урбаан (от сл. урбай )

эргий-урбай диэнтэн субул
көстүү. Үүйэ илиитин даллаччы туттан-баран эргичийэр-урбачыйар. Л. Попов
Татыйык сиэркилэҕэ көрүнэн, араастаан эргичийэр-урбачыйар. И. Гоголев
Мария сарсыарда эрдэ уһуктан баран, салгыы утуйан биэрбэккэ, эргичийэн-урбачыйан хата эбии сэргэхсийдэ. ТТК

туохт. Ыарытан «айа-дьойо» диэн саҥа таһаар; айалаан, ынчыктаан энэлий. ☉ Охать, стонать, стенать
Турара-олороро билигин да эдэр киһиттэн итэҕэһэ суох, айалыы-дьойолуу сылдьыбат кырдьаҕас. А. Сыромятникова
Эмээхсин саҥата суох олорбохтообута, онтон айгыстан туран айалаан-дьойолоон чуулаантан тахсыбыта. Уустаах Избеков
Оҕонньоттор, сытаат, сөтөллөн, айалаан-дьойолоон, эргийэн-урбайан баран, муннулара тыаһаан барда. «ББ»

көр иэччэх
Оноҕос тиийэн иэрчэҕин уҥуоҕун үлтү көттө. Саха ост. I
Эргийэн көрдөрбүн - Иэрчэҕим эмтэрийдин!!! Хайыһан көрдөрбүн - Хаалдьыгым хайыннын!!! П. Ойуунускай
Көстүбэт иэрчэх үрдүгэр тыаһа суох сымсатык эргийэ-урбайа турар хаамар экскаватордар тимир тиистэринэн кыйыр тааһы үлтү хадьырыйан МАЗ самосвалларга кутан лүһүгүрэтэллэр. Суорун Омоллоон

көр мэлииппэ
Таҥара дьиэтин аҕыраадатын таһынан баран иһэн, Өлүөскэ бэргэһэтин устан кириэстэннэ уонна ботугураан малыыппа аахта. Эрилик Эристиин
М а л ы ы ппа — таҥараттан көрдөһөр алгыс. СЛ-9-10
Яков Лукич Өр эргийдэ-урбайда, ынчыктаан, малыыппа ааҕа-ааҕа кириэстэннэ. М. Шолохов (тылб.)

даҕ. Бөдөҥ-садаҥ, улахан көстүүлээх. ☉ Крупный, высокий, здоровый
Экир курдук быһыылаах Эр киһи элигэ Эҕийэн тиийэн кэллэ, Эргийэн-урбайан көрдө. Саха фольк. Арай биирдэ, биир улахан экир курдук хара киһи тиийэн кэлбит. Саха ост. II
Бэйэтин улахан, экир курдук дьүһүнүгэр ханан да дьүөрэтэ суох ньааҕынас куолаһынан саҥаран барда. Эрилик Эристиин
ср. хак. гир ‘кривой, изогнутый; извилистый; кривизна’

несов. разг. I. урбачыҥныы сатаа, эргийэ-урбайа сатаа; 2. перен. мүлчү көтө сатаа, куота сатаа.

I
кыычыгыраа диэнтэн холб. туһ. Ол буруону быыһынан трамвайдар кыычыгыраһа сыылаллар. ЛБС
Чугас хара кириэстээх тааҥкалар тиһиликтэринэн кыычыгыраһан кэлбиттэрэ. ССС
Үүннэр тимирдэрэ кылырдастылар, ыҥыырдар кыычыгырастылар. А. Фадеев (тылб.)
II
даҕ. Биир күдьүс уһуннук иһиллэр синньигэс тыастаах (аалсыыттан тахсар тыас туһунан). ☉ Производящий долгий, протяжный скрипучий звук, скрипучий
Хайыһарын тыаһа, муус буолбут курдук кыычыгырас. Суорун Омоллоон
Эргийбитэ-урбайбыта кыычыгырас оронугар. С. Тарасов
Манна туппут күргэлэрэ намчы соҕус буолан, орудиелар туоруулларыгар кыычыгырас. К. Симонов (тылб.)

туохт. Миинэр, айанныыр көлө, миҥэ оҥоһун. ☉ Использовать кого-что-л. как средство передвижения, транспорт
[Тороев] аҕата сылдьыбыт ыллыгын устун …… таба миҥэлэнэн Тү ҥкүр үрэҕи өрө сыыйбыта. Л. Попов
Өбүгэлэрбит быдан иннилэригэр, бу дойдуга кэлэн олох оҥостубут, булду бултаабыт, табаны миҥэлэммит, дьааҥыларга тиийэ тарҕаммыт дьонунан эбэҥкилэр буолаллар. Багдарыын Сүлбэ
Кэнники оҕуһунан, атынан сылдьарым, оттон бүгүн …… сыыдам сырыылаах массыына миҥэлэнэн э м и э т ө р ө ө б ү т т ө р ү т буорбун эргийэ-урбайа кэллэҕим. «ХС»

баарыстаах-мотуор-даах суудуна (баарыһын таһынан эбии ис умайыылаах мотуордаах суудуна. Мотуора тыал суоҕар эбэтэр эргийэ-ригэр-урбайарыгар (маневрирование) үлэлэтиллэр.)