жалостливый, сердобольный, сострадательный; отзывчивый.

сердобольный, сострадательный, отзывчивый; амарах сүрэхтээх имеющий отзывчивое сердце, с отзывчивым сердцем.

аат. Аһыныык, аһынымтыа киһи. ☉ Сердобольный, жалостливый человек
Аһынааччы, Манньалааччы Төрүт, төрүт аҕыйах, Ийэлэригэр кэлээхтииллэр Киэһэ эмиэ кураанах. И. Гоголев

1. көр үүттээх-ааннаах
2. көсп. Үтүө, өйдөөх, ылыннарыылаах, ыллыктаах (тыл-өс). ☉ Умное, основательное, убедительное (слово, речь)
   Алаатыка! Бу киһи ама эдэрин иһин, Абаҕаҥ, таайыҥ кэриэтэ Аҕа киһиҥ Ааннаах-үүттээх тылларын, Аһын саамай бастыҥын Аккаастыаҕыҥ дуу ама! П. Тобуруокап
   ◊ Ааннаах-үүттээх киһи — сиэримайгыны, киһи кыһалҕатын өйдүүр киһи. ☉ Человек совестливый, нравственный; понимающий нужды других, сердобольный.

даҕ. Атын киһи эрэйин өйдүүр, ону чэпчэтэ сатыыр майгылаах. ☉ Жалостливый, сердобольный, сострадательный; отзывчивый
Нуучча, көннөрү омуннаахха дылы гынан баран, сүр аһыныгас буолааччы. Амма Аччыгыйа
Эйигиттэн ураты аһыныгас сүрэхтээҕи хара тулаайах хаалыахпыттан ыла көрөбилэ иликпин. Н. Якутскай
Саныахха куһаҕан. Мин сымнаҕаспынан, аһыныгаспынан туһанан, аанньа ахтыбат курдук быһыыланаллар. С. Ефремов

даҕ. Уйаҕас, манньымтыа, кыраттан да ууллар-өрүкүйэр. ☉ Чувствительный, склонный к умилению, сердобольный
Кырдьар сааска кыайтарбатах ырыаһыт иэйинньэҥ, амарах дууһатыгар киһи ымсыырар. С. Тарасов
Эдэр саас үтүөкэн күннэрэ, умайан бүппэт уоттаах таптал, олох умсулҕана тыйаатыры киэптии мустубут дьон иэйинньэҥ дууһаларын таарыйдылар. «Кыым»

даҕ., фольк., поэт. Аһыныгас, уйан дууһалаах. ☉ Жалостливый, сердобольный, сострадательный
Күн судаарбыт Күүстээх сокуонун Көтөхпүтүнэн көстүбүт Көмүскэстээх күн санаалааҕым! А. Софронов
Күүстээх, истиҥ тапталлаах Күндү ийэ көмүскэстээх Көрүүтүттэн-истиититтэн Эрдэ маппыт дьоло суохтар Тулаайахтар барахсаттар. Күннүк Уурастыырап
Көмүскэстээх санаалаах Күбэй хотун ийэҕит Күн сиригэр көрөрүн тухары Көмүскүүр санаатын көҕүрэппэтин. С. Зверев

даҕ. Аһыныгас санаалаах, тугу барытын чугастык ылынар. ☉ Сердобольный, проявляющий сострадание, жалостливый
Кырдьаҕас киһи илиитэ хатыылаах курдук буолтун иһин, сүрэҕэ уйаҕас, үтүөнү баҕарар. С. Васильев
Сүрдээх уйаҕас дууһалаах, сытар ынаҕы туруорбат сытыары сымнаҕас, үлэһит бөҕөтө киһи этэ буоллаҕа дии, биһиги Өлөксөйбүт. Багдарыын Сүлбэ
Элбэҕи тулуйбут саллаат сүрэҕэ кыраттан да оҕолуу үөрэр, уйаҕас, нарын-намчы. КНЗ ТС

1. даҕ. Киһиэхэ үчүгэйи эрэ саныыр, оҥорор, үтүө аһыныгас санаалаах. ☉ Сердобольный, сострадательный, отзывчивый
   Оһох итиитинээҕэр хоту дьон барахсаттар бэйэлэрин амарах, итии майгылара, ылбархай, үөрбүткөппүт кэпсэтиилэрэ эн сылайбыккын умуннарар, тоҥмуккун ириэрэр. Н. Заболоцкай
   Эн кинилэргэ [политсыылынайдарга] амарах сыһыаҥҥын умнубаттар. И. Федосеев
   Гошалаах Володя наһаа амарах убайдар. Балтыларын наһаа күндүтүк саныыллар. Н. Лугинов
   △ Ис киирбэх; аһыныгас. ☉ Симпатичный, обаятельный; ласковый, сердечный
   Уостарыгар уостубат амарах мичээрдээх оҕонньотторун мөҕүттэр оонньуулаахтар [саха эмээхситтэрэ]. С. Данилов
   Хобоо кимтэн эрэ амарах, сылаас тылы истиэн баҕарар. И. Гоголев
   Уулааҕынан-хаардааҕынан көрбүт амарах харахтар кини [Сөдүөт] сүрэҕин тэһэ үүттүүр курдуктар. Н. Кондаков
2. аат суолт. Киһиэхэ үчүгэйи эрэ оҥорор, үтүө аһыныгас санаа; аһыныгас уонна иһирэх сыһыан. ☉ Сердобольность, отзывчивость, сострадание
   [Ийэ дойдуом] Эн үчүгэйгин, эн амараххын билбитим, Эппэр-хааммар, сүрэхпэр иҥэрбитим. Л. Попов
   Өксүү барахсан амараҕа, аһыныгаһа, киэҥэ-холкута дэҥҥэ көстөр киһи. Н. Лугинов
   Муударай эмээхсин тугу барытын дириҥник өйдүүрэ бэрт буолан, онуоха эбии сүрэҕэ ырааһа, амараҕа бэрт буолан кыһаллыбат. И. Гоголев
   тюрк. амырак

1. аат.
2. Киһи тириитин уонна ис да уорганнарын көрдүгэннээн сиир сыстыганнаах ыарыы. ☉ Проказа, лепра
   «Лида, эн араҥынан ыалдьыбатах эбиккин», — диэн Сергей Иванович үөрүүлээхтик быһаарбыта. И. Федосеев
   [Екатерина Татаева] уон түөрт саастаах эдэркээн кыысчаан. Кини ийэтэ икки сыллааҕыта араҥтан өлбүтэ. «ХС»
3. үөхс., түөлбэ. Дууһа, бодоҥ, тойооску. ☉ Горемыка, калека, негодяй. Дьэ, эмиэ араҥ дии. Бу араҥы көр эрэ
4. даҕ. суолт. Ыарыһах, ханнык эрэ ааһан-араҕан биэрбэт ыарыынан ыалдьар. ☉ Больной, страдающий какой-л. хронической болезнью
   Миитэрэй өлүк сирэйдээх, араҥ дьахтар тахсан турарыттан соһуйдаҕа буолуо. Амма Аччыгыйа
   Чоочо баай, тойон абаҕам, Икки атахтааҕы иҥнэрэн, Үс саханы түҥнэрэн, Иринньэх ийэтэ, араҥ аҕата Аатырарыҥ биллибэт. С. Зверев
   Бэйэтэ быһааран кэпсээбэтэҕэ буоллар, сааһын тухары аалларан ыалдьыбыт араҥ киһи диэ суох эбиппин. А. Данилов
   ◊ Араҥ (аас) аҕата — кыамматтары көрөр-харайар, аһыныгас үтүө сүрэхтээх киһи. ☉ Человек сердобольный, помогающий убогим-сирым, благодетель. Араҥ ыарыы көр араҥ
5. 1858 сыллаахха соҕотох Орто Бүлүү улууһугар аҕыс уон түөрт киһи араҥ ыарыыга ыалдьар эбит. Багдарыын Сүлбэ
   Аны араҥ ыарыы, холера, чумаа, натуральнай уоспа, ымынахтаах тиип, титириир, одуруун курдук ыарыылар суох буоллулар. «ХС»
   алт. сараҥ