побуд. от уурастаа=.

и. д. от уурастаа=.

несов. разг. акаарытый, мэниктээ; бугуй, уурастаа (о лошади).

Өһөс, уурастаа (сүөһү туһунан). ☉ Упрямиться, упираться
Атым муҥнааҕы наһаа кытаанахтык тутума, кэтимэхтээн барыа суоҕа. С. Сарыг-оол (тылб.)

кэбис I 2 диэнтэн төхт
көрүҥ. Куударалаах хойуу баттаҕа саба түспүтүн кыйахаммыттыы кэҕис гынан кэбиһитэлээтэ. М. Доҕордуурап
Чаров бүдүрүйбүтэ буолуталыыр, өссө туран кэбиһитэлиир — уурастыыр аттыы. Р. Баҕатаайыскай

туохт., кэпс. Эбиэстэ кутан биэр, эбиэстэ сиэт (сылгыга). ☉ Давать в прикорм овёс (лошади)
«Киэһэ, сарсыарда уулатан, эбиэстэтиэм. Аны эттээх ат, айаннаан иһэн уурастаан хаалыа», — диир Кисээр. В. Миронов
[Ат] күһүнүн баайыллар кэмигэр иккитэ эбиэстэтиллэр. АНП ССХТ

көр мадьалыт. Онуоха бухатыыр киһи …… Ойон-тэбэн туран, Оргуйан оонньоколуу олорор Олгуй солуур күөһү Көтөҕөн мадьылытан т а һ а ар а н - - А р а ҕ а с с а н д а л ы о с т у о л у г а р - - Ө р өһөлөөн кэбистэ. Күннүк Уурастыы рап

туохт. «Маа» диэн улаханнык сатарыччы искиттэн саҥа таһаар (ынах туһунан). ☉ Мычать (о корове)
Ыттара да үрбэт, ынахтара да маҥыраабат, киһилэрэ да кэпсэппэт, саастарын тухары утуйа сытар дэриэбинэ ыал баар үһү (тааб.: киһи уҥуоҕа). Титииктэргэ сүөһү кэлэн, Т о р б о с , ынах маҥыраата. Күннүк Уурастыы рап. Саадьаҥка мин диэки сүр баҕайытык көрөн бүлтээрис гыннаран кэбистэ уонна маҥыраан лаҥкынатта. Р. Кулаковскай
ср. каракалп. бакырау ‘реветь (о животных)’, др.-тюрк. маҥра ‘кричать, орать’

саҥа алл. Сүөһүнү, сылгыны үүрэргэр түргэтэтэр хаһыы. ☉ Крик, понукающий скот (стадо скота), коня (табун лошадей) двигаться быстрее
Һай-һат! Саллырҕаччы сиэлэн иһиий! Уурастаамаар! Мин бэрт былдьаһааччы Буолбатахпын, ол да буоллар Кыһыыта бэрт, дьонтон хаалар. И. Гоголев
Таһырдьа ынахтар маҥыраһаллара, били соҕотох биэлээхтэрэ кистээн аймаһыйбыта, онуоха эбии һай-һат, һуу-һаа диэн саҥа айдаана [кыыс кулгааҕар] ынырыктык иһилиннэ. М. Доҕордуурап
Хара Кыыс [ынах аата] кэлээтин төрөөбүтэ, дьэ һай-һат буола түспүппүт. В. Иванов
♦ Һай-һат диэ — 1) элбэх сүөһүлэн, сүөһүнэн байан бар. ☉ Развести огромное количество скота, разбогатеть крупным рогатым скотом и лошадьми. Кэлин кинилэр һай-һат диэн кыаҕыран барбыттара; 2) үрдүк ситиһиилэн, балаһыанньаҥ тубус, өрө таҕыс. ☉ Добиваться больших успехов, достигнуть высот, находиться в лучшем положении
Халаммыт норуоттар ииммиттэрэ-сүппүттэрэ, олох сайдыыта ол континеннарга бытаарбыта, ол оннугар Европа норуоттара «һай-һат» диэбиттэрэ, тыыллан-сайдан тахсыбыттара. Далан
Улахан өйдөөх-санаалаах, киэҥ билиилээх дьон баар буоллахтарына эрэ төрөөбүт Сахабыт сирин «һай-һат» дэтиэхпит. В. Протодьяконов
Өрдөөҕүтэ манна эмиэ улахан күөл баарын Боппуоктар көһөрөн олус киэҥ, олус үүнүүлээх ходуһа таһаарбыттар, онтон ыла «һайһат» диэн байан барбыттар. «ХС»

там гыннар кэпс. — ыйыстан кэбис, иһэн кэбис (үксүгэр арыгыны этэргэ). ☉ соотв. промочить горло (обычно вином, водкой)
Саҥа атастыылар икки кыһыл сыыһын дуоннаах уһатыахтара дуо — начаас там гыннаран кэбиспиттэрэ. Р. Баҕатаайыскай
[Сэргэй:] Оттон кыратык там гыннардыҥ да, кэнники, хата, испэт киһини сэмэлиигин, сыҥалаан туран иһэрдэҕин. Л. Габышев. Чэ, уолаттаар, кыратык там гыннарыҥытыый… Улдьаа Харалы. Там да гыммата кэпс. — 1) букатын топпото; төрүт астыммакка хаалла (аһа кыра буолан). ☉ соотв. ни в одном глазу (совершенно не пьян; совсем не наелся)
[Уолаттар] Аҕыйах пиибэҕэ там да гымматылар. Күрүлгэн
Ас барахсан үчүгэй да амтаннаах буолар эбит! Там да гыммата, хата ордук аһыан баҕарда. «ХС»; 2) тугунан эмэ астыммата. ☉ Остаться неудовлетворённым чем-л.. Кини Күннүк Уурастыырап «Лоокууттуун кэпсэтии» диэн хоһоонун нойосуус лап-бааччы ааҕан биэрбитэ
Бэйэтэ поэма саҕа, киһи күннүктээн ааҕыах балачча уһун хоһооно этэ да, там да гымматах курдук туттубута — биир даҕаны тылга уурастаан ылбатаҕа. С. Руфов; 3) кими эмэ тулуппата, киһилээбэтэ (үксүгэр күрэхтэһиигэ). ☉ Легко справляться с кем-л., легко, без усилия побеждать, осиливать кого-л. (в состязаниях)
— Оччугуйун көрүмэҥ, баҕар ити киһиҥ иһигэр буорахтаах ыччат буолуоҕа. — Э-э, суох, көрөн туран, Күүстээх Көстөкүүн кинини там да гыныа суоҕа. «ХС»
ср. узб. там ‘вкус, смак; привкус’