прил. 1. (предохраняющий) сэрэтэр, хааччыйа оҥоһуллар; предупредительные меры сэрэтэр дьаһаллар; 2. (услужливый, любезный) сайаҕас, көмөлөһүмтүө.

1) быстрый, ходкий (о скоте в упряжке или под седлом); аллаах оҕус ходкий бык; 2) перен. ирон. неодобр, расторопный, услужливый; аллаах киһи расторопный человек; аһыырга аллаах , үлэҕэ көлөөк погов. на еду скор, на работу неспор.

даҕ. Соруйтарбакка, көрдөһүннэрбэккэ, бэйэтэ санаатынан көмөлөһөр (үксүн оҕо туһунан). ☉ Услужливый, готовый к услугам
Төрөппүт оҕотун кыра сааһыттан көмөлөһүмтүө гына ииттэҕинэ, оннук оҕо үлэттэн сүрэҕэлдьээччитэ суох; хата ким тугу гынар да, кыайдын-кыайбатын барытыгар көмөлөһө сатыыр. ЧКС ОДьИи

1. даҕ., кэпс. Илин-кэлин түһэр, бэрт буола сатыыр. ☉ Чрезмерно услужливый, льстивый, подлиза
   Улууну судургу арбыырга Уус тыла баранар Ньылаҥ дьон. Р. Баҕатаайыскай
2. аат суолт. Кимиэхэ эмэ бэрт буола сатааһын, илин-кэлин түһүү. ☉ Подобострастие, подхалимаж, лесть
   Билигин туохтан да куттаммаппын Бэл хатыспыт дьааттаах моҕойдортон Саһаары эйиэхэ мин куотабын Салыҥ ньылаҥтан, сымыйа хоптон. У. Шекспир (тылб.)

даҕ.
1. Элбэхтэ этиппэт, толоругас, түргэн-тарҕан (киһи). ☉ Податливый, отзывчивый, послушный, услужливый (о ком-л.)
[Солко:] Бэрт эдэркээн, сүрдээх улгум оҕо. Барахсаанап диэн. С. Ефремов
Хата, уолум барахсан улгум киһи буолан биэрдэ. В. Ойуурускай
Михаил Андреевич оҕолортон элбэх улгум көмөлөһөөччүлэрдээх буолбута. И. Федосеев
2. Бугуйумтуота суох, аллаах (ынах сүөһү, сылгы туһунан). ☉ Хорошо идущий на поводу, легко управляемый, смирный (о скоте)
Мин омоон суолум — Хоһооннорум — Мин улгум соноҕосторум! С. Данилов
Сэмэн уруккуттан билэр атын мииммитэ. Бу бэрт улгум ат. Н. Якутскай
Оҕуһум дьиэтигэр тахсарыгар баҕас дьэ улгум аҕай! Сиэлэн-хааман силликичийэр. «ХС»
ср. алт. ылгым ‘шустрый’

даҕ.
1. Улгум, элбэхтик этиппэт, дөбөҥнүк сөбүлэһэр идэлээх (киһи). ☉ Послушный, услужливый, отзывчивый (о ком-л.)
Кыргыттар кырдьаҕас ыанньыксыттар сүбэлэрин олус ылыныгастар, төттөрү этэри билбэттэр. С. Окоёмов
Наташа олох бары өрүттэрин олус хомоҕойдук хаба тардан ылан, иҥэринэ охсорго бэлэм ылыныгас дууһалааҕа. Л. Толстой (тылб.)
2. Тугу эмэ кэбэҕэстик ылынар, сыстаҕас, ураты дьоҕурдаах. ☉ Способный, восприимчивый к чему-л.
Худуоһунньук талааннаах оҕолор уруһуй уонна тылынан айымньы үөрэхтэрин ылыныгастара биллэр. ОАП ОДьТС
Саха икки мэйиилээҕин, Уон эттээҕин-тириилээҕин, Сирдиин-халлаанныын ситимнээҕин, уһулуччу ылыныгас Аһаҕас айылгылааҕын Бэл үөрэх билиммитэ. «ХС»

илэмэ-салама түс = (или көт =) а) с готовностью принимать участие во всём, проявлять большую активность; общественнай үлэҕэ илэмэ-салама түс = принимать деятельное участие в общественной работе; б) быть предупредительным, любезным, услужливым; в) льстить; угодничать, подхалимничать.

I 1) летать; кус көттө утка улетела; көтөн таҕыс = вылети; көтөн хаалла = улетел; көҥдөй оҕото көтүө дуо ? погов. разве улетит дитя из родных мест?; 2) перепрыгивать, перескакивать, подпрыгивать; быаны көт = прыгать через верёвку; өрүтэ көт = подпрыгнуть; сылгы күрүөнү көтөн ааста лошадь перескочила через изгородь; 3) перен. испаряться; дьуот көтөн хаалбыт йод испарился; 4) с деепр. на =а основного гл. выступает в роли вспомогательного гл. и означает а) удаление от говорящего или действующего лица: туора көт = отскочить в сторону; тула көт = а) бегать вокруг кого-чего-л.; б) перен. прислуживать; б) внезапность или завершённость действия: аһары көт = проскочить; түөрэ көт = опрокинуть, свалить # өрө-сала көт = стараться быть услужливым, вежливым; сүүр-көт = а) носиться, резвиться; б) хлопотать, беспокоиться, добиваясь чего-л.; үөр-көт = радоваться.
II метать, шить крупными стежками.