Якутские буквы:

Якутский → Якутский

уйаннык

сыһ. Иһирэхтик, эйэҕэстик; аһыннарардыы. Сердечно, участливо; жалобно
Көтөрдөр айманаллара олустаата, үөһэ көтөн тахсаллар, бэлэстэринэн уйаннык кыламмахтыыллар. Амма Аччыгыйа
Уол Маринатын ураты уйаннык ахта санаан, түөһүн иһэ хайдах эрэ кураанахсыйбыкка дылы буолара. Э. Соколов

уйан

даҕ.
1. Ситэ модьута, уйуга суох, намчы, кэбирэх. Некрепкий, непрочный, хрупкий (о чём-л). Уйан оҥоһуулаах устуул. Маннык уйан мас өһүөҕэ барбат
Чоочо баай тойон абаҕам Уйан уҥуохтаах, Улдьаҕай саастаах эрдэхпинэ, Муҥ бөҕөнү состорон, Муҥур тиит дойдулаабыта. С. Зверев. Уйан уҥуохтааҕы Уһаарар күнүм буолла, Уйуллаах кутуруктааҕы Утаарар күнүм буолла. Саха фольк.
2. Ситэ хатарыыта суох, сымнаҕас (тимири этэргэ). Мягкий, незакалённый (о железе)
Кыра уус эрэйдээх тимири хатарыыны сааһыгар кыайбат: эбэтэр, ситэ хатарбакка, күөх уйан гыныахтаах, эбэтэр, наһаа ыытан, тостор хатан оҥоруохтаах. Күннүк Уурастыырап
Хатарыыга уйан хотууру күүскэ ититэн баран, олус түргэнник сойутуллар. ПАЕ ОСС. Сымнаҕас, уйан быһах балыгы эттииргэ ордук. Доҕордоһуу т.
3. көсп. Тулуура суох, кэбирэх, эмсэҕэ (киһини этэргэ). Мягкий, нежный, ранимый (о человеке)
Хорсун кыһыл комиссардар Арыт уйан да буоллаллар, Дьон курдук дьон эрээрилэр Саамай хатан ыстааллар Кинилэр баар этилэр. И. Гоголев
Кыратык да муҥатыйар, мунчаарар санааны барытын утары сабыта охсон иһиэххэ. Киһи мөлтөх, уйан өттө баһыйдар эрэ киһи бүтэр. СТЫМ
4. көсп. Аһыныгас, чараас сүрэхтээх. Отзывчивый, чуткий, проявляющий сострадание
Настя хоту дойду тыйыс олоҕор мускуллан, эр киһи курдук булчут буола үөрэнэн, кини сүрэҕэ аһынымтыа, уйан. Н. Якутскай
Ийэ оҕотугар таптала, ийэ уйан уйулҕата, киһиэхэ да, сүөһүгэ да биир курдук. С. Федотов
Кыра бырааппыт Митя үһүгэр-биэһигэр диэри наһаа уйан, аһыныык оҕо этэ. «Козлик» диэн ырыаны ытамньыйбакка эрэ ситэри ыллаан бүтэрбэт буолара. УАИ ИОЭОС
Уйан сирин таарыттарда кэпс. — сөбүлээбэт, кыбыстар суолун этиттэ. Быть задетым за живое, быть уязвлённым, обидеться
Мэйбэриис Сааба уйан сирин таарыттаран олус кыыһырда, ойоҕун охсоору хаста да далайан баран уоскуйда. Д. Очинскай. Уйан си- рэ — ким, туох эмэ кэбирэх, эмсэҕэ миэстэтэ, өрүтэ. Уязвимое место когочего-л.
Киһим эмиэ, мин уйан сирбин таба тайанан, хаадьылаахтык хараҕа симириктээн, тартаҕар таныыта ордук кэтирээтэ. Н. Абыйчанин
ср. орд. уйан ‘мягкий’

уйан-хатан

даҕ. Киһи хайдаҕа, үчүгэй-куһаҕан өрүттэрэ, туохха дьоҕурдааҕа, кыаҕа. Признаки, определяющие достоинства того или иного человека, его возможности, способности
Доҕордоһуу киһи уйанын-хатанын бэркэ бэрэбиэркэлиэн сөп. ПБН КДьСО
Сэргэй олоҕо кини уйанын-хатанын бэркэ диэн бэрэбиэркэлээтэ. Дылбаны
Ким уйанахатана, ким хайдаҕа, Ийэ дойду, норуот иһин төһө бэриниилээҕэ дьиҥ дьыала бэрэбиэркэлэнэр кэмэ-чааһа кэлбитин поэт дириҥник өйдөтөр, уйулҕаны хамсатар тылларынан хоһуйар. КНЗ ТС
(Ким эмэ) уйана-хатана биллэр (суола) — киһи төһө тулуурдааҕа, күүстээҕэ, кытаанаҕа тургутуллан көрөр кэмэ (түбэлтэтэ). Какие-л. обстоятельства, события, которые выявляют такие душевные и физические качества человека, как стойкость, выносливость и т. д. Дьиҥэр, киһи уйана-хатана сэриигэ биллэр, киһи кимэ-туга, майгыта-сигилитэ эмиэ. А. Данилов
Уол оҕо уйана-хатана биллэр күнэ-дьыла тирээтэҕэ. Ф. Софронов
Кырдьаҕастар уол оҕо уйана-хатана хагдаҥ эһэни бултааһыҥҥа биллэр диэччилэр. ПАК АаТХ

Якутский → Русский

уйан

1) мягкий, незакалённый; уйан тимирдээх хотуур коса из мягкого железа; 2) перен. чувствительный, мягкий; уйан киһи чувствительный человек; уйан сүрэхтээх киһи мягкосердечный человек.


Еще переводы:

ньаачас гын

ньаачас гын (Якутский → Якутский)

ньаачай диэнтэн көстө түһүү. Туртастары эккирэтэн туманната сылдьан, систэрин булгурута охсорум, уйаннык ыҥыранаат, ньаачас гыналлара. Ф. Постников
«Ньах» диэт ньаачас гынна, Бөрө хаарга сыылынна. Ф. Софронов
Биэ ньаачас гынна, кэлин атахтарын ахчатан биэрдэ. «ХС»

сюсюкать

сюсюкать (Русский → Якутский)

несов. разг. 1. минньитэн саҥар (хол. нуучча "ж, ш" дорҕоотторун "з, с" курдук); 2. (обращаться как с маленьким) ымманый, атаахтат; 3. перен. (подделываться под ребёнка) ымманый, уйаннык сыһыаннас.

сентиментальность

сентиментальность (Русский → Якутский)

ж. наһаа уйан быһыы.

sensitive

sensitive (Английский → Якутский)

уйан, долгуйуук, билимтиэ

сентиментальный

сентиментальный (Русский → Якутский)

прил. наһаа уйан; сентиментальный человек наһаа уйан киһи.

сердобольный

сердобольный (Русский → Якутский)

прил. уйан сүрэхтээх, аһыныгас сүрэхтээх.

слабохарактерный

слабохарактерный (Русский → Якутский)

прил. мелтех характердаах, уйан характердаах.

чувствительность

чувствительность (Русский → Якутский)

ж. 1. (восприимчивость) билэрэ, билимтиэтэ; 2. (чувствительный характер) уйан быһыы, уйан санаа.

хрупкий

хрупкий (Русский → Якутский)

прил. 1. (ломкий, непрочный) үлтүркэй, уйан, кэбирэх; хрупкий лёд уйан муус; хрупкий металл үлтүркэй металл; 2. перен. (нежный, слабый) кэбирэх, намчы, уйан; хрупкое здоровье кэбирэх доруобуйа.

сүр

сүр (Якутский → Якутский)

I
1. аат.
1. Киһи ис күүһэ, күүрээнэ таһыгар көстүүтэ (сүнньүнэн тард. ф-гар тут-лар). Внешнее проявление силы духа, воли человека (преим. употр. в притяж. ф.)
Көрүҥэ көстөрө, Көрөрө-күлэрэ Сүрэхпин сүүйдүлэр, Сүрдэрбин туттулар. П. Ойуунускай
Айаннаары оҥостон, сүрэ көтөҕүллүбүт ахан. Амма Аччыгыйа
2. Киһи саллар, куттанар туох эмэ ынырыга. Что-л. страшное, внушающее ужас
Арай тыал түһэн хааллын — манна сүрү кэпсииллэр дии! — Син буккуйан-тэккийэн сылдьыллааччы, бачча дойдуга кэлбит киһи баартаах буолуоҥ. Б. Павлов
Олорон баран мин диэки эргиллибитэ, дьулааннаах сүр сымнаабыкка дылы, хараҕа уонна мунна начааскыга күлэн ыллылар. «ХС»
2. даҕ. суолт. Ынырыктаах, алдьархайдаах; сиэри таһынан. Страшный, отчаянный; невероятный. Сүр кыыл. Сүр көстүү
Хата, ол эрэйдээҕим, Өкүлүүнэм, бэрт сымнаҕас, сүр үлэһит, иистэнньэҥ, саҥата-иҥэтэ суох сылдьан барыны бары үлэлээн бүтэрэн-оһорон иһэр эрэйдээх этэ. Амма Аччыгыйа
Сүр куйаас. Бороҥ Нил анныгар, Сөрүүҥҥэ баҕарбыт санаабар, Үчүгиийүчүгэй Өлүөнэм Үрүмэ долгуна көһүннэ. С. Данилов
Биһиги кырдьаҕас саллааттар, түбүктээх кэмҥэ олороммут, Кырдьаммыт сааспыт да ырааттар хаарбахха холоммот сүр дьоммут. И. Эртюков
3. сыһ. суолт. Олус, наһаа. Чрезвычайно, весьма
«Чэ да, кэпсии оҕус да, муҥнаама!» — диэххэ айылаах, сүр уйаннык саһарчы көрбүтүнэн, Өкүлүүн оһоҕун чанчыгар быар куустан кэбистэ. Амма Аччыгыйа
Биһигиттэн чугас икки быыкаайык, ырбаахы сыгынньах уолаттар сүр кыһамньылаахтык күөгүлүүллэр. Н. Заболоцкай
Уол сүр улгумнук ойон турда. «ХС»
Сүр баттат көр баттат. Омоҕой Баай эмээхсинэ биир киэһэ этэр: «Оҕонньор, эн ити Эллэй таһыттан киирдэр эрэ уҥуоҕуҥ босхо барыар дылы хамныыр ээ, быһыыта, куттанар, сүр баттатар быһыылааххын, итини эн билинэҕин дуу»
Саха фольк. Оскуолаҕа үөрэнэр эрдэхпинэ, бүтэйдии салла саныыр, сүр баттатар учууталлааҕым — Акулина Ивановна. С. Федотов
Мэхээс сороҕор утары этиэн баҕарар да, итирик киһини кытта аахсан даҕаны дии саныыр. Ол эрээри дьиҥинэн тойонуттан толлоро, дьулайара, сүрүн баттатара бэрт быһыылаах. «ХС». Сүрүн көтүт — кими-эмэ улаханнык куттаа. Сильно напугать, перепугать кого-л.. Хараҥа хоско киирэн хаһыытаан оҕо сүрүн көтүттэ быһыылаах. Сүрүн тоһут — кими эмэ киэптээбэт, киэбирбэт оҥор. Сбить спесь с кого-л.
Аҥаардастыы киэптээн айбардыы сырыттаҕына, Коля уол ыһыахха дьон бөҕө ортотугар хара буору уоптаран сүрүн тоһуппут. «ХС». Сүрэ баттыыр кэпс. — кими эмэ ким эмэ аата-суола, сураҕа, үрдүк солото толуннарар, самнарар. Подавлять кого-л. своим авторитетом, известностью, высокой должностью. Аатырбыт тустуук киирдэкиирээт сүрэ баттаата — эдэр уол уота-күөһэ суох туһунна
Кырдьаҕас киһи сүрэ баттыыра дуу, эбэтэр Хоруновы саҥа көрө сатаан эрэр буолан толлоро дуу? Н. Апросимов. Сүрэ көппүт — 1) олоххо тардыһар күүһэ өһүллүбүт, күүһэ-күдэҕэ эстибит (ыарыһах туһунан). У него иссякли все жизненные силы и энергия (о больном человеке); 2) эргэр. Амтана суох буолбут, соппоҥ буолбут (абааһыны итэҕэйэртэн ситимнээх: абааһы ас сүрүн — амтанын, тотоойутун көтүтэн ыллаҕына, ас амтана суох буолар диир былыргы саха. Ол иһин ас элбэҕиттэн, үчүгэйиттэн сөҕөр-махтайар сатаммат, абааһы истэн, сүрүн көтүтүө диэн буолара). Утрачивать вкус, становиться непитательным, невкусным
По старинному якутскому поверью: злой дух (абаасы) может высосать животворящую силу пищи, из-за чего она станет непитательной. Нельзя вслух выражать восторг, изумление по поводу обилия и вкуса еды, так как абаасы услышит и заберёт себе всю живительность пищи. Аҥаардас саҥараргыттан арыы (эбэтэр ас) сүрэ көтөн хаалар. ПЭК СЯЯ
Сүрэ көтөҕүллүбүт — сүргэтэ көтөҕүллүбүт диэн курдук (көр көтөҕүлүн). Дьонун көрсөөрү сүрэ көтөҕүллэн аххан сылдьар. «ХС»
Сүрэ тостубут — кута-сүрэ тостубут диэн курдук (көр кут-сүр). Күүгүнүү дэбилийэ турар күөх муора кытыытыгар, сүрдээхтик илистибит, сүрэ тостубут, уҥуохтаах тириитэ хаалбыт кырдьаҕас оҕонньор, тайаҕар өйөнөн, суос-соҕотоҕун санньыйан турар этэ. Амма Аччыгыйа
Аҥаардас ийэ соҕотох уоллааҕа арыгыһыт буолан ийэ сүрэ тостубут, дьүдьэйбит. В. Гольдеров
Евдокия Фёдоровна сүрэ тостубут, мэктиэтигэр кыччаабыт. М. Попов
ср. бур. һүр, һүрээ ‘величие’, кирг. сүр ‘грозность, грозный и важный вид, величие, важность’, саг. сүрээ ‘страх, удивление, ужас, чудо’, телеут. сүрэн ‘страх, опасность’, алт. сүр ‘призрак’, монг. сүр ‘величие; мощь, могущество’
II
аат. Билгэ, түүл билгэтэ. Примета, предвестник чего-л. (обычно о «вещих» снах). Түһээн уоту көрөр — ыарыы, өлүү-сүтүү сүрэ
— Ийээ, бөлүүн түһээн балык бөҕөнү сиэтим, ол туох сүрэ буолуой? — Балык — тумуу-сөтөл сүрэ
Үгээр кэлээри гыннаҕа. Ичигэстик таҥна сырыт, — диэччи ийэтэ. Г. Угаров
Бөрөлөр уол түүлүгэр аанньаҕа киирэн көстүбэттэр. Бу ыарыы, быстыы, сут сүрэ. П. Ламутскай (тылб.)
III
бэрт II диэн курдук
Дусяны кытта бэртиилэрэ сүр, киинэҕэ, үҥкүүгэ мэлдьи бииргэ сылдьаллар. И. Гоголев
Степанов сылайбыта, аччыктаабыта сүр эбит. А. Фёдоров
Муостабыт сыыһа-бөҕө сүр, харбамматаҕа, сууллубатаҕа быданнаабыт быһыылаах. «ЭК»