Якутские буквы:

Якутский → Якутский

төбүрүөннүү

сыһ. Кими, тугу эмэ тула, төгүрүйэ, төгүрүччү (олор, тур). Вокруг кого-чего-л., в круг, кругом (сидеть, стоять)
Мустубут дьон аал уоту тула киэҥник төбүрүөннүү тураллар. И. Гоголев
Оҕолор күөх хатыҥ анныгар күөх окко төбүрүөннүү олордулар. Л. Габышев
Үлэ дьоно, хайыы-үйэҕэ оргуйан …… турар чаанньыгы таһааран, уот кытыытыгар төбүрүөннүү олорон, чэйдээбитинэн бардылар. «ХС»

төбүрүөннээ

туохт.
1. Кими, тугу эмэ тула, төгүрүччү элбэх буолан олор эбэтэр тур. Садиться или становиться в круг, кружком, вокруг кого-чего-л.
Биэс уонча, алта уонча киһи төбүрүөннээн, хоннохторуттан ылсан, өрө эгдэҥэлээн, салгыҥҥа ыйанан, күөгэлдьиһэ турар курдук буолаллар. Болот Боотур
Ыһыах дьоно хонуу ортотугар төбүрүөннээн атах оонньуутун көрө сырыттахтарына, эмискэ этиҥ ардаҕа курулаччы кутта. Е. Макаров
Эр дьон күөх хонууга төбүрүөннээн олорон, бу дойду булдун-алдын туһунан сэһэргэһиэхтэрэ. А. Кривошапкин (тылб.)
2. көсп. Биир сиргэ хойуутук муһун, тоҕуоруй, төгүрүччү бөлөхтөс; биир сири булан түөлбэлээн олохсуй. Собираться, сосредоточиваться в одном месте по кругу; расселяться компактно. Хонууга сибэкки арааһа төбүрүөннээн үүммүт
Аармыйаҕа дьону хомуйуу бырыһыана эмиэ ити сылларга [сэрии сылларыгар] сахалар төбүрүөннээн олорор оройуоннарыгар бырамыысыланнастаах оройуоннардааҕар эмиэ үрдүк. Д. Кустуров
Билиҥҥи хаартаны көрдөххө уонна 1989 сыллаах биэрэпискэ тыа сиригэр сахалар тарҕанан олорууларын сыныйан ырыттахха, Саха сирэ сахалар төбүрүөннээн олорор сирдэригэр кубулуйбут. ВУА БС

Якутский → Русский

төбүрүөннээ=

1) заболевать лишаем; 2) перен. садиться или становиться в кружок— о небольшой группе людей.


Еще переводы:

төбүрүөннэн

төбүрүөннэн (Якутский → Якутский)

төбүрүөннээ диэнтэн бэй., атын
туһ. [Ньирэй] хааһыны сии-сии, сибэкки арааһынан төбүрүөннэммит күрүө иһигэр мэччийэр. П. Филиппов

эндэҥэлээ

эндэҥэлээ (Якутский → Якутский)

көр өндөҥөлөө
Биэс уонча, алта уонча киһи төбүрүөннээн, хоннохторуттан ылсан, өрө эндэҥэлээн, салгыҥҥа ыйанан, күөгэлдьиһэ турар курдук буолаллар. Болот Боотур
Мин кустары көрөөрүбүн, эндэҥэлээн ылабын. П. Аввакумов

төбүрүөннэс

төбүрүөннэс (Якутский → Якутский)

төбүрүөннээ диэнтэн холб. туһ. Кыырыктыйбыт төбөлөөх кырдьаҕастар, аастыйбыт баттахтаах аҕам дьоннор, төбүрүөннэһэн, сүүс-сүүстэриттэн өйөнсөн олорон, сүбэлэһэн бардылар. Р. Кулаковскай
Московскай университет дьиэлэриттэн биирдэстэрин таһыгар элбэх дьон төбүрүөннэһэн тураллар. ССХУо
Оҕолор үгүстэрэ инники паарталарга үстүү-түөртүү буолан төбүрүөннэһэн олордулар. «ХС»

дьон-сэргэ

дьон-сэргэ (Якутский → Якутский)

аат. Биир түөлбэҕэ төбүрүөннээн олорор бэйэ-бэйэлэрин үчүгэйдик билсэр дьон. Люди, близко знакомые, живущие в одной местности
Дьонун-сэргэтин - оҕонньотторуттан оҕолоругар тиийэ - билэбин. Софр. Данилов
Доҕордуу дьону Дьонсэргэ таптыыр, Ийэ сир хайгыыр, Ким дьиҥнээх доҕордоох - Ол дьоллоох! П. Тобуруокап
Дьон-сэргэ мустубута, үөрбүтэ-көппүтэ диибин диэн! Н. Заболоцкай

оноллоо

оноллоо (Якутский → Якутский)

туохт. Өйдөө-дьүүллээ, чуолкайын билэ сатаа. Вникать, вдумываться, стараться понять
Онно оноллоон көрбүтүм: Олоҥхом дойдутун уолаттара …… Төрүт уус Төрөөбүт тылларынан Төбүрүөннээн кэпсэтэ Тураллар эбит. И. Федосеев
Ол тугуй диэҥҥин Оноллоон ыйыттаргын, Төрөөн үөскээбит Төрүт буор ийэ сирбит Түү мээчик курдук чиҥээн Төгүрүйэ эргийэр. С. Зверев

киһи ымсыырыах

киһи ымсыырыах (Якутский → Якутский)

туттул. сыһыан холб. Этиллэр түбэлтэ баҕарар, ордугургуур санааны үөскэтэр диэн бэлиэтээһини көрдөрөр. Выражает чувство зависти, искушение говорящего по поводу содержания высказываемого (на зависть, завидно)
Киһи ымсыырыах, бары үөрбүт-көппүт курдук, көрүдүөргэ сиэттиһэн хаамса сылдьар, эбэтэр фойеҕа төбүрүөннээн кэпсэтэ турар буолаллар. В. Протодьяконов
Киһи ымсыырыах, хайдах ааттаах ити курдук дэгиттэр дьоҕурдаах дьон төрүүллэрэ эбитэ буолла. Г. Колесов
Дьон оҕолоро, киһи ымсыырыах, барахсаттар үрдүк үөрэхтээх учуутал, быраас, огурунуом, инженер буолаллар. «ХС»

хаамыс

хаамыс (Якутский → Якутский)

хаамп диэнтэн холб. туһ. Эмиэ саҥата суох хаамсан, балаҕаннарын тэлгэһэтигэр киирдилэр. Амма Аччыгыйа
Дьон эмиэ туран хаамсан суугунастылар уонна биир сиргэ баран төбүрүөннээн олордулар. М. Доҕордуурап
Хаарчахха киирээттэрин кытта, сүөһүлэр даллаҕар кулгаахтарынан сапсыммахтаан, ыҥырана-ыҥырана, оҕонньорго утары хаамыстылар. Л. Попов
Тэҥҥэ хаамыс кэпс. — кимтэн да, туохтан да хаалсыма, тэҥ буол. соотв. идти в ногу с кем-чем-л.
Композитор, мелодист Ф. Корнилов олоҕу кытта тэҥҥэ хаамсан испитэ. И. Федосеев
Ыаллыы холкуос күрэхтэһиигэ тэҥҥэ хаамсан иһэр. «Кыым»

бырааттыы

бырааттыы (Якутский → Якутский)

  1. даҕ.
  2. Ини-биилии; бииргэ төрөөбүт дьоннуу сыһыаннаах. Братский, родственный. Түөрт бырааттыы дьон икки бастыҥнара Өрүүкээн уонна Күннэй диэннэр, иккиэн тоҕустуу ойоҕу тоҕус туос ураһаҕа илдьэ олороллор. Саха фольк.
  3. Ыкса доҕордуу сыһыаннаах. Братские, дружественные отношения
    Биһиги, хомуньуустар, киһи аймах бүтүннүү бырааттыы, доҕордуу буоларын туһугар, охсуһабыт. Амма Аччыгыйа
    Улуу нуучча омук норуота Бырааттыы илиитин ууммута, Унаар күөх аал уоппут буруота Былыттан тардыһар буолбута. Күннүк Уурастыырап
    Советскай Союз киин куората, Суол ыйар сулуһа — Москва, Сүүһүнэн бырааттыы норуоттар, Сахаттан эйиэхэ баһыыба! Эллэй
  4. аат суолт. Бииргэ төрөөбүт дьон; бииргэ төрөөбүт дьоннуу сыһыан. Братья; братские отношения
    Элбэх бырааттыыттан эһэ куттанар (өс хоһ.). Иван Друзьянов ойон турда: «Биһиги сэттэ бырааттыыбыт, иккибит күрүө аҥаардыыта, иккибит оһумуойдуу сирдээхпит. Оттон үспүт олох буора суох». М. Доҕордуурап
    Аҕабыт, ийэбит атынын иһин, Ыллыыр-хоһуйар эппиэттээх дьыалаҕа Бары биир этхаан бырааттыыбыт биһи. Эллэй
  5. сыһ. суолт. Бииргэ төрөөбүт дьоннуу (дьон курдук). По-братски, подружески
    Сирэйдэринэн кинилэр бэйэбэйэлэригэр маарыннаспаттар, дьэ онон бырааттыы буолуохтарын сөп бэлиэни киһи булан көрбөт. Эрилик Эристиин
    Ол көмүс кынаттаах көҥүлбүт. Инники илдьитэ күн дьону Биһиги бырааттыы көрсөрбүт, Үллэстэр буоларбыт сор-муҥун. Эллэй
    Бырааттыы иин — сэриигэ эбэтэр туох эмэ уопсай сыал иһин охсуһууга өлбүттэр бииргэ көмүллүбүт сирдэрэ. Братская могила
    Бырааттыы иин үрдүгэр Бэргэһэлэрин устан, Төбүрүөннээн нөрүйдүлэр Үгүс кыһыл байыастар. Баал Хабырыыс
    Аҕыраада иһигэр Тунал маҥан обелиск баар, Бырааттыы иин үрдүгэр Кыһыл сулус умайар. И. Гоголев
бөлөх

бөлөх (Якутский → Якутский)

  1. аат.
  2. Туох эмэ бииргэ турар, сылдьар курдук түмсүбүтэ, холбоспута. Некоторое количество предметов или людей, находящихся вместе, группа; островок деревьев, кустарника. Ыарҕалар бөлөхтөрө. Тааҥкалар бөлөхтөрө. Сулустар бөлөхтөрө. Дьон бөлөҕө
    Кэмэлдьи алаас эҥээригэр моонньоҕон угун бөлөхтөрө өрөһөлөнө үүммүт куруҥ тыатынан …… иһэммит моонньоҕоннуу сылдьар кыргыттарга тиийэн кэлэбит. Амма Аччыгыйа
    Ыраах хочо ортотугар элбэх киһилээх биир бөлөх төбүрүөннээн турара көстөрө. В. Яковлев
    Арыылаах алтан от бөлөҕүн Алааска, сыһыыга уруйдаа, Тылла илик дөлүһүөн төбөтүн Тыыппакка ааттаһан арыйтаа. П. Тобуруокап
  3. Биир үлэни бииргэ толорор дьон, хас да киһи эбэтэр туох эмэ оннук холбоһук. Объединение нескольких лиц для совместного выполнения определенной работы, группа. Лекторскай бөлөх. Артыыстар бөлөхтөрө. Депутатскай бөлөхтөр
    Холкуос бырабылыанньата …… тыраахтарынан оту кэбиһэр сүүрбэ киһилээх бөлөҕү тэрийбитэ
    «Ленин с.». Кини …… биохимиктар бөлөхтөрүн салайаччынан үлэлиирэ. Г. Угаров
    Штурмовиктар бөлөхтөрө иккиһин баар өстөөххө саба түспүтэ. ССС
  4. Туох эмэ общественнай-политическай соруктаах аҕыйах киһилээх түмсүү, аҕыйах киһилээх партийнай эбэтэр общественнай тэрилтэ. Немногочисленное объединение людей с какими-л. общественно-политическими задачами, группа. Партийнай бөлөх
    1911 сыллаахха кыһын Дьокуускай куоракка үөрэнэр саха эдэр ыччаттара, кистэлэҥинэн холбоһон, бөлөх тэриммиттэрэ. П. Ойуунускай
    Сайын, кырдьаҕас бассабыыктар соҕуруу төннүбүттэрин кэннэ, холбоһуктаах партийнай тэрилтэ иһигэр аҕыйах ахсааннаах бассабыыктар бөлөхтөрө үөскээбитэ. П. Филиппов
    80-с сылларга Россияҕа марксистскай куруһуоктар уонна бөлөхтөр баар буолуталаабыттара. ЛВИ КБО
  5. Тугу эмэ тустаах бэлиэлэринэн араартаан наардааһыҥҥа биир туспа холбоһук. Отдельная совокупность при распределении, классификации кого-чего-л. по определенным отличительным признакам, группа. Социальнай бөлөхтөр. Түөлбэлэр бөлөхтөрө
    Кыыллар икки бөлөххө хайдаллар
    Иккис бөлөххө уларыйа сылдьар температуралаах кыыллар, холобур, дьабарааскы, таарбаҕан, моҕотой эҥин киирэллэр. Г. Угаров
    Брикети күөх кырпатыттан эрэ уонна сүөһү араас бөлөҕөр …… араас аһылыгы, концентраты холбоон толору састааптаах аһылык оҥороллор. ПАЕ ОС
    Суруллубут чыыһыланы ааҕарга кинини үстүү сыыппаралаах бөлөхтөргө араараллар. ВНЯ М-4
  6. даҕ. суолт. Бөлөхтөһөн турар, бөлөҕүнэн сылдьар. Составляющий группу, являющийся группой чего-л. или представляющий собой островок деревьев, кустарника. Бөлөх хатыҥ. Бөлөх ыал. Бөлөх сулус
    Биһиги тааҥкаларбыт, механизированнай чаастарбыт инники эҥээргэ кэлэн бөлөх талахтарга саһан тураллар. Т. Сметанин
    Ити бириэмэҕэ тыа саҕатыгар бөлөх аттаах дьон көстө түспүттэрэ. Н. Заболоцкай
    Бөлөх улахан дьиэлэргэ дьулурутан кэллилэр. Амма Аччыгыйа
    ср. др.-тюрк. бөлүк ‘часть, доля; отдел’
сыдьаан

сыдьаан (Якутский → Якутский)

I
аат.
1. Удьуору, төрдүууһу салҕааччы. Потомство, потомок. Төрүт-уус саҕаттан ырыаһыттар сыдьааннара
Биһиги сыдьааннарбыт хайа да түгэҥҥэ атыттартан ордо, баһыйа, сабырыйа туруохтаахтар. Н. Лугинов
Былыр үгүс суруга-бичигэ суох биистэргэ бастакы төрүттэрэ таҥара буолара, ол иһин итэҕэлэ суох омук төрдө-ууһа суох сыдьаанынан ааҕыллыан сөп. ВВЕ СТИ
Иванна кинилэр сыдьааннарыттан соҕотох хаалла. ТТК
Туох эмэ төрүөҕэ, удьуора (киһиттэн ураты тыынар тыыннааҕы этэргэ). Потомство, отпрыск (у животных)
Кырбый [ыт аата] сордоох күөрт көхсүнэн эрэ буолбакка, быһыытынан-майгытынан бөрө сыдьаана буолара билигин хаһааҥҥытааҕар да чуолкайдык көһүннэ. Н. Лугинов
Ити бөлөхтөр истэригэр кыра да, бөдөҥ да төрүөхтээх, уойумтуо, кыстыгы тулуйумтуо удьуордар, ардыгар быһымах, быһый атахтаах сылгылар сыдьааннара көстөллөр. Сылгыһыт с. Аҥаар Муос [тыһы чубуку аата] айылҕа биэрбит сиэринэн, бэйэтэ да билбэтинэн, инникигэ тарбачыһар, сыдьааннара быстыбатыгар дьулуһар. А. Кривошапкин (тылб.)
2. Өбүгэ, төрүт-уус. Предок. Өксөкүлээх Өлөксөй үлэлээбит үлэтин, былыргы олох умнуллубут сыдьааннарын чинчийбит, билбит, ыйбыт үтүө үлэтин бэлиэтээн, аатын ааттаан айхал эппиттэрэ. П. Ойуунускай
Дьоно-сэргэтэ даҕаны, төрдүлэрин-уустарын ыйыталастахха, үксүлэрэ ити оройуоннартан сыдьааннаах буолаллар. НС ХСБС
Сиэннэнии диэн — улуу дьыала, Эн сыдьааныҥ салҕаныыта. Былыргыттан саха ыалын Сүрүн-кутун уол сиэн тутар. И. Баишев
3. көсп. Өрүс, үрэх ханан эмэ туора сүүрүгүрдэр тардыыта (хол., сээн, үрүччэ). Ответвление от основного русла реки или речки (напр., рукав)
Сирин быһыытыттан көрдөххө, манна хайа да өттүттэн атын үрүйэ да, сыдьаан да киирбэт. Н. Якутскай
Үрүйэтин диэки бардахха, уулаах сыдьааны батыстахха, олус хойуутук үүнэр моонньоҕон угар тиийэҕин. Н. Босиков
Эр дьон ыраах үрэхтэр сыдьааннарыгар бултуу барбыттара. «ХС»
4. эргэр., сөбүлээб. Хайа эмэ уопсастыба бөлөҕүн кыттыылааҕа, ол бөлөх өйүн-санаатын тутуһааччы (үксүн куһаҕан сыанабылга тут-лар). Отродье
Бу баайдыы сыдьааннарга кимэн киирии улааппытынан сибээстээн, кылаас охсуһуута күүһүрэн эрэр. Болот Боотур
Бүлүү уокуругар бандьыыт сыдьааннара өрө турбуттара. «Кыым»
Никиитэ өстөөх сыдьаанын албыныгар киирэн биэрбитин дьэ өйдүүр. ПНИ ДКК
Туора сыдьаан — туох эмэ түмсүү иһигэр төрүт туспа өйдөөх-санаалаах киһи (дьон бөлөҕө). Чуждый элемент в каком-л. обществе
Дьиҥэ, эйигин биһиги ханнык да туора сыдьаан буолбакка, бэйэ киһитэ дии саныыбыт. Д. Таас
Биһиги испитигэр кылаас өстөөхтөрө уонна туора сыдьааннар суох буолбатахтар. Болот Боотур
Саҥа олоҕу тутууга хаалынньаҥнар, араас туора сыдьааннар улахан харгыс буолаллар. КНЗ ТС
Сыдьаан уруу — ойоҕос уруурҕаһыы алтыс салаата. Шестая боковая линия родства. Ойоҕос уруурҕаһыы алтыс салаата сыдьаан уруу дэнэр. Хайа сыдьаана — хайа сырыынньа сирэ, эниэтэ. Склон горы. Хайа сыдьаанын кыйа бардылар
II
даҕ., поэт. Сырдаан көстөр, сырдык дьүһүннээх. Светозарный, светлый
Сыһыы-сыһыы муҥунан Сыспай сиэллээхтэргэр Ымсыыраахтаан кэлбэтэҕим, Сырдык сыдьаан сырайгар Ымсыыраахтаан кэлбитим. Саха нар. ыр. II
Сыһыы алаас сирдэргэ Сыдьаан ньалака сиэллэрдээх Сылгы сүөһү үөрдэрэ Төннүбэттик үөскээннэр …… Төбүрүөннээн сылдьаллар. Саха нар. той. IV
Сэттэлээх сыдьаан сылгы Сиэллээх кутуругун Сыыйа-баайа туппут курдук Тииһин быыһынан Чыыртчаарт силлээн кэбистэ. Күннүк Уурастыырап