Якутские буквы:

Якутский → Якутский

уруттаа

I
туохт. Күүскэ хамсанан (хол., үлэлээн, эрчиллэн) итииргээн баран, сойбокко тута аһаан эбэтэр тымныы ууну иһэн сыыстар (киһини да, көлөнү да этиллэр). ☉ Опиваться холодной водой сразу после большой физической нагрузки (о человеке; о разгорячённой лошади)
Куйааска дэлби сүүрэкэлээбит ньирэйи билбэккэ эмтэрэн, уруттаан өллө ини. Күннүк Уурастыырап
[Тиитэбис:] «Уруттаабат туһуттан, хара маҥнайгыттан наһаа туттан кэбиһиэ суохтааххыт, эти сыыйа үөрэтиллиэхтээх, тымныы ууну испэт куолута», — диэн эрдэттэн кытаанахтык сэрэппитэ. «Чолбон»
Кураанах отунан аһыыр аты аһатыах иннинэ уулатыытын кыайар буол да, хаһан да уруттаабат. ОМГ ЭСС
II
туохт. «Урут-урут» диэн саҥар (мороду туһунан). ☉ Клокотать (о чирке-клоктуне)
Үрэх күөллэригэр көҕөн маатыргыыр, мороду омуннаахтык бокуойа суох хойуутук уруттуур. В. Протодьяконов

Якутский → Русский

уруттаа=

I опережать, быть впереди; үлэтигэр уруттаата он в работе оказался впереди.
II 1) запаливаться; ата уруттаата его конь запалился; 2) опиваться (о человеке).

Еще переводы:

уруттат=

уруттат= (Якутский → Русский)

I побуд. от уруттаа= I.
II побуд. от уруттаа= II запаливать; аты уруттат= запалить лошадь.

уруттат

уруттат (Якутский → Якутский)

уруттаа I диэнтэн дьаһ туһ. Бу уол аты уруттатара буолуо

албаһаа

албаһаа (Якутский → Якутский)

көр албастаа, албаһыр
Угаайылаах Дохсун Доодоҥ Уруттаабыт, Туоруу охсон түүн үөһүгэр айаннаабыт, Түлүрбэҕиҥ албаһаабыт. М. Ефимов

харачаан

харачаан (Якутский → Якутский)

хара диэнтэн атаах.- аччат. Туоһапка чускуйа түһээтин кытта, били харачаан кыыл Хаптас гынан хаалла. Л. Попов
Харачаан моонньоҕон хараарыан иннигэр Хаптаҕас тиэтэйэр, уруттаан тэтэрэр. А. Николаев

бүүтэх

бүүтэх (Якутский → Якутский)

аат., эргэр. Уруттаабыт сылгыга эбэтэр искэн тахсыбыт сылгытыгар угуллар ситии (симэһинэ, ириҥэтэ тоҕуннун диэн). ☉ Заволока (волосяной шнурок, к-рый протаскивали через нарыв, чтобы выпустить гной, — обычно у лошадей). Бүүтэх уктахха сатаныыһы

предвосхитить

предвосхитить (Русский → Якутский)

сов., предвосхищать несов. что эрдэттэн бил, уруттаан ыл; предвосхитить чью-л. мысль санаатын эрдэттэн бил.

инникилээ

инникилээ (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Уруттаа, эрдэлээ. ☉ Оказаться впереди, опережать
Кини сыһыыга киирбит Инникилээн соҕотох. Баал Хабырыыс
Чувственнай билии логическайтан, эбэтэр рациональнайтан инникилиир. ДИМ
2. Туохха эмэ бастаа, кими эмэ куот (хол., сүүрүүгэ, куоталаһыыга). ☉ Опередить, превзойти кого-л. в чем-л. (достигнуть лучших результатов по сравнению с кем-чем-л.)
Ол ат үгүс сүүрдүүгэ Улуус-улуус ааттаахтарын Таһыыра суох инникилээн «Тардыылаах» диэн аатырбыта. С. Данилов
От ыйын бастакытыгар [окко] киирбиттэрэ эрээри …… иһиттэх аайы инникилээн, сурастах аайы куотан иһэллэр. «ХС»
Ыйдааҕы субуоккалар түмүктэриттэн эрэ ким инникилээбитин, ким хаалан иһэрин билэллэр. «Кыым»

уҥуоҕур

уҥуоҕур (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Кытаат, мастый. ☉ Грубеть, затвердевать, костенеть (напр., о растениях)
Күөх луугу уонна чочунааҕы уҥуоҕура иликтэринэ бэс ыйыгар үргээн тууһаныллар. ТИИ ЭОСА
Өҥүргэстээх балыктар дьардьамалара олохторун устатын тухары уҥуоҕурбат. ББЕ З
Көйөрүллэр аһылык үгүс өттүн ордук дороххой, уҥуоҕурбут, хаачыстыбатын сүтэрбит аһылыктар — уу ото, соломо, былах, мас лабаата ылаллар. АДГ СКУо
2. көсп., кэпс. Эр киһи киэбин ыл, улаат, төлөһүй (уол оҕону этэргэ). ☉ Переходить из подросткового возраста в юношеский, мужать
Уорбаҕа угуллубут Уруттаан уҥуоҕурбут Уолҕамдьы санаалаах Уолчааным сордоох! А. Софронов
Ийэм ыарытыйар, мин кырабын. Уҥуоҕура илик үһүбүн. В. Миронов

чүөмчүлээ

чүөмчүлээ (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Үүн-сайын; ай-тут (олоҕу). ☉ Развиваться, совершенствоваться; созидать, строить (жизнь)
Дьол, Эйэ куората буолаҥҥын, Норуотум тапталын ылаҥҥын Чүөмчүлүүр киэҥ суолуҥ арылхай Төрөөбүт куоратым, Дьокуускай! М. Хара
Үлэ уонна сэрии уун-утарылар: үлэ чүөмчүлүүр, сэрии алдьатар. ЫКТ
[Икки атахтаах] арыт өргөс кылаанныы дьэбидийэр …… дьону быдан уруттаан, олоҕу үрдүнэн чүөмчүлээн. М. Горькай (тылб.)
2. Ыстанан сүүр. ☉ Бежать вприпрыжку (о человеке), скакать (о животном)
Тоҥуу хаар иэнинэн Тоҕустуу хаамыыны чүөмчүлээн бырдааттыыр. Далан
[Таба] Аппаны үрдүнэн ойуолуур, Киэҥ-киэҥник чүөмчүлээн, кынтайар. И. Гоголев. Эмискэ чугус гынна, Сүүрэн иһэн бүдүрүйдэ, Чүөмчүлээн испит суола Итинэн бүттэ, бүтэйдэ… В. Тарабукин

найылас

найылас (Якутский → Якутский)

I
найылаа диэнтэн холб. туһ. Найылаһан о лордохх у т с ү р ү н баҕаһын!  Сарсыарда эрдэ ким урут туран уоту отторун дьиэлээхтэр найылаһан кэпсэттилэр. П. Ойуунускай
«Бэйи чэ, эттиннэр, эн да эт эбээ», — Данил оҕонньор найылаһа олордо. М. Доҕордуурап
Чэ ким уруттуур диэбиттии, бэйэ-бэйэлэригэр найы лаһан, куоҕаҥнаһа, хончоҥноһо олордулар. Н. Заболоцкай
II
1. даҕ. Бэйэтиттэн халбарытан атын киһиэхэ оҥорторо сатыыр. ☉ Стремящийся взвалить что-л. на кого-л., отводя от себя
[Алексеев] бас такы ыарахаттары көрсөөт да, с ы нтас гына түспүтэ, куота көтүмтүө, найылас буолбута. А БАМ
2. аат суолт. Бэйэтэ оҥоруохтаах үлэ т ин (э б э э һ и н э һ и н о. д. а.) ат ын д ьо ҥҥ о сэлээнниир киһи. ☉ Человек, стремящийся или способный переложить свою ответственность на других
Эт-хаан, өй-санаа өттүнэн ситэ-хото иликтэри, найыластары, хоргустары БАМ билиммэт. БИ СТ