послелог, упр. осн. п. за, по ту сторону, на той стороне, на противоположной стороне; уулусса уҥуор на той стороне улицы; өрүс уҥуор за рекой.

1) падать в обморок, внезапно терять сознание; уҥан түс = упасть в обморок, потерять сознание; кутталыттан уҥна от испуга он потерял сознание; 2) выбиваться из сил , задыхаться (обычно от быстрого бега, перенапряжения) # уҥан утуйуу летаргический сон; уҥа-уҥа тилин = а) поправляться после кризиса (о больном); б) быть на волоске от смерти.

1. сыһ. дьөһ. Хайааһын туох эмэ нөҥүө өттүгэр оҥоһулларын бэлиэтииргэ туттуллар (төр. түһүгү кытта тут-лар). ☉ В сочетании с именем в основном падеже употребляется со значениями «на противоположной стороне чего-л.», «за чем-л.», «через что-л.»
   Тыраахтар күрүө уҥуор харааран, үллэн көстөр. Н. Габышев
   Аанчык, муус чараас да буоллар, бүгүн үрэх уҥуор тахсарга сананна. Т. Сметанин
   Ый, былыт уҥуор сынан тахсан, Ыһан кээстэ үрүҥ көмүс утахтарын. Л. Попов
   Ыалдьыан иннинэ биир өрүс уҥуор олохтоох дьахтары кытта чугастык билсэр этэ. С. Маисов
2. сыһ. суолт. Тугу эмэ курдат, туох эмэ нөҥүө. ☉ Сквозь что-л. Уол торбос сонун уҥуор санна аһый гынна да, онно кыһана барбата. Н. Габышев
   Үрүҥ куруһуба уҥуор Көстөн ааһар күн мөрсүөн. Баал Хабырыыс
3. аат суолт. Туох эмэ (үксүгэр өрүс) нөҥүө өттүгэр баар сир. ☉ Местность, которая расположена на противоположной стороне (обычно реки). Бүгүн уҥуор барабын
   □ Хантан сылдьаҕын, доҕор, уҥуортан буолаарай? «Сахаада»
   ср. тюрк. оҥар, оҥары ‘на правую сторону; на правильном пути’

туохт.
1. Өйгүн сүтэр, эмискэ өйгүн сүтэрэҥҥин охтон түс, туймаар. ☉ Падать в обморок, внезапно терять сознание
Ийэтин көрдөҕүнэ уҥан хаалар үһү (тааб.: туус). Саша аһара сылайан, тыына тиийбэккэ, уҥмут этэ. П. Аввакумов
2. Тыыҥҥын кыайан ылбат буол, көбүөхтээн хаал (үксүгэр түргэнник сүүрэн эбэтэр аһара хамсанан). ☉ Выбиваться из сил, задыхаться (обычно от быстрого бега, перенапряжения)
Чүөчээски балай эмэ сиэлэн, сүүрэн баран, уҥа быһыытыйан тохтуу биэрдэ. Суорун Омоллоон
Тыыным хаайтаран уҥан охторум чугаһаабытын кэннэ, сыарҕам, таһаҕаһын уйумуна, үлтү түһэн өрүһүммүтүм. М. Доҕордуурап
♦ Күлэн уҥа сытар көр күл I
Өлөксөйүм суорҕанын анныгар адьас күлэн уҥа сытар. Э. Соколов. Уҥа-уҥа тилин — 1) улаханнык ыалдьан баран өрүтүн (ыарыһаҕы этэргэ). ☉ Поправляться после кризиса (о больном). Оҕо уҥа-уҥа тиллэн дьонун улаханнык куттаата; 2) өлө сыс. ☉ соотв. быть на волоске от смерти. Сэрии толоонугар саллааттар хаста уҥа-уҥа тиллэн тыыннаах ордоллорун ким билиэй... Уҥмат быардаах көр быар. Уҥмат быардаах сүүрүк
◊ Уҥан түс көр түс I
Сүөдэр хараҕыттан уот ыһылла түһэргэ дылы гынар уонна уҥан түһэр. Н. Якутскай
Кыыс буоллаҕына көрөөт, сирэн уҥан түспүт. Эрилик Эристиин. Уҥан уту- йуу — уһуктубакка уһуннук утуйуу. ☉ Летаргический сон. Уҥан ыарый — өйгүн сүтэрэн, таарымталанан ыарый, аналаа. ☉ Болеть эпилепсией
Ньургуһун [кыыс аата] сорох ардыгар уҥан ыалдьан дьонун куттуур буолбута. Дьүөгэ Ааныстыырап. Уҥар ыарыы эмт. — өйү сүтэрэн ыалдьыы, ана, таарымта. ☉ Падучая, эпилепсия
Тимэх отунан сорох сирдэргэ төбө ыарыытын уонна уҥар ыарыыны эмтииллэр. МАА ССЭҮү. Уҥмат тыыннаах (тыҥа- лаах) — сылайбакка, тохтообокко уһуннук сүүрэр, сүүрүк (киһи, ат). ☉ Резвый, выносливый, неутомимый, не знающий устали (о бегуне, скакуне на длинные дистанции). Гаврил Нохтунскай — уҥмат тыыннаах сүүрүк
□ [Хабырыыс] Уҥмат тыыннаах, хаҥыл ата Уйуһуйа быыппастара. Күннүк Уурастыырап
Уҥмат тыҥалаах дьөһөгөй оҕолоро сиэллэрэ бурҕайа, кутуруктара субуруйа …… суолларын икки өттүнэн илин-кэлин түһэллэр. КДьА
ср. бур. унаха ‘упасть’

сыһ. Утары, утарыта, нөҥүө-маҥаа. ☉ По обе стороны чего-л., напротив (напр., друг друга сидеть)
Остуол уҥуор-маҥаар олорон тылынан ыыстаһыы, үөхсүү, саансыы саҕаланна. Күрүлгэн
Уҥуор-маҥаар үтүө хочолордоох Майы-Баалы диэн дьоһун үрэх сытар. «ХС»
Үрэх уҥуор-маҥаар икки бөһүөлэк турар. ВНЯ М-4

v. to faint