физика || физический; ядернай физика ядерная физика; физика кабинета физический кабинет; физика сокуоннара физические законы; физиканы үөрэт = изучать физику.

физическэй опыт физический опыт; физическэй география физическая география.

прил. 1. (вещественный, физический) материальная; материальный мир материальнай аан дойду; 2. (имущественный, денежный) материальнай, үп-ас, харчы; материальное положение материальнай балаһыанньа.

м. 1. кабинет (үлэлииргэ, үөрэнэргэ ананан тэриллибит хос); физический кабинет физика кабинета; 2. кабинет (сорох дойдуларга правительство састаабыгар киирэр министр-дэри холбуу ааттааһын); кабинет министров министрдэр кабинеттара.

м: 1. (работа) үлэ; физический труд былчыҥ үлэтэ; умственный труд ей үлэтэ; 2. (усилие) эрэй, сыра, түбүк; напрасный труд таак эрэй; с большим трудом улахан сыранан; 3. (результат работы) үлэ; научный труд научнай үлэ.

с. 1. (физический недостаток) бодоҥ; 2. быстыынньа буолуу, быстыынньа олох (нужда); быстыынньа дьүһүн, сүрдээх дьүдьэх дьүһүн (неприглядность); 3. перен. (ничтожность, незначительность) быстыы, тутайыы, наһаа хобдох буолуу; убожество мыслей и чувств өй-санаа тутайыыта.

II м. 1. (физический облик человека) быһыы, киэп, таһаа; склад лица сирэйин быһыыта; склад фигуры фигуратын быпыыта; 2. перен. (нравственный облик человека) майгы, быһыы; душевный склад сигилитин быпыыта; 3. (установившийся порядок) быпыы, майгын; склад жизни олох майгына; # читать по складам сүһүөхтээн аах.

1) работа, труд, занятие; дело || рабочий; трудовой; хара үлэ а) физическая работа, физический труд; б) чёрная работа; мара үлэ чёрная работа; коммунистическай үлэ коммунистический труд; от үлэтэ сенокос; бурдук үлэтэ уборка зерновых; ыһыы үлэтэ посевная кампания; үлэ күнэ а) трудодень; б) рабочий день; үлэ таҥаһа рабочая одежда; үлэбэр хойутаатым я опоздал на работу; үлэҕин үлэлээ = делать своё дело; үлэ үксэ, тыл аҕыйаҕа үчүгэй погов. лучше больше дела и меньше слов; 2) движение, действие (машин, механизмов).

м. 1. (человек с физическим недостатком) чиччик, чиччик киһи, бодоҥ; 2. (безобразный человек) кэп киһи, мара дьүһүннээх киһи; 3. разг. бран. чиччик.

1. аат.
2. Ыарыыттан, оһолтон мөлтөөһүн, айгырааһын (доруобуйа туругун, ис-тас уорганнар тустарынан). ☉ Недостаток, изъян; ущерб, вред (здоровью)
   Кыһыны кыстатарга олох доруобай, ньалҕаархай уонна килбэчигэс түүлээх, ханнык даҕаны эмсэҕэтэ суох хааһы хаалларыллыахтаах. ДьСИи
   Кини, бука, тиэтэйбитэ буолуо да, ити курдук турар аналлаах туоруур сиринэн туораабакка, доруобуйатыгар улахан эмсэҕэни ылла. «Кыым»
3. Ыарытыннара сылдьар оспот баас, ыарыылаах эбэтэр ыарыыттан дуу, оһолтон дуу хаалбыт дьиэк. ☉ Не зажившая рана на теле, дающая то и дело о себе знать или какой-л. физический недостаток, полученный при травме, болезни, повреждение, увечье
   [Степан Семёнович] сэрии толоонуттан улаханнык бааһыран, эмсэҕэ ылан төннөн кэлэн баран уһаабатаҕа, 1943 сыллаахха тыына быстыбыта. ХБИДК
4. Туох эмэ содула, тэбиитэ. ☉ Негативные последствия чего-л.
   Өлөр-тиллэр кыргыһыыга Өстөөхтөрү хоппуппут, Сэрии-силлиэ эмсэҕэтин Ситэрэн оҥорон күрбүйбүппүт. ҮӨЫ
5. даҕ. суолт. Кыраны тулуйбат, тулуйар кыаҕа суох, кэбирэх. ☉ Слишком чувствительный, не способный выдержать даже небольшую боль, лишения
   «— Аата сүрүн! Быһа ньирэмсийэн, — диэн Сталина сымнаҕастык мөҕүтүннэ. — Бу эр дьоннор, эчи, эмсэҕэлэрин!». П. Аввакумов
   «Эн биир дойдулааҕыҥ тугу да тулуйбат, дагдайбыкка дылы аҕай да эмсэҕэтэ бэрт дии», — диэн аһарбыта. «ХС»
   ср. др.-тюрк. емгэ ‘мучиться’, монг. эмгэг ‘болезнь, недуг; повреждение, увечье’