аат.
1. Күүһүнэн киириигэ эбэтэр саба түһүүгэ утарылаһыы, өрөлөһүү. ☉ Противодействие насильственным действиям или нападению, натиску, сопротивление. Өстөөххө күүстээх утарсыыны оҥордубут
□ [Өстөөх] эрдэттэн бэлэмнэммит окуопаларга, траншеяларга кэлэн түһээт, утарсыылара улаатта, уоттара күүһүрдэ. ССС
[Доҕоороп] ыҥырыынан кэлбит милииссийэ үлэһиттэригэр утарсыыны оҥорбут. «ХС»
2. Ким эмэ баҕа санаата олоххо киирэригэр утарылаһыы, өрөлөһүү; кимиэхэтуохха эмэ бас бэриммэт, сөбүлэспэт буолуу. ☉ Противодействие воле, желаниям кого-л.; неподчинение кому-чему-л.. Оҕонньор сиэнэ соҕуруу үөрэххэ барарын утарсыы киэнэ кытаанаҕа. Кэргэнин өттүттэн утарсыы баарын үрдүнэн биир үрүүмкэни иһэн кэбистэ
□ 1929 — 1930 сыллардаахха Сергучев нэһилиэк сэбиэтин салайар уонна кытаанах кылаас охсуһуутун усулуобуйатыгар кулаактар …… харса суох утарсыыларын хам баттаан туран, холбоһуктааһыны ыытар. ССЛИО
3. Бэйэ-бэйэҕэ сөп түбэспэт, утарыта буолуу, көстүү. ☉ Противоречие
[Захар:] Биирдэ баран эттэххэ, эн биһикки үлэбитинэн даҕаны, идэбитинэн да тэҥмит. Онон олохпутугар туох да утарсыы баар буолуо дии санаабаппын. С. Ефремов
[Култуурунай өрөбөлүүссүйэ] өй уонна быччыҥ үлэлэрин икки ардыларынааҕы утарсыыны суох оҥорорго көмөлөстө. ПЭ
Олоххо баары наһаа киэргэтэр суруйааччы олох уустугун, утарсыытын, хараҥа өттүлэрин кырдьыгынан кыайан арыйбат. ВГМ НСПТ
4. филос. (үксүгэр э. ахс.). Айылҕа уонна уопсастыба предметтэригэр, көстүүлэригэр баар утарыта өрүттэр сыһыаннаһыылара. ☉ Отношение противоположностей, внутренне присущих предметам и явлениям природы и общества, противоречия
Биһиэхэ судаарыстыба уонна үлэһиттэр икки ардыларыгар утарсыы суох. МАЕ КТТС
Короленко «Макар түүлүгэр» кылаассабай утарсыы муҥутуу тыҥаабытын, улахан социальнай өрөбөлүүссүйэ чугаһаабытын көрдөрбүтэ. ССЛИО
Билиҥҥи бириэмэҕэ …… дириҥ ис утарсыылар ордук сытыырхайан иһэллэр, үлэ уонна хапытаал икки ардыларыгар охсуһуу күүһүрэр, собостуопкалар ахсааннара үксүүр. СГПТ
5. физ. Эттик ханнык эмэ сабыдыалга, дьайыыга, уларыйыыга-тэлэрийиигэ утарылаһар дьоҕура. ☉ Сопротивление
Салгын утарсыыта улаатан, сөмөлүөтүм адьас сиргэ күр гына түһүөх курдук. КИ АДББ. Холбонор оруудьуйалар уопсай утарсыылара (төттөрү тардыһар күүстэрэ) тыраахтар тардар күүһүгэр тэҥнэһэр

туохт.
1. Кими, тугу эмэ кытта сөбүлэһимэ, сөбүлэспэккин биллэр. ☉ Противоречить кому-чему-л., перечить, возражать кому-л.
Онтон-мантан сэмэй соҕустук утарар саҥалар иһиллитэлээтилэр. Амма Аччыгыйа
Яков Андреев мунньахха бөһүөлэги Лоҥкуудаҕа көһөрөрү утарбыта, оннооҕор Степановы кытта мөккүспүтэ. М. Доҕордуурап
Мин онно тугу эрэ утарыах курдук тыл була сатыы турбутум баара, миэхэ дьонум саҥардыах бокуой биэрбэтилэр. Н. Заболоцкай
2. Кими, тугу эмэ кытта сөбүлэспэккэ өрөлөс, хардары тугу эмэ оҥор. ☉ Быть, идти против кого-чего-л., действовать против кого-чего-л., противоборствовать
Ол да иһин үтүө санаалаах эдэр ыччат баайы-тоту утаран, көскө баран эрэйи көрөллөр. Эрилик Эристиин
Куһаҕан Ньукулай уола күн ыраахтааҕыны утарбытын иһин, нэһилиэк кырдьаҕастара күбүрүнээтэр тойоҥҥо үҥсүү түһэрбиттэр. М. Доҕордуурап
Хара санаалаах хаһан да кыайтарар, улууну, кэрэни утарбыт төһөҕө да умсар. Т. Сметанин
Томтор тэллэҕиттэн тааҥканы утарар саалар тыастара бачыгыраабыта. ИИФ ИДЫК
◊ Аһаҕастык утар — толлубакка саҥаран-иҥэрэн, утары көрөн олорон сөбүлэспэккин биллэр. ☉ Открыто возражать кому-л.
Улахан төрүттээх-уустаах үрдүкү тойотторго баһын бэриммэккэ, кинилэр киэбирэллэриттэн дьулайбакка, аһаҕастык утарар. Болот Боотур
Дьөгүөссэ ити, Артур Уордаахап олохтоох саха боруодата сылгыны ууһатыыны итэҕэйбэтин, аһаҕастык утарарын даҕатан эттэ. В. Протодьяконов. Утарар албас спорт. — тустууга утарылаһааччы албаһы оҥорор кэмигэр куотар ньыманы туттуу. ☉ Контрприём в спортивной борьбе. Утарар ситим тыл тыл үөр. — утарыта суолталаах тыллары эбэтэр этиилэри холбооттуур ситим тыл: оттон, да. ☉ Противительный союз. Утарар ситим тылы булан аннынан тардыҥ
ср. тюрк. утур ‘быть против’

быть против кого-чего-л., противодействовать, противоречить кому-чему-л.; отражать (напр. нападение); ити абыычайы утарар это противоречит обычаю; кини этиитин утарбыттара они были против его предложения; советскай норуот сэриини утарар советский народ против войны; өстөөх атаакатын утар = отразить атаку врага.

v. to oppose, object