фонарь || фонарный; банаар остуолбата фонарный столб; банаарынан сырдат = освещать фонарём.

прил. проекционнай, проекция; # проекционный фонарь проекционнай банаар (экраҥҥа улаатыннаран көрдөрөр оптической аппарат).

1. банаар; уличный фонарь уулусса банаара; 2. разг. (синяк под глазом) көҕө-рүу, сирэй бааһа.

сов. 1. что у мат, сырдат; засветить фонарь банаары умат; 2. (начать светить) сырдатан бар.

несов. сырдат, тык; солнце светит ярко күн чаҕылыччы сырдатар; нам светили фонарём биһиэхэ фонарынан сырдаппыттара.

аат.
1. Баҕанаҕа, остуолбаҕа ыйанар биитэр тута сылдьарга аналлаах, өстүөкүлэ нөҥүө сырдата тыгар тэрил (иһигэр лаампалаах). ☉ Осветительный прибор с лампой, фонарь
Кыраһыынынан умайар банаар, муоста кэрдииһин ааҕан эрэрдии, тунаарыйар сырдыгын түһэрдэ. М. Доҕордуурап
Бу банаар – электрическэй лаампа дии. Н. Габышев
Уу урсун күөнүгэр дьиримнээн, [Борохуот] Түннүгэ, банаара сырдаата. С. Васильев
Кини [Половцев] «Тирии кынат» диэн банаары уматта да, үрдүнэн сонунан бүрүйдэ. М. Шолохов (тылб.)
2. көсп., поэт. Инникини сырдатар маяк. ☉ Маяк, освещающий будущее
[Илья кинигэлэригэр] Байҕалтан дириҥ, халлаантан үрдүк, Барҕа санаа, өркөн өй манна баар. Манна баар: күнтэн сырдык, көмүстэн күндү Дьолу дьоллуур уоттаах банаар. Л. Попов
Арахсар чааспар анааран Аны биирдэ көрө түһүүм: Аан дойдум сырдык банаара – Аар-ытык Москвам дьүһүнүн. Эллэй

1. аат.
2. сиэп диэн курдук. Онно Хайа харчылаах, Ол урут Хармаанын хаһан, Харчытын таһааран, Төһө баарын төлүүр. А. Софронов
   Сөмөлүөт билиэтин хайа сахха хармааммар укта сылдьабын. И. Гоголев
   [Көстөкүүн] икки сунньүөх буулдьаны ботуруон хаатыттан ылан уҥа хармааныгар угунна. Н. Заболоцкай
3. көсп. Ким эмэ (соҕотох киһи, ыал, тэрилтэ эбэтэр судаарыстыба) үбэхарчыта. ☉ Средства к существованию, доходы и расходы, бюджет (отдельного лица, предприятия или государства)
   Ханна да сылдьан кэллин, кэһиитин сүгэ-көтөҕө сылдьара, оччотооҕу биһиги чараас хармааммытыттан кэмчилээбит буолара. Д. Дыдаев
   Иккиэн биэнсийэлээхпит, бэйэм чааһынай урбаанньыппын, үлэлиибин. Онон оҥорор өҥөбүт барыта бэйэбит хармааммытыттан барар үппүт-харчыбыт буолар. «Кыым»
   ♦ Хармаанын тэбээтэ — сиэбин тэбээтэ диэн курдук (көр сиэп). Бу кыыс куоракка сотору-сотору киирэн-тахсан хармаанын тэбээтэ. Хармаанын хаҥатар кэпс. — баайданар-дуолланар, кыаҕырар. ☉ соотв. набивать карман
   Ол оонньууттан [ат сүүрдүүтүттэн] ким эмэ барыстаныа, хараҥа ньыманан хармаанын хаҥатыныа суохтаах. И. Федосеев
   Мин, эн хармааҥҥын хаҥатаары, икки төгүл өлө сыстым. Н. Павлов
   Бу нэһилиэктэртэн сүүһүнэн сүөһүнэн, уонунан сыарҕа эти-арыыны тоҕо сүүрдэн, куду куйуурдаан киллэрэннэр куорат атыыһыттарын хармааннарын хаҥаталлар. «ХС»
   Хармааҥҥа оҕус (охсор) көр оҕус I. Арыгы испит киһи үлэтин күнэ сотуллара, эрэсэрээтэ намтыыра. Ол барыта хармааҥҥа охсоро. БГП ДьТ-СК
   ◊ Хармаан банаара — сиэпкэ батар кээмэйдээх, дьоҕус банаар. ☉ Фонарь для ношения в кармане
   Хармаан банаарын лаампатын ботуруона сороҕор олус киэҥ буолааччы. ДьХ. Хармаан харчыта — аҕыйах, күннээҕи туттар харчы. ☉ Деньги на мелкие расходы, карманные деньги
   Хармаан харчытын Хастыы халаата да, Хара түөкүн Халаара турда. Күн Дьирибинэ. Хармаан чаһыта — сиэпкэ укта сылдьарга аналлаах. ☉ Часы для ношения в часовом кармане жилета, брюк, карманные часы
   Бу «омега» диэн хармаан чаһыта эбит. Н. Якутскай