аҕыалай-быгыалай — ыксаабыт, аҕылаабыт-мэҥилээбит, сүпсүгүрбүт. ☉ Суетливый, торопливый, говорящий и дышащий урывками
Аҕысчай тараҕай Аҕыалай-быгыалай Уолаттар, кыргыттар Ууһаахтаа инилэр. П. Ойуунускай

туохт. Аҕылыырыҥ быыһыгар эһитэ тардан саҥар, ыллаа (хол., Сорук Боллур ырыатын үтүктэри этэргэ). ☉ Говорить или петь урывками или речитативом (про запыхавшегося — напр., о вестнике Сорук Боллура в олонхо)
Олонхоһут Сорук Боллуру толорон быгыалайдыа. «ХС»

сыһ. Соччо ситимэ, сибээһэ суохтук, одоҥ-додоҥ. ☉ Отрывисто, отрывочно, не совсем полно
Чомпооһоп аара суол кытыытыгар баар нэһилиэктэр тустарынан быһыта-орута сэһэргээтэ. Софр. Данилов
Бэйэтин табыллыбатах дьылҕатын туһунан быһыта-орута кэпсээтэ. Н. Заболоцкай
Кини [Дьэргэли] быһыта-орута да буоллар нууччалыы бэйэтин наадатын быһаарсара. «ХС»
△ Өр буола-буола, хам-түм, хаһан эмэ. ☉ Редко, урывками, изредка, иногда
Бурхалей өйүгэр урут быһыта-орута охсуллан ааһар санаалар киирэн кэллилэр. Эрилик Эристиин
Бастакы киһи туох эрэ үөрбэ курдугунан дайбааттыыр, үөхсэр кэһиэхтээх сөҥ куолаһа быһыта-орута охсуллан кэлэр. Н. Заболоцкай
«Туох буоллаҕай?» — диэн, Арбатскай быһытаорута санаат, суһал соҕустук хомунан, уотун умуруоран тахсан барбыта. В. Яковлев

1. сыһ. Тэҥэ суохтук, ыһыллаҕастык. ☉ Нестройно, неслаженно (напр., петь), неровно (напр., стричь)
   Иччигит кэлэрин кытта эмиэ элэҥ-сэлэҥ үҥкүүлээбитинэн, ойом-сойом оонньообутунан барыаххыт. Суорун Омоллоон
   Намыһах ыарҕанан ойомсойом бүрүллүбүт толооннор эрэ бааллар. Н. Якутскай
   Уол атах сыгынньах, баттаҕа ойом-сойом кырыллыбыт. «ХС»
   △ Быһа тардан, онон-манан. ☉ Урывками, местами, кое-где
   Барытын ааҕарга соло тиийбэт, ойом-сойом ааҕыах. Р. Баҕатаайыскай. Сайсарыга ойом-сойом да буоллар, таас дьиэни тутуу саҕаланна. «Саха с.»
2. даҕ. суолт. Сэдэх, аҕыйах. ☉ Редкий, единичный
   Тураах, анды үөрэ ойом-сойом да буоллар, кыра-кыра бөлөҕүнэн кэлэр. С. Тумат
   Ол анараа өттүн көрдөххө Ойом-сойом туораахтаах Уокусуоку мутуктаах Уодалы хара тииттэр Унааран киирэн бара турдулар. Д. Говоров

1. сыһ.
2. Убаҕастык, хойуута суохтук, сэдэхтик. ☉ Негусто, нечасто, редко, кое-где (расти — о деревьях). Ол таастар быыстарыгар элэҥ-сэлэҥ түүрэ тартаран үүммүт аҕыйах мас баара, ыраахтан, хойуу оттон нэһиилэ быгаллар. «Саха с.»
3. Онон-манан, сорох сиринэн, онноманна. ☉ Изредка, порой, кое-где, местами (просматриваться, показываться, мелькать — о ком-чём-л.)
   Суолларын уҥа өттүнэн муора хомото арыт бэркэ мэндээрэн көстө-көстө, мастар хаххалаан, сороҕор хайалар күлүктээн, элэҥсэлэҥ көҕөрүмтүйэн ааһыталаата. Н. Якутскай
   Чэпчэки, бэйэм иэхпит тууппунан мастар быыстарынан элэҥсэлэҥ тэбэн истим. Т. Сметанин
   Бөһүөлэк көнө уулуссатын чугастааҕы дьиэлэрин элэктэриичэстибэ уота элэҥсэлэҥ сырдатара. Н. Заболоцкай
4. Дэҥҥэ, биирдэ эмэ, хам-хаадьаа. ☉ Иногда, изредка, временами
   Элэҥсэлэҥ Этиҥнэр эппиттэр, Ибил-дьибил Самыырдар түспүттэр. Д. Говоров
   Элэҥ-сэлэҥ кыыдамнаат, Хаар түһэрэ уурайда. И. Эртюков
   Дьоннор элэҥ-сэлэҥ күлсэн иһэннэр, им-дьим бардылар. М. Доҕордуурап
   [Арыы тыаҕа] Элэҥсэлэҥ кыыл табалар көстөн ааһаллар. И. Данилов
5. Онон-манан, быһа тардан. ☉ Отрывочно, несвязно, эпизодически, урывками (помнить, вспоминать о чём-л.)
   Мин тугу эрэ итиннэ маарынныыры, ханнык эрэ күһүҥҥү быһылааны, катеры элэҥсэлэҥ өйдүүр курдукпун да, субу баар диэн чуолкайдык санаан кэлбэтэҕим. Н. Габышев
   Онтон да атын көрсүһүүлэрбитин, бу өтөрдөөҕү бириэмэлэр курдук элэҥ-сэлэҥ өйбөр охсуллуталаан ылаттаатым. Багдарыын Сүлбэ
6. Бииртэн биир салҕанан иһэр курдук, утуу-субуу, субуруччу. ☉ Друг за другом, один за другим
   Күннэр, ыйдар элэҥ-сэлэҥ ааһан иһэллэр. Н. Лугинов
   Сыарҕаҕа олоро түһэллэрин кытта аттар элэҥ-сэлэҥ түспүтүнэн бардылар. Эрилик Эристиин
   Мин дойдубар кэлэн баран, дьону кытта кэпсэтэн, хаһыаттар эргэ нүөмэрдэрин элэҥ-сэлэҥ арыйталаан барбытым. И. Федосеев
7. даҕ. суолт. Онон-манан баар, убаҕас, сэдэх (хол., үүнээйи, от-мас). ☉ Редкий, негустой, жидкий (напр., о растительности, волосах)
   Пётр элэҥ-сэлэҥ бэстэрдээх хагдаҥ солооһуннаах суолунан айаннатан дибдигирэтэн истэ. Софр. Данилов
   Ыраах халлаан урсунугар элэҥ-сэлэҥ былыттар уста сылдьаллара. Эрилик Эристиин
   Элэҥсэлэҥ уһулута ойон тахсыбыт курдук дулҕалардаах, үүнүүлээх баҕайы элгээн курдук сиргэ Тит күн аайы от охсор. А. Фёдоров

1. аат. Эт-сиин үөһээ уонна аллараа өттө. ☉ Верхние и нижние конечности человека
   Анараа киһи чыыр-чаар силлээтэ, тыыр-таар сыыҥ-таата, баһын-атаҕын хамнатан кэбис-тэ. Ньургун Боотур
2. сыһ. суолт. Туох эмэ ис хоһоонун онон-манан, одоҥ-додоҥ көтүмэхтик (өйдөө, кэпсээ). ☉ Не вникая в суть дела, в общих чертах (понимать, рассказывать)
   Дакылааты бас-атах өйдөөтүм. Сонунун бас-атах кэпсээтэ. — Айыкабыын! – Бары барыта эмиэ иктэ киһи буолан Бас-атах баллырҕаатаҕын эни. П. Ойуунускай
   ♦ Бас-атах бар түөлбэ. – инниҥ хоту мээнэ, бэйдиэ бар. ☉ Идти вперед, куда ноги несут
   «Күтүр өстөөх, аҕаҕын, миигин сиэтэн баран, бас-атах барыаҥ», – диэн ийэм өһүөннээхтик сибигинэйдэ. Н. Заболоцкай. Бас-атах буол (түс) – арыт атаххынан, арыт төбөҕүнэн өрө буолуталаа, өрө-таҥнары кулахачый. ☉ Переваливаться через голову, покатиться кувырком. Ньургун Боотур Байҕалга Бас-атах түһэн истэҕинэ, Аҕаһа Айыы Умсуур обургу, Аҕыс халлаан арчыһыта …… Дүҥүрүн тоһуйа охсон биэрдэ. П. Ойуунускай
   Адамов эмпэҕэ ыстанар да, бас-атах буолан, аллара кулахачыйан иһэн, саа тыаһын истэр. Н. Босиков. Баһа-атаҕа биллибэт – 1) олус элбэх, муҥура суох. ☉ Очень много, неисчислимое, бесчисленное множество
   Саха Саарын тойон, Сабыйа баай хотун диэн Баһа-атаҕа биллибэт барҕа баайданан, Байан-тайан олорбуттара эбитэ үһү. П. Ойуунускай; 2) хаһан быһаарыллара биллибэт, олус булкуллубут. ☉ Очень затянутый, сильно запутанный (о каком-л. деле)
   Баһа-атаҕа биллибэт дьыала. — Аны төһө-хачча кэмҥэ дьиэтиттэн тэйитиэхтэрэ баһа-атаҕа биллибэт. Н. Борисов. Баһа-атаҕа биллэр – оннук наһаа элбэҕэ суох. ☉ Не так уж много
   Мин да баайым баһа-атаҕа биллэр эбээт! Н. Якутскай
   Кини да сүөһүтүн баһаатаҕа биллэр ини. «ХС». Баһа-атаҕа көстүбэт – уһуга, муҥура биллибэт, харах ылбат. ☉ Не имеющий видимых пределов, бескрайний
   Баһа-атаҕа көстүбэт киэҥ бааһынаҕа буспут бурдук көстөр. Күндэ
   Баһа-атаҕа көстүбэт киэҥ туундара үрдүнэн тыал хаары кырса кутуругун курдук субурута соһор. Н. Якутскай. Баһа-атаҕа суох – кэрээнэ, саата суох. ☉ Дерзкий, бесстыдный, наглый
   Баһа-атаҕа суох баттабыл, үүтэ-аана суох үктэбил (өс хоһ.). Онон күн судаары утары турбут баһа-атаҕа суох алдьархайдаах бассабыыктардааҕар быдан ордук дьон буолуохтара. А. Софронов
   Баһа-атаҕа суох байымсыйыы, кэтэҕэ-кэмэ суох киһиргэһии, суолтата-суобаһа суох суугунаһыы …… арыллан аҕай барда. «ХС». Баһын-атаҕын – тугу эмэ быстах-остох, одоҥ-додоҥ (кэпсээ, иһит). ☉ Весьма отрывочно, кратко, урывками (рассказывать, говорить, слушать)
   Кыыс баһын-атаҕын эрэ кэпсээтэ. Болот Боотур
   Сиһилии билбэппин эрээри баһынатаҕын райкомтан кулгааҕым уһугунан истибитим. Р. Баҕатаайыскай. Баһыттан атаҕар диэри (дылы) – 1) бүтүннүү, тилэри. ☉ Во всех подробностях, от начала до конца
   Көстөрүн курдук, поэма баһыттан атаҕар диэри өрө күүрүүлээхтик, көтөҕүллүүлээхтик биир тыынынан этиллибит. Н. Туобулаахап
   Табаарыстар, эһиэхэ холкуос бочуот биэрэн, оройуон бастыҥнарын мунньаҕар ыытабыт. Үлэбитин баһыттан атаҕар диэри кырдьыгынан кэпсээҥ. Иннэ кылаанын да саҕаны эбимэҥ. М. Доҕордуурап
   Эн, ааҕааччы, сахаҥ литературатын баһыттан атаҕар диэри сыныйан ааҕан, кинилэри кытта аргыстаспыт буоллаххына, судургутук хаһан даҕаны саныаҥ суоҕа. «ХС»; 2) үөһэттэн алларааҥҥа диэри. ☉ Полностью, совершенно, с головы до ног. Доҕорум ырбаахыны кыайан булан кэппэт буолан, тырыттыбыт ырбаахылаах кэлбитин, баһыттан атаҕар дылы саҥа таҥыннарбытым. Эрилик Эристиин
   Сотору соҕус баһыттан атаҕар диэри бадараан буолбут таҥастаах эдэр уол буута быстарынан сүүрэн мэҥийэн кэлэн, Табаарыстыба тойотторо олорор дьиэлэригэр ааһар. Н. Якутскай
   Дьэ, халлаан! Баспыттан атахпар диэри бадараан буоллум. «ХС»; 3) биир уһугуттан атын уһугар диэри. ☉ С одного конца до другого
   Күрүс-күрүс тыал түһэн уулусса буорун өрө ытыйан, уулуссалары баһыттан атаҕар диэри сыыйталаан кэбиһэр. Эрилик Эристиин
   Сайын уу сэбинэн куораттан өрүһү баһыттан атаҕар диэри сыыйаллар. Далан; 4) улаханнык, ис сүрэхтэн (махтан, баһыыбалаа). ☉ Сердечно, от всей души (благодарить)
   Ийэ Хотун Микиитэ толбонноох ньуурун көрөөрү, баһыттан атаҕар диэри махтал-баһыыба этээри эргиллэ хайыспыта, Микиитэ ханна да суох. Амма Аччыгыйа
   [Баай Баһылай нуучча эписиэригэр:] Дьэ, доҕоор, күн тойонуом, Эн сахаҕа иэҕиллэн, саха көрүлүүр сиригэр киирэ сылдьыбыккар баскыттан атаххар диэри баһыыба. Күндэ. Баһыттан атаҕар диэри (дылы) сэбилэммит – туох баар бары сэрии сэбинэн хааччыммыт, сэбилэммит. ☉ Вооруженный до зубов, обеспеченный всеми средствами для ведения войны, боя
   Бүтүн бастарыттан атахтарыгар дылы сэбилэммит сатыы этэрээттэр көмөҕө кэлэллэр. Эрилик Эристиин
   Брест кириэппэһин бастарыттан атахтарыгар диэри сэбилэммит өстөөх сэриилэрэ төгүрүктээбиттэрэ. «ХС». Сыл (ый, дьыл) баһыгар-атаҕар – биирдэ эмэ, хам-хаадьаа, олус сэдэхтик. ☉ Очень редко, через большие промежутки времени
   Кини урут дойдутун сыл баһыгар-атаҕар санаан ааһар бэйэтэ, кэнники сылларга тоҕо эрэ төрөөбүт сирин-уотун, дьонун-сэргэтин соторусотору ахтан кэлэр, көрүөн баҕарар буолбута. Софр. Данилов
   Ый баһыгар-атаҕар арыт бөртөлүөт кэлэн үөрдүөн сөп. Н. Габышев
   Сахаар оҕонньор билигин даҕаны …… дьыл баһыгар-атаҕар хайаан да тыынын таһаара, чэпчии-сэргэхсийэ, кэргэнин уҥуоҕар тиийээччи. В. Яковлев