыта. П. Аввакумов

1. түүрэйдээ диэнтэн атын. туһ. Оҕону онно-манна чүүччэйэн көрдүү сатаабыттар да, булбатахтар, ааранан буруйа суох дьон түүрэйдэммиттэр. П. Аввакумов
2. кэпс. Кыыһыран, киҥнэнэн сирбиэтэн. ☉ Бурно проявлять гнев, ярость, судорожно двигаясь, дёргаясь всем телом
   Аарыма улахан Адаарыйбыт баҕайы …… Өлөрүн да кэрэйбэккэ үлүскэнник мөхсөн, Төбөтүн маска сабыы-сабыы, Түүрэйдэнэн, дьүһүлэнэн Муоһунан-туйаҕынан Буору-сири булкуйан, Иннигэр түбэспити барытын Иэмэх курдук эрийэн Ииримтийэн эрэр эбит. Н. Ефремов

туохт.
1. Тугу эмэ түрдэстэн тахсарын курдук ыксары ас, түрдэһиннэр (хол., уу үрдүн). ☉ Колебать, зыбить что-л. (напр., поверхность воды)
Аллараа сөтүөлүүр күөлгэ оҥочолоох уолаттар сырсан оҥочолорун күөнүнэн уу килбэйэр иэнин түрдэрэллэр. Н. Габышев
2. көсп. Киһини улаханнык ыххай, ыктүүр. ☉ Напирать, наседать на кого-л., принуждать кого-л. к чему-л.
Дэлби үөҕэр-мөҕөр, ыҕарыйар, түрдэрэр. Саха фольк. Саллааттары мэнээк сир-буор сирэйдиигин, түрдэрэҕин, түүрэйдиигин. С. Никифоров
Кинилэр ким маннык кымньыылаан ыксатан, түрдэрэн үлэлэтэрин бэйэлэрэ да өйдөөбөттөр. Ф. Постников
ср. алт., кирг. түрт, уйг. түртмэк, карач.-балк. тюртерге ‘ткнуть, толкнуть, подтолкнуть’

туохт.
1. Дьиикэй табаны, тайаҕы бултаа. ☉ Охотиться на дикого оленя, лося
Үйээнди хоһуун манна кэлэн, балыктаан, кыыллаан үчүгэйдик олорбут, элбэх оҕоломмут. Болот Боотур
Аҕалара кыыллыы Тумат сиһигэр тахсыбыта. С. Тумат
Хайыһарынан хаамыы саҕана ыалдьан хааллым. Ол иһин аанньа кыыллаабатым. Н. Тарабукин (тылб.)
2. көсп. Кими эмэ сойуолаһан, мөҕөнэтэн, түүрэйдээн кими-тугу да истибэт, ордуос гын, төттөрүлэһиннэр. ☉ Постоянными придирками, преследованиями вызвать у кого-л. стойкое желание действовать наперекор, спровоцировать в ответ негативное поведение
[Баһылай:] Биир эмэ көнө сүрэхтээх, кырдьыксыт киһи баар буоллаҕына, дьэ, ону кыыллаан, куһаҕаҥҥа тиэрдэр айдаана буолар. А. Софронов
Ийэлээх аҕата уолларын алыс түүрэйдээн, адьас кыыллаан кэбиһэ сыстылар. Н. Лугинов. Долгуйаананы эһиги олус кыыллаамаҥ, кини кимнээҕэр да кыһамньылаах буолуоҕа. А. Федоров
3. көсп. Кими-тугу эмэ үргүтэн күрэт, кыйдаа, куттаан үүр, быралгы ыыт. ☉ Вспугнув, вынудить кого-л. бежать; преследовать кого-л.; разогнать кого-л., напугав
Бу киһи били сэттэ сыллааҕыта Ньоҕорук кулуба сынньан кыыллаан кээспит киһитэ Уйбаан Дууһа этэ. Эрилик Эристиин
Олохтоохтор аҕыйах табаланыахтарын бөрө кыыллаан кэбиспит этэ. Айталын
Сылгылары …… мээнэ кыыллаабакка сөрүүн бириэмэҕэ мэччитиллиэхтээх. Сылгыһыт с. Ыт кыыллаатаҕына, уйуһуйбут табалар маска-окко түһэллэр, ис иһинээҕи оҕолорун оһоллууллар. ВВ ЫСЫ

иҥмэт-баппат - киһини кытта сатаан тапсыбат; хадаар. ☉ Неуживчивый, несговорчивый
Аанньа билбэт киһи омос саныаҕар иҥмэт-баппат, ыган-түүрэйдээн да барыах айылаах хабыр-хаҥыл бартыһаанныы майгытын ыһыктыбакка аттаныах чинчилээх кырдьаҕас ис-иһигэр киирдэххэ киһи үтүө тылын ылынымтыата, үөрэххэ, сайдыыга сүрэҕинэн-быарынан тардыһара олус арылхайдык, итэҕэтиилээхтик арыллар. ФЕВ УТУ
Бытархай бурсууйтан тахсыбыт иҥмэт-баппат сорох дьон М.К. Аммосовы абааһы көрөннөр мэһэйдээн эрэйдииллэр. «ХС»; иҥэ-бата сатаан - 1) тугу да гынара суох буолан. ☉ От безделья, от нечего делать
Дьиэҕэ хаайтаран олороҕун, ол иһин, иҥэ-бата сатаан эҥин-араас буолаҕын... «ХС»; 2) бара-кэлэ сатаан, кыһалҕаттан, ыксаан. ☉ Не имея другого выхода
Сүрдээх дьахтар, иҥэ-бата сатаан, ити кырдьаҕас түөкүҥҥэ эргэ тахсыбыта. А. Сыромятникова; иҥэн-батан сылдьыбат (олорбот) - сүгүн буолан сылдьыбат (олорбот). ☉ Спокойно, тихо, смирно не может (жить, сидеть, ходить и т. д.)
Икки ааттаахтар Иҥэн-батан сылдьыахтара суоҕа. П. Ойуунускай
Тугун сүрэй тылыҥ-өһүн, атыыһыт ама киһи! - Даайыс иҥэн-батан олорбото. А. Сыромятникова

туохт.
1. Аллара сабыччы түс (киһи хааһын, халтаһаларын этэргэ). ☉ Нависать, хмуриться, насупиться, набрякнуть (о бровях, веках человека)
Киэҥник көрбүт хараҕын халтаһата улам сабыстан, иэдэһин быччыҥнара улам сымнаан бардылар. Софр. Данилов
Андреевич күп-күөх дириҥ харахтара сабыста-сабыста өрө-таҥнары түрдэҥнэстилэр. П. Филиппов
2. Туохтан эмэ кэри-куру дьүһүннэн, кэри-куру буол. ☉ Становиться угрюмым, мрачным, хмурым, неласковым
«Тыый, доҕоор, бу хантан күөрэйдиҥ?» — субу сабыстан олорбут Тиит доҕорун куолаһын истэн үөрэн хаһыытыы түстэ. Н. Лугинов
Өлөксөй оҕонньор, сирэйэхараҕа сабыстан, күлүгүрэн туран, тас таҥаһын эмээхсинигэр көмөлөһүннэрэн уһулан, …… оронун диэки салҕаластаата. П. Аввакумов
Кинээс, хайдах эрэ сирэйэ сабыстан, умса көрөн турда. М. Доҕордуурап
Били мичээрдээбит эйэҕэс харахтара сабыстан, сирэйэ дьиппиэрэн, саҥата чиҥээн хаалла. П. Филиппов
△ Мунчаар, муҥутахсый. ☉ Быть подавленным, хмуриться, грустить, печалиться
Силиппиэн саараҥнаабыт, сабыстыбыт уонна куттаммыт киһи быһыытынан остуол атаҕын көрөн олордо. Л. Попов
Туох эрэ алҕаһы оҥоро сыспыттыы саҥата-иҥэтэ суох сабыстан сылдьыбытым. «ХС»
3. кэпс. Кимтэн-туохтан эмэ симиттэн, толлон тохтоо, оҥоруоххун оҥорума. ☉ Теряться, робеть, смущаться. Оҕо улахан дьонтон сабыстан саҥарбат
□ Ыкынаачай кинээс өһүргэнэн, баар дьону барыларын үлтү түүрэйдиэн, куттаталыан баҕарда эрээри Пластинов дириҥник, кинини курдаттыы көрөр курдук сытыы харахтарыттан сабыһынна. Д. Очинскай
Начаалынньыгын куолаһа тыйыһырбытыттан сабыстан, анарааҥҥыта чугуруйдар чугуруйан кэбиниэттэн тахсан барда. ДФС КК
Чурум-Чурумчуку, өйө-санаата урут сабыста үөрэммитинэн саба баттана сылдьарын, ыраахтааҕыны кэм да итэҕэйэрин туһунан өйдөбүл үөскүөхтээх. КАА ТЛБКҮө
4. кэпс., поэт. Хараҥаран, чуумпуран, кэри-куру чуҥкук дьүһүннэн (хол., халлааны, айылҕаны этэргэ). ☉ Потемнеть, потускнеть, стать унылым, хмурым (напр., о небе, природе)
Халлаан былытыран, сабыстан, хараҥа хойдон истэ. Болот Боотур
Саҕах үрдүттэн саҕаланан Сандал күммүт сабыһынна. С. Тимофеев
Сөҕүрүйэн эрэр чох эмиэ хараара сабыстан иһэн күлэн-үөрэн кэлбитэ. И. Федосеев
Өр турда хара тыа сабыстан, Уу иэнэ иһийдэ, Бэл диэтэр, сиккиэр тыал кыбыстан Куулаҕа кирийдэ. «ХС»