прил. I. (внушающий опасения, сомнительный) уорба, саарбах; подозрительный человек уорба киһи; 2. (недоверчивый) уорбаламтаҕай, уорбаһыт, уорбалыыр; подозрительное отношение уорбалыыр сыһыан. ,

с. уорба, уорбалааһын, күтүрээһин; неосновательное подозрение олоҕо суох уорбалааһын; # быть под подозрением (или на подозрении) уорбаҕа түбэс.

ж. уорба быһыы; уорбаламтаҕай быһыы, уорбаһыт быһыы; он отличается излишней подозрительностью кини наһаа уорбаһыт.

м. субъект (1. филос. өйдүүр, тугу эмэ оҥорор дьоҕурдаах харамай, киһи; 2. юр. ту ох эмэ бырааптаах, эбээһинэстээх сирэй; 3. мед. киһи; 4. разг. киһи, уорба киһи; 5. лог. суждение предметэ; 6. грам. туһаан).

туохт.
1. Кытаат, мастый. ☉ Грубеть, затвердевать, костенеть (напр., о растениях)
Күөх луугу уонна чочунааҕы уҥуоҕура иликтэринэ бэс ыйыгар үргээн тууһаныллар. ТИИ ЭОСА
Өҥүргэстээх балыктар дьардьамалара олохторун устатын тухары уҥуоҕурбат. ББЕ З
Көйөрүллэр аһылык үгүс өттүн ордук дороххой, уҥуоҕурбут, хаачыстыбатын сүтэрбит аһылыктар — уу ото, соломо, былах, мас лабаата ылаллар. АДГ СКУо
2. көсп., кэпс. Эр киһи киэбин ыл, улаат, төлөһүй (уол оҕону этэргэ). ☉ Переходить из подросткового возраста в юношеский, мужать
Уорбаҕа угуллубут Уруттаан уҥуоҕурбут Уолҕамдьы санаалаах Уолчааным сордоох! А. Софронов
Ийэм ыарытыйар, мин кырабын. Уҥуоҕура илик үһүбүн. В. Миронов

даҕ.
1. Мээнэ өрүкүнэйбэт, холку, сэмэй (киһини этэргэ). ☉ Спокойный, смирный, уравновешенный (о человеке)
Дьөгүөр оҕонньор, бэйэтэ сүрдээх көнө, ойоҕун тылыттан тахсыбат намыын оҕонньор этэ. И. Никифоров
[Сытыары киһи] Намыын, холку Дьүһүнүн курдук, бытаан саҥалаах, Бэйэ тин олорор да олоҕо Ол курдук уу чуумпу айаннаах. Л. Попов
Санаан көрдөххө, кини аҕалаах ийэтэ олус сэмэй, намыын дьон. Н. Габышев
△ поэт. Нарын, намчы көстүүлээх (от-мас туһунан). ☉ Нежный, тонкий, изящный, прекрасный на вид (о растениях)
Бөлүүн ма ҥнайгы хаһыҥ Соһуччу бытарытта Чараҥҥа намыын хатыҥ Сэбирдэҕин саһарта. И. Эртюков
Кийиит курдук симэнэн Кэрэ намыын уол үөттэр Көлүччэҕэ нөрүһэн Күлүктэрин көрбүттэр. Чэчир-68
2. Наҕыл, холку (саҥа, куолас туһунан). ☉ Тихий, спокойный, мягкий (о голосе, речи)
Дьаакыбылап кулуба тоҕо эрэ уорба баҕайы намыын куолаһынан саҥаран барар. Н. Якутскай
Доҕоро бэркэ уйадыйбыт быһыытын билэн, Николай Гаврилович киһитин уоскутардыы, оргууй намыын куолаһынан саҥаран унаарытта. П. Филиппов
Кыыс ис киирбэх, бэрт намыын саҥалаах, ону ааһан олус холкутук туттар. С. Никифоров
△ Наҕыллык иһиллэр, холку, нарын (ырыа, муус. туһунан). ☉ Спокойный, тихий, нежный (о музыке, песне)
Истибитим мин ол сытан Уля кыыс намыын ырыатын Утуйар да, уһуктар да кыаҕа суох этим ол сытан, Ол эрээри кыыс ырыата өйбөр, санаабар хаалбыта. С. Данилов
Сахалыы намыын ырыа дорҕоонноро сүрэҕи ортотунан сайа көтөн киирдилэр. Н. Лугинов
Муусука намыын дорҕоонноро салгыҥҥа халыйдылар. Л. Попов
3. Чуумпу, ыраас, тыала-кууһа суох (күн-дьыл туһунан). ☉ Тихий, спокойный, безветренный (о погоде)
Атырдьах ыйын бүтүүтүнээҕи намыын киэһэлэртэн биирдэстэрэ сатыылаабыта. Далан
Кыһын тыына биллибитэ ыраатта, тымныытык тыыныталаан ылар этэ. Оттон бүгүн олус намыын итии буолан хаалбыт. А. Сыромятникова
Муус устар ыйдыы намыын Мүлүүн күннэрим үүннүлэр. Р. Баҕатаайыскай

даҕ.
1. Бытааннык үөһэ диэки сыыйыллан тахсар (хол., буруо). ☉ Медленно и плавно поднимающийся вверх (напр., о дыме). Унаархай хойуу буруо
2. көсп. Уһун тартарыылаах, эҥсилгэннээх (хол., ырыа, тойук). ☉ Тягучий, протяжный (о песне)
Аркыастыр, унаархай тиһэх дорҕооннорун көй салгыҥҥа өрүтэ ыһыахтаамахтаат, ах барда. П. Филиппов
Унаархай эбэтэр дэгэрэҥ Сахалыы ырыабыт дьиэрэйэр. М. Хара
Кулаковскай оҕо сааһа үөрэҕэ суох сахалар абылаҥнаах олоҥхолоро, унаархай тойуктара, эрэдэһиннээх таабырыннара, чаҕылыҥнас остуоруйалара …… муҥутуу сайдыбыт кэмэ этэ. АЕЕ ӨӨ
3. көсп. Бытаан, эҥээркэй (хол., куолас, саҥа). ☉ Плавный, неторопливый (о голосе)
Кубархай сирэйдээх эдэр баачыка унаархай куолаһынан сымнаҕастык эттэ. И. Гоголев
Уу харахтаах, Унаархай саҥалаах Урааҥхай саха. НСА ПШЯП
[Оҕонньор] тэҥ, унаархай куолаһынан Делаҕа саалтыыр аахпыта. Н. Некрасов (тылб.)
4. көсп. Наҕыл, холку, бытаан. ☉ Неторопливый, спокойный
Эн, Уу долгунун курдук, Унаархай бэйэҕин Уорба санаабынан Уҕалдьылыам суоҕа. А. Софронов
Уой, бу, Мила, ыалдьаҕын дуу? Туттарыҥ наһаа унаархай. Р. Баҕатаайыскай
Ийэ айылҕа барахсан хампа күөх киэргэлинэн сириэдиччи симэнэн, сүктэн эрэр унаархай кыыс оҕоҕо маарынныыр күүтүүлээх күндү кэмэ улам чугаһаан иһэрэ. «Чолбон»
5. көсп. Ыраахха диэри тайыыр, уһаантэнийэн көстөр. ☉ Большой, протяжённый, обширный
Эн Киэҥ киэлигэр, Кэтит таһааҕар, Унаархай устаҕар Сэссилиисимэҕэ тиийэр Ситиилэри, тутуулары Сиһилии иһиттим, Көччүйэ көрдүм. А. Софронов
Ол кэмтэн билиҥҥэ диэритин Суол ыйар эркээйи буолтара Дойдубут унаархай киэлитин Сырдаппыт Кремль уоттара. С. Тарасов
Амманы санаатахпына Абаҕа унаархай хочото, Аҕам аччыгый алааһа, Алтан ымыйа чараҥа Харахпар бу кэлэн көстөр. К. Туйаарыскай