удивительный, изумительный || удивительно, изумительно; сөҕүмэр көстүү изумительное зрелище.

1. нареч. (очень) уһулуччу; 2. в знач. сказ. безл. (удивительно) дьикти, сөҕүмэр.

сов. 1. (сберечься, уцелеть) бүтүн хаал, тыыннаах хаал; сохранились крепостные валы кириэппэс буор хайыҥнара бүтүн хаалбыттар; 2. (остаться в силе, не измениться) оннунан хаал; сохранился старый обычай урукку үгэс оннунан хаалбыт; 3. (не утратиться) сырыт, сүтүмэ, бараныма; в ней ещё сохранилась выдержка кини тулуура өссө да барамматах; 4. перен. (запечатлеться в памяти) өйгө хаал, умнуллума; 5. (не испортиться) буортуйума; яблоки прекрасно сохранились яблоко олох буортуйбатах; 6. разг. (сохранить свои силы) чэгиэн сырыт; он удивительно сохранился кини дьикти чэгиэнник сылдьар.

с. 1. дьикти; совершить чудо дьиктитэ оҥор; чудеса героизма геройдуу быһыы дьиктилэрэ; чудеса техники техника дьиктитэ, техника дьиктилээх ситиһиилэрэ; 2. в знач. нареч. чудом дьиктитик, дьикти суолунан; дьиктинэн; каким-то чудом туох эрэ дьикти суолунан; чудом спастись от смерти өлүүттэн туох эрэ дьиктинэн өрүһүлүн; 3. (сказочное существо) дьиктилээх, дьикти харамай; чудо морское муора дьикти харамайа; 4. в знач. сказ, (удивительно) киһи сөҕүөн курдук, дьикти баҕайы; чудо, как было весело көрө-нара диэн дьикти этэ; # чудо-богатырь буулаҕа бухатыыр; чудеса в решете киһи билбэтэх суола.

сыһ. Киһи сөҕүөн курдук далааһыннаахтык, уһулуччутук. ☉ Удивительно, поразительно, впечатляюще
Тыйыс үйэм, барҕардыҥ эн, сөҕүмэрдик, күлүмэхтик. И. Гоголев
Норуот хаһаайыстыбата сатарыйдаҕына харчы сыаната сөҕүмэрдик түһэр. ФЕВ КК
Тылламмыт оҕо сайдыыта сөҕүмэрдик күүһүрэр. ОАП ИиЭУО

прил. 1. остуоруйа; сказочные образы остуоруйа образтара; 2. (нереальный) олоҥхо; сказочная страна олоҥхо дойдута, олоҥхоҕо кэпсэнэр дойду; 3. (чудесный, удивительный) дьиктилээхий, сөҕүмэр; произошла сказочная перемена сөҕүмэр уларыйыы таҕыста.

узнавать новость; бүгүн дьикти сонуннанным я сегодня узнал удивительную новость.

тутул. сыһыан холб. Этиллэр, оҥоһуллар түбэлтэ баламат, толоос баска баппат диэн сөҕөр санааны бэлиэтиир. ☉ Выражает оговорку, что содержание высказываемой мысли вызывает изумление, удивление у говорящего (удивительно, к удивлению)
Киһи бэркиһиэх, олохтон, бириэмэ таһымыттан хаалбыттара итиччэ дуу, тугуй? Софр. Данилов
Киһи бэркиһиэх, сорох политсыылынайдар дьиҥнээх мэссээннэр уонна обывателлэр буолбуттар. Болот Боотур

даҕ., поэт. Киһини сөхтөрөр, уһулуччулаах. ☉ Вызывающий восхищение, восторг, удивительный
Мин сирим дьиктикээн көмүс күөх буоругар Күн уотун күлүмэ күрүлүү саккырыыр, Мин күндү сибэкким уран уус ньууругар Күн уота күлбэхтээн мичиҥнээн ылбахтыыр. П. Ойуунускай
Хайыай? Көрүлээҥ …… кини [Лермонтов] суорума суолланна, Үйэлэр тухары утуйда Дьиктикээн гений күлүмэ умулунна, айхаллаах венок хагдарыйда. В. Чиряев

даҕ., кэпс. Киһи сөҕүөн кур дук дьикти, дьиибэ. ☉ Удивительный, странный
Эмискэ күөл кытыытыгар муокас баҕайы оту көрөн, мин тохтуу түспүтүм. В. Гаврильева
Бу туох муокас кыыла муҥнаатаҕа буолуой миигин? М. Тимофеев
Баһаалыста, бу киһини кытта кэпсэтис эрэ. Улахан муокас суолу кэпсиир. «ХС»
ср. русск. диал. пакость ‘пакость; хитрость; удивительное дело’