Якутские буквы:

Якутский → Русский

уһуйуу

и. д. от уһуй = учение, обучение чему-л., приобщение к чему-л.

уһуй=

учить, обучать, приобщать, приохотить кого-л. к чему-л.; натаскивать; булка уһуй = обучить кого-л. охотничьему ремеслу.

Якутский → Якутский

уһуйуу

уһуй I диэнтэн хай
аата. Ньургун уһуйуутунан Петя маннык кэмҥэ наар кинигэ ааҕыытынан дьарыктанар буолла. Н. Лугинов
Идэтийбит ырыаһыты бэлэмнииргэ учууталтан ирдэнэр сүрүн ирдэбил — айылҕа биэрбит куолаһын уларыппакка, алдьаппакка уһуйуу. Өркөннөөх Өлөксөй. Ыччаппытын, кэлэр кэскилбитин кэрэҕэ уһуйууга, үөрэтиигэ, сырдыкка-үрдүккэ тардыыга көмө-тирэх буолуу. НБФ-МУу СОБ

уһуй

I
туохт.
1. Кими эмэ туох эмэ үлэ эбэтэр өй-санаа мындырын барытын сатыыр, баһылыыр гына иитэнүөрэтэн таһаар. ☉ Обучить чему-л., приобщить, приохотить к чему-л. кого-л.
Баһылай оҕонньор булт бөҕөнү сууһаран, ити удьуор идэтигэр улахан уолун Маппыйы уһуйбута. П. Аввакумов
Дьон үтүө быһыыта үчүгэйгэ уһуйар, дьон мөлтөх быһыыта куһаҕантан тэйитэр. И. Сосин
2. Тугу эмэ сатыырга, туох эмэ үөрүйэххэ үөрэт (хол., кыылы). ☉ Приучать кого-л. к чему-л. (напр., животных к выполнению определённых действий), дрессировать
Ханна эрэ суор обургу, номнуо оҕолорун көтүтэн, уһуйан хооҕургуур. Болот Боотур
Уҥуоргу куулаҕа оҕолорун уһуйан, ийэ суор үрүт-үөһэ кыламмахтыыр. В. Титов
ср. др.-тюрк. йушыл ‘приобрести навыки, наловчиться’
II
туохт. Кыратык хайа бар, хайдаары гыммыт суоллан. ☉ Дать трещину, иметь трещину
Алтан суунар иһит анныгар биир да сиринэн уһуйбатах лаахтаах ыраас таас турар. Эрилик Эристиин
Саа маһа уһуйдаҕына, чараас туоһунан эрийэн хам туттараллара. НБФ МУу СОБ. [Сулугас:] Хата, туурата барбыт, пахай, манан төрүт да уһуйан сылдьар эбит дии. «Чолбон»
ср. тюрк. осул ‘растрескиваться’

уһуй-үөрэт

туохт. Ким эмэ дьоҕурун сайыннар, оннук кыаҕы биэр, оннук иит, такай. ☉ Развивать чьи-л. способности, создавать для этого условия, учить, просвещать кого-л.
Олохтоох сахалары кытта ол үүнээйилэрин эккэ, үрүҥ аска тиийэ атастаһан, сахалары үүнээйини дэлэччи үүннэрэргэ уһуйаллара-үөрэтэллэрэ. ФГЕ СТС

Якутский → Английский

уһуй=

v. to teach, train, habituate to

Еще переводы:

дрессировка

дрессировка (Русский → Якутский)

ж. үөрэтии, уһуйуу.

совращение

совращение (Русский → Якутский)

с. I. (по гл. совратить) буорту гыныы, иирдии, куһаҕаҥҥа уһуйуу; 2. (по гл. совратиться) буорту буолуу, иирии, ку- һаҕаҥҥа уһуллуу.

закваска

закваска (Русский → Якутский)

ж. 1. (действие) аһытыы, көөнньөрүү; 2. (то, чем заквашивают) көөнньөрүү, көйөргө; 3. перен. разг. уһуллуу, уһуйуу; в нём видна хорошая закваска кини үчүгэй уһуллуулааҕа көстөр.

сонуннук

сонуннук (Якутский → Якутский)

сыһ. Урукку курдук буолбатах, саҥатык. ☉ По-новому, свежо
Оҕо сааспын, алааспын, олорор бу олохпун, — Сааһырдаҕым аайытын, — Саҥатытан, сонуннук, Булкаас мастаах тыа курдук, Булан көрөр буоллум мин. Р. Баҕатаайыскай
Саха сиригэр дуобат оонньуутун пропагандалааһыҥҥа уонна ыччаты уһуйууга элбэх сыратын биэрэр теоретик Роман Дмитриевич Попов сонуннук оонньоон эрэр. НСС ОоО
Кини [Амма Аччыгыйа] айымньыта умнуллуохтааҕар …… улам дириҥник өйдөнөн, мэлдьи саҥатык, мэлдьи сонуннук көстөн, мөлүйүөннэр истиҥ биһирэбиллэрин …… иҥэринэн, кини аатын өлбөт үйэлиэҕэ. «ХС»

кыргыс

кыргыс (Якутский → Якутский)

I
1.
кырт диэнтэн холб. туһ. Кыргыһыы буолан баран Киһи киһини харыстыа дуо, Мин өлүмүүм, кини өллүн диэн кыргыһар буоллахтара дии. П. Ойуунускай
Кыргыһыы бөҕөнү кыргыстыбыт. ПДА СС
2. көсп. Өлө-тиллэ улаханнык мөккүс, киирис. ☉ Спорить, сражаться ожесточенно с кем-л.
Мин мунньах аайы кыргыһар кыргыһыым ити боппуруос. Н. Лугинов
«[Кыыһы былдьаһаннар] биирдэ эмэ кыргыһаллара буолуо», — диэбит үһү. М. Попов
II
аат. Сэптээх-сэбиргэллээх охсуһуу, утарыта киирсии, кыдыйсыы, сэриилэһии. ☉ Вооруженное столкновение, битва, сражение
Кыргыс толооно, хонуута. Кыргыска уһуйуу.  Былыр улахан кыргыс икки өттүттэн болдьоҕунан буолар эбит. Саха фольк. Үс түүннээх күн устата өһөгөйдөөх кыргыс буолбут. ИСТКТ
◊ Кыргыс киһитэ (дьоно) — былыр кыргыс үөрэҕэр уһуйуллан, илбис иҥэриллэн, кыргыһыыга идэтийбит киһи, боотур. ☉ В старину: человек, с раннего детства обученный воинскому искусству, профессиональный воин
Күрэнэ оҕордук олорон эдэр сааһыгар сотору-сотору туой тумат, майаат, тоҥус омуктары кытта кыргыһан, кыргыс киһитэ буолан аҥардастыы аатыра сылдьыбыт. Саха сэһ. I. Кыргыс сэргэтэ — кыргыс үйэтин саҕана боотур атын тэһиинин баайбакка эрэ иилэ быраҕар мутук төрдүнэн оҥоһуллубут муостардаах сэргэ. ☉ Коновязь эпохи битв, имеющая рожки из обрубленных ветвей, на которые древние воины, не привязывая, закидывали поводья своих коней, дабы в случае срочной необходимости не терять времени на развязывание
Кыргыс үйэтин саҕана кыргыс сэргэтэ диэн ытарҕалаах, үс-түөрт муостаах, оһуордаах сэргэлэри туруортууллара. БСИ ЛНКИСО-1938. Кыргыс үйэтэ — былыр сахалар бэйэлэрин истэригэр уонна ыаллыы омуктары кытта кыдыйсар, сэриилэһэр кэмнэрэ. ☉ Век войн и сражений, эпоха битв и раздора (периоды межплеменных усобиц и распрей у древних якутов и их соседей)
Оччотооҕуга, кырдьаҕастар кэпсээннэринэн буоллаҕына, кыргыс үйэтэ сурахтааҕа. ДФС КК
Нууччалар Өлүөнэҕэ кэлиилэрин саҕана Саха сиригэр кыргыс үйэтин кэмэ этэ. «Кыым». Кыргыс үөрэҕэ — былыргы кэмнэргэ сэрииһити, боотуру кыра оҕо эрдэҕиттэн кыргыһыы, сэптээх-сэбиргэллээх киирсии албастарыгар, ньымаларыгар үөрэтии, уһуйуу. ☉ Обучение древнеякутского воина (с младенчества до периода созревания) искусству сражения, древнее воинское искусство якутов
Уол оҕону үһүттэн ыла кыргыс үөрэҕэр үөрэтэллэрэ үһү. Саха сэһ. I
Ол сахалар кыргыс үөрэҕэр үөрэтэн бүтүүлэригэр боотурдарыгар ойуунунан илбис иҥэртэрэллэр уонна тыыннаах киһини өлөрөн сэбин-сэбиргэлин хаанныыллар диир буолаллара. Далан
Анньыһар Боотур Киис Бэргэни кыргыс үөрэҕэр уһуйан тиритэ-хорута сылдьар. И. Гоголев
III
аат., эргэр.
1. Енисей өрүс баһынан уонна Алтай диэкинэн VIII–IХ үйэлэргэ олоро сылдьыбыт түүр тыллаах омук (былыргы саха үһүйээннэригэр ахтыллаллар). ☉ Тюркоязычный народ, населявший верховья Енисея и прилегающие районы Алтая в VIII–IХ вв
(о нем упоминается в якутских легендах и преданиях). Кыргыстар бу курдук олордохторуна, ХV үйэ ортотун эбэтэр бүтүүтүн диэки дьэ билиҥҥи саха төрүттэрэ буолбут дьон кэлбиттэр. Күн т. Холобур, ааптар суруйарынан, Саха сиригэр аан маҥнай, өссө ХV үйэҕэ, Енисей кыргыстара [хакаастар төрүттэрэ] олохсуйбуттар. «Кыым»
◊ Кыргыс омук — кыргыс III диэн курдук
Кычыр таас дойдулаах, Кыргыс омук сириттэн. С. Васильев. Омоҕой Баай, Эллэй Боотур кэлиилэрин саҕана соҕуруу дойдуттан сылгы, ынах сүөһүлээх кыргыс омук кэлбит эбит. БСИ ЛНКИСО-1994

уһуйтар=

уһуйтар= (Якутский → Русский)

побуд. от уһуй=.

надтреснуть

надтреснуть (Русский → Якутский)

сов. уһуй, дэлби бар.

совратить

совратить (Русский → Якутский)

сов. кого буорту гын, иирт, куһаҕаҥҥа уһуй.

уһуйааччы

уһуйааччы (Якутский → Якутский)

уһуй I диэнтэн х-ччы
аата. Успуорт бу дьикти көрүҥэр ыччаты уҕараабат уһуйааччыларынан кэргэннии Тамара уонна Байбал Стасовтар буолаллар. «Кыым»
Кинилэри үлэ араас мындырдарыгар үөрэтээччи, уһуйааччы Татьяна Дмитриевна буолар. КТЫы

уһуйулун=

уһуйулун= (Якутский → Русский)

страд. от уһуй = быть обученным, приобщённым, обучаться чему-л.; бултуурга уһуйулун = быть обученным охоте.