аат. Маһа суох киэҥ нэлэмэн хонуу куйаар. ☉ Степь
Бу уһуга суох унаар-мэнээр истиэптэр Уйус тыалларын уйусхана Айан иҥсэлээх имэҥин иҥэрдэ Мин дьэллик сүрэхпэр. С. Данилов
Истиэп киэҥ хонуулара уу курдук долгуннурарга дылы гыналлар. Эрилик Эристиин
Төрөөбүт Сахатын сиринэн эрэ муҥурдаммакка, Украина киэҥ нэлэмэн истиэптэрин кэрэ көстүүлэригэр тиийэ дириҥ иэйиилээхтик хоһуйбута. ФЕВ УТУ

даҕ.
1. Миҥэтийэ илик, куотумтуо, сиргэмтэҕэй, тэһии (үксүгэр сылгыны этэргэ). ☉ Пугливый, беспокойный, необъезженный (обычно о лошади). Уйусхах сылгы
□ Уолуҥ уйусхах ат курдук
Халыһытан иһэр суола да... А. Сыромятникова
[Ыаллар] Уйусхах, түргэн көлөнөн Уйуһутан кэлэннэр Уруй-туску эттилэр. Н. Босиков
2
уйусхан диэн курдук. Уолах тиит ортотунан тосту ыстанар уйусхах тыаллаах [сиргэ тиийиэҥ]. ПЭК ОНЛЯ I
[Фёдор Фёдорович Ресслейн] оччолорго сэттэ уонуттан тахсыбыт эбит гынан баран, ол уйусхах сүрэхтээх киһи 1816 сыллаахха алтынньыга Дьокуускайтан Халымаҕа араҥ ыарыыны үөрэтэ айаннаабыт. И. Федосеев
ср. монг. ой ‘отскакивать, убегать, уклоняться’

I
уй I диэнтэн холб. туһ. Иккиэн сытыы-хотуу, көрдөөх-нардаах дьон …… тыл тылларын уйсан, нэмнэрин билсэн, өртөн доҕордоһон сылдьаллар. Амма Аччыгыйа
Суох, доҕор. Хайдах мин эйиэхэ өһүргэниэхпин сөбүй? Оччону уйсан кэллибит ини. Н. Лугинов
Оҕо эрдэхтэн оччону уйсан, баччаҕа кэллэхпит. С. Федотов
II
(«й» — мурун дорҕ. ‘«й» — носовой звук’) аат. Көҕөҥҥө маарынныыр, арыый кыра, кураанах кус. ☉ Касатка
Чөркөй уйустуун куотуһан, Эҥин араастаан иһиирэллэр. П. Тобуруокап
[Терминологическай тылдьыкка] бултанар кустар ааттара: ээбиллэ, уйус, биргинэх эҥин көтүтүллэн хаалбыттар. АНК СБТЛ
III
уйусхан диэн курдук
[Үрдүк тиит] Истэр этэ уйус тыаллар Уораһыйар ырыаларын. Күннүк Уурастыырап
Доҕорум, таптыыр уйус Сүрэххэ эрэбил, Хомойуу курдук курус, Ыар ыарык суоҕун билэбин. С. Данилов
Эккирэтэ сатаан кэбистим даҕаны Эдэр бэйэм элэйэ быһыытыйдым, Арай эн, уйус санаам, ситтэрбэтиҥ, Арай эн үрдээн, күөрэйэн истиҥ. Н. Босиков

туохт.
1. Бэттэн, булгуруйан алдьан, булгу бар. ☉ Переламываться
Уолан тиит ортотунан тостор Уйусхан тыаллаах дойду. П. Ойуунускай
Ойуурга мас тосторо иһиллэр. Күндэ
Арай дьоммуттан ырааппытым кэннэ, хайыһарым тостон хааллын. Амма Аччыгыйа
2. көсп. Кыаххын, күүскүн сүтэр, мөлтөөн бар. ☉ Потерять, утратить былую силу, ослабнуть
Өлөксөй курдуктар тоһуннахтарына, Өрө көрбүттэр өлбөөдүйүөхтэрэ. С. Васильев
Суон саал Тостон барбыта, …… Саарыстыба самныбыта. С. Зверев
Олунньу сүүрбэ түөрт күнүгэр тымныы тостор. «Сахаада»
♦ Кута-сүрэ тостубут көр кут-сүр
Инчэҕэй тирбэҕэ быстыбатынан олорбут Быргыйдаах муҥнаахтар уйулҕалара хамсаабыт, куттара-сүрдэрэ тостубут. ФЕВ УТУ
[Дьэргэ] киһи эрэ буоллар кута-сүрэ тостон, токуруччу туттан хаамар буолбут. «ХС»
Мас тосторунан I көр мас. Быа быстарынан, мас тосторунан (өс хоһ.). [Акаары Мэхээс:] Быа быстарынан, мас тосторунан күүстээх киһи — мин буолабын. Эрилик Эристиин
Мас тосторунан II көр мас. Мас тосторунан майгылаах киһини кытта киһи сатаан кэпсэппэт. Муоһа тостубут — муоһа-туйаҕа сарбыллыбыт (бараммыт) диэн курдук (көр муос). Билигин даҕаны кулаак муоһа тосто илик эбит. П. Ойуунускай
Тостубут Лиэп кулаак сор муоһа. Эрилик Эристиин
Сүргэтэ (сүрэ) тостубут көр кута-сүрэ тостубут. Сүрэ тостубут, уҥуохтаах тириитэ хаалбыт кырдьаҕас оҕонньор, тайаҕар өйөнөн, суос соҕотоҕун санньыйан турар эбит. Амма Аччыгыйа
Кулукаанап сүргэтэ тостубут көрүҥнээх. БТТ
Оҕонньор эмээхсинигэр уота-күүһэ умуллан, сүргэтэ тостон тиийдэ. «ХС». Тымныы муоһа тостубут — сүдү тымныы мөлтөөбүт, мөлтүү быһыытыйбыт. ☉ Отступили морозы
Тымныы муоһа тостон, Күн куттаммат буолбут, Тоҥон турбут мастан Тохтон, көмнөх суулбут. И. Эртюков
Ол эрээри тымныы оҕуһа Ураа-лаҥкыр муоһа тоһунна. Баал Хабырыыс
Тымныы муоһа төһө да тоһуннар, билигин даҕаны киэһэ-сарсыарда дьыбардаах, онуоха эбии күүстээх тыал киһини курдаттыы үрэр. В. Ойуурускай. Үтэһэтэ тостуо (туолуо) — ким эмэ эппиэттиир кэмэ кэлиэ; иэһэ ситиһиллиэ. ☉ Настанет час расплаты для кого-л.; ответить, понести наказание
Бэйи, билигин бултаан эрэбин диэн киэбиримэ, баҕар, үтэһэҥ туолуо. Амма Аччыгыйа
Хара дьай Хааннаах сабарай …… Үтэһэҥ тостон Үс төгүл кыран, түҥнэри кыран! И. Егоров
◊ Тостор тымныы — муҥутуур тымныы. ☉ Лютые морозы
Аатырара ахсынньы Аан-даан тостор тымныынан. С. Тарасов
[Дьоллоох Дьокуускай] тостор тымныынан бобо тутар. Э. Соколов
[Тииттэр] Тостор тымныыттан үлүйбэт Үлэ дьонунуу лиҥкинэһэллэр. П. Тулааһынап
ср. тюрк. тос ‘разломаться на мелкие части’