куорат тутуутун түөлбэлээһин

аат. Тыа хаһаайыстыбатынан дьарыктанар дьон түөлбэлээн олорор сирдэрэ. ☉ Деревня
Өндөрөөс оҕонньор бу дэриэбинэ уруккута биир маанылаах ыала этэ. П. Ойуунускай
Бу эргиннээҕи дэриэбинэлэргэ, сэлиэнньэлэргэ сылдьардаахпын. Н. Якутскай
Мин кыра оҕо эрдэхпинэ биһиги дэриэбинэбитигэр улахан сут буолбута. Эрилик Эристиин

туохт. Ханна эмэ төгүрүччү түөлбэлээн муһун. ☉ Располагаться кучно, быть скученным в каком-л. месте
Чүөччэрдээн олорор бачымах курдук араас дьиэ-уот, сарайдар, массыыналар ортолоруттан …… тэпилииссэ түннүктэрэ күн уотугар мичилийэ оонньууллар. В. Яковлев

ситим сыһыан холб. Этиллибит санаалары түмэн этиини, түмүк оҥорууну, уопсай түмэн өйдөөһүнү көрдөрөр. ☉ Служит для выражения субъективного обобщения, общего заключения о высказанном ранее (ну вот так)
Дьэ ол курдук сэлиэнньэни тула алмаас көрдөөн чүүччэйэ сылдьан күөхтүҥү өҥнөөх сомоҕо таас түөлбэлээн сытарын булаллар. Н. Якутскай
Дьэ ол курдук, уол оҕо барахсаны дьо-сэргэ, көтөр-сүүрэр, айылҕа ордук кэрэхсиир буолар. В. Иванов

аат. Хайа эмэ сир (дойду, куорат, дэриэбинэ) о л о хтоохторо, ханна эмэ олорор дьон. ☉ Население
Саха сирин нэһилиэнньэтэ.  Эмп өттүнэн туох да көмөнү нэһилиэнньэ ы л б а т э т э. Эрилик Эристиин
Сир шарын нэһилиэнньэтэ түргэнник улаатар. КВА МГ
◊ Нэһилиэнньэлээх пуун — дьон түөлбэлээн олорор пууна. ☉ Населённый пункт
Илья сэриигэ элбэх куораты, нэһилиэнньэлээх пууннары босхолосто. ССС

аат., эргэр. Саха сиригэр (чуолаан Аммаҕа) нуучча бааһынайдара түөлбэлээн олорбут сэлиэнньэлэрэ. ☉ Слобода
«Сулумах үрүттээх Субуруспут дьиэлэрдээх, Соҕотох уулуссалаах Солобуода куораппыт!» — диэн ырыа бу Амма дэриэбинэтин туһунан ылланара. Софр. Данилов
Нуучча бааһынайдара Амма солобуодатыгар олохсуйан, бурдугу үүннэриини саҕалаан баран, олохтоох сахалары сири оҥорууга үөрэппитинэн барбыттара. «ХС»
[Ньакаа:] Ийээ! Ийээ! Солобуода диэкиттэн биир саллаат таҥастаах киһи иһэр! «ХС»

туохт. Өрүһүспүт курдук түргэнник тугу эмэ гын, оҥор. ☉ Делать, совершать что-л. быстро, стараясь опередить других
Түөлбэлээн төгүрүччү олороннор, Аһаан-сиэн үлүмнэтэн бардылар. П. Ядрихинскай
Ити курдук кэпсээн үлүмнэтээт, Сиибиктэ тахсан барбыта. Лоһуура
Хаптаҕас хойуу буолан, начаас үргээн үлүмнэппитэрэ. ПИС СТС

1. түөлбэлээ диэнтэн бэй., атын. туһ. Сыаҕааннаах бөһүөлэгэ — Муҥурдаах нэһилиэгин киинэ үс сиргэ түөлбэлэнэн тутуллубут. НС ХСБС
   Саха бары остуоруйаларыгар, олоҥхолоругар кэпсэнэр кыраһыабай кыргыттар түмсэр, түөлбэлэнэр сирдэрэ бу — Туймаада. Н. Босиков
   Ол сурах Кэбээйини биир гына кэриимнээн баран, кэнникинэн кинилэр түөлбэлэнэн сытар Чиҥнээнилэригэр тиийэн кэлэр. «ХС»
2. Арыыланан, ордон хаал. ☉ Оставаться островком, будучи отрезанным от внешнего мира со всех сторон
   Илиҥҥи улуустар эргийэр үөстэригэр соҕотоҕун түөлбэлэнэн хаалбыт дэриэбинэҕэ, уот курдааһыны туоратан, сибээһи тиэрдии — дьэ, бу баар боппуруос. Н. Якутскай

туохт.
1. Кими, тугу эмэ тула, төгүрүччү элбэх буолан олор эбэтэр тур. ☉ Садиться или становиться в круг, кружком, вокруг кого-чего-л.
Биэс уонча, алта уонча киһи төбүрүөннээн, хоннохторуттан ылсан, өрө эгдэҥэлээн, салгыҥҥа ыйанан, күөгэлдьиһэ турар курдук буолаллар. Болот Боотур
Ыһыах дьоно хонуу ортотугар төбүрүөннээн атах оонньуутун көрө сырыттахтарына, эмискэ этиҥ ардаҕа курулаччы кутта. Е. Макаров
Эр дьон күөх хонууга төбүрүөннээн олорон, бу дойду булдун-алдын туһунан сэһэргэһиэхтэрэ. А. Кривошапкин (тылб.)
2. көсп. Биир сиргэ хойуутук муһун, тоҕуоруй, төгүрүччү бөлөхтөс; биир сири булан түөлбэлээн олохсуй. ☉ Собираться, сосредоточиваться в одном месте по кругу; расселяться компактно. Хонууга сибэкки арааһа төбүрүөннээн үүммүт
□ Аармыйаҕа дьону хомуйуу бырыһыана эмиэ ити сылларга [сэрии сылларыгар] сахалар төбүрүөннээн олорор оройуоннарыгар бырамыысыланнастаах оройуоннардааҕар эмиэ үрдүк. Д. Кустуров
Билиҥҥи хаартаны көрдөххө уонна 1989 сыллаах биэрэпискэ тыа сиригэр сахалар тарҕанан олорууларын сыныйан ырыттахха, Саха сирэ сахалар төбүрүөннээн олорор сирдэригэр кубулуйбут. ВУА БС

1. аат.
2. Улуус иһинэн дьон түөлбэлээн олорор сирэ. ☉ Наслег
   Мэҥэ улууһугар Тараҕай нэһилиэгэр Бэрт Маарыйа диэн баай огдообо дьахтар олорбут. Софр. Данилов
   С и л л и б и т Уос аҕата Охоноос оҕонньор бэрт баай киһи этэ, элбэхтик эргитэн атыыһыттаан да сылдьыбыт, нэһилиэ гэр кинээстээн да сылдьыбыт киһи. Күндэ
3. Нэһилиэк олохтоохторо, дьоно-сэргэтэ. ☉ Жители наслега
   Биирдэ эмэ нэһилиэккэ тыл эттэҕинэ, кылгас буолан баран, талах кымньыытынан быһыта биэрбиттии, сытыы тылларынан кустуурданар, ол тылларын үксүн тойоттору утары туттан кыыһырдыталыыр. М. Доҕордуурап
   Эн Куонаа ҥ ҥа и ҥ э э ҥ ни и с аты ы ргы н к и м би л бэтий, бүтүн нэһилиэк б и л э р и н и. С. Е фремов. Былыр, уон ахсыс үйэҕэ, Илин Хаҥалас улууһугар Нөөрүктээйи нэһилиэгэр үөскээн-төрөөн олорбуттар инибии дьон: Суо Бытык диэн киһи уонна Киһилээн Куохаан диэн. МНН
4. даҕ. суолт. Нэһилиэккэ сыһыаннаах, нэһилиэк киэнэ. ☉ Наслежный, относящийся к наслегу
   Нэһилиэк сэбиэ тин бэрэссэдээтэлэ Сиидэрэп суруксуту нуун Малыыкаанныын Уруттаахха кэлэннэр мунньахтыыр үгэстээхтэр. Күндэ
   Баһык калаах нэһилиэк быыпсай кинээһэ Сэр бэкэ кырдьаҕаһы билэллэрэ. Дьүөгэ Ааныстыырап